Anh Trung, 35 tuổi, vướng họng hơn 6 tháng, tưởng do viêm họng, viêm thanh quản nhưng điều trị không cải thiện, bác sĩ phát hiện dài mỏm trâm bất thường ở cả hai bên.

Anh Trung vướng họng kéo dài, tưởng viêm họng, viêm thanh quản thông thường, từng điều trị nhiều nơi nhưng không cải thiện. Triệu chứng kéo dài khiến anh Trung mệt mỏi triền miên, dẫn tới rối loạn lo âu, gây suy giảm chất lượng cuộc sống.

Tại Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM, ThS.BS.CKI Phạm Thị Phương, Trung tâm Tai Mũi Họng nội soi họng thấy anh Trung viêm amidan hốc mủ. Đồng thời, qua khám lâm sàng, bác sĩ Phương đánh giá có thể không phải viêm họng, viêm thanh quản thông thường, nghi ngờ triệu chứng có thể do bất thường cấu trúc vùng họng nên chỉ định chụp CT scan vùng cổ có dựng hình 3D để kiểm tra.

Kết quả thấy xương mỏm trâm hai bên của anh Trung đều dài bất thường, bên phải dài 4,4 cm, bên trái dài 4,2 cm, vượt quá giới hạn bình thường, không thấy tổn thương khối u ở vòm mũi họng. Mỏm trâm là một xương mảnh, hình trụ, nhọn, xuất phát từ phần dưới của xương thái dương và hướng xuống dưới, ra trước và hơi vào trong, là điểm bám cho các cơ và dây chằng tham gia vào hoạt động nhai, nuốt và cử động vùng cổ. Ở người trưởng thành, chiều dài mỏm trâm thường khoảng 2–3 cm.

Bác sĩ Phương cho biết, chính phần xương dài này đã đâm vào thành họng, là nguyên nhân chính khiến anh Trung có cảm giác vướng họng, đau tăng khi nuốt. Khi mỏm trâm dài bất thường hoặc dây chằng trâm – móng bị cốt hóa, cấu trúc này có thể kéo dài và gây kích thích hoặc chèn ép các mô mềm, thần kinh và mạch máu vùng hầu họng cổ.

Mỏm trâm dài kích thích cơ học vùng hố amidan, thành bên họng và các mô mềm lân cận. Khi nuốt, cơ và niêm mạc vùng họng cọ xát vào đầu mỏm trâm gây đau âm ỉ, nuốt vướng, thậm chí đau lan lên tai. Trong một số trường hợp, mỏm trâm có thể tiếp xúc hoặc gây ảnh hưởng đến động mạch cảnh và các cấu trúc mạch máu lân cận.

Anh Trung được chỉ định phẫu thuật mỏm trâm theo đường miệng. Trong ca mổ, bác sĩ Phương thấy mỏm trâm mặt sau vùng hố amidan, cắt amidan, bóc tách qua lớp cơ khít họng trên, bộc lộ mỏm trâm dài. Sau đó dùng dụng cụ bóc tách, giải phóng mô mềm quanh mỏm trâm, bảo tồn cấu trúc thần kinh mạch máu lân cân, cắt bỏ đoạn mỏm trâm bên phải khoảng 1,5 cm, tiếp tục ở bên trái với mỏm trâm khoảng 1,2 cm.

Hậu phẫu, anh Trung cải thiện rõ triệu chứng vướng họng, không còn cảm giác vướng như có dị vật, xuất viện sau 1 ngày. Tái khám, vết mổ lành thương tốt, hết vướng họng.

Theo bác sĩ Phương, phẫu thuật cắt ngắn xương mỏm trâm qua đường miệng là giải pháp tối ưu giúp giải quyết tình trạng xương chèn ép gây vướng họng, khó chịu khi nuốt. Phẫu thuật cắt ngắn mỏm trâm được thao tác hoàn toàn qua đường miệng, không để lại sẹo ngoài. Vùng cấu trúc quanh mỏm trâm khá phức tạp, có liên quan đến các dây thần kinh sọ 7, 9, 10, 11, 12 và bó mạch cảnh. Vì thế, trong quá trình thực hiện ê-kíp phải bóc tách cẩn thận tránh tổn thương các cấu trúc quan trọng.

Vướng họng có thể do nhiều nguyên nhân như tại họng, thường gặp là viêm họng mạn tính, viêm amidan; nguyên nhân từ mũi xoang, điển hình là viêm mũi xoang gây xuất tiết dịch, dịch chảy xuống thành sau họng (chảy dịch mũi sau) gây cảm giác vướng. Nguyên nhân từ thực quản – dạ dày, thường gặp nhất là trào ngược dạ dày thực quản. Ngoài ra còn có nguyên nhân do rối loạn cảm giác họng, liên quan yếu tố tâm lý, căng thẳng, lo âu. Các nguyên nhân ít gặp hơn gồm bất thường cấu trúc như dài mỏm trâm, hoặc u lành tính, ác tính vùng đầu cổ.

Bác sĩ Phương khuyến cáo, nếu tình trạng vướng họng một vài tuần, đặc biệt là nếu trước đó người bệnh có đợt viêm mũi họng cấp thì thường không đáng lo. Tuy nhiên, khi vướng họng kéo dài 3-4 tuần không cải thiện dù đã điều trị; vướng họng một bên kèm đau lan lên tai, góc hàm cùng bên; vướng họng kèm nuốt nghẹn, khàn tiếng, sụt cân không rõ nguyên nhân… cần khám chuyên sâu Tai Mũi Họng.

*Tên người bệnh đã được thay đổi