Bị đột quỵ thiếu máu não cấp do tắc động mạch lớn, cụ bà 90 tuổi được can thiệp lấy huyết khối cơ học và có thể tập đi sau 24 giờ.

Bà Thuẫn được người nhà phát hiện nằm sấp trên nền phòng ngủ, nghi ngã từ trên giường xuống. Khi vào khoa Cấp cứu, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM (cơ sở phường Tân Sơn Hòa – quận Tân Bình cũ), bà tỉnh nhưng đáp ứng bằng lời hạn chế, méo miệng, liệt hoàn toàn nửa người trái.

Bác sĩ CKI Dương Phạm Văn Thanh, khoa Cấp cứu, cho biết người cao tuổi bị đột quỵ thường khiến gia đình rơi vào tuyệt vọng. Nhiều người cho rằng tuổi quá cao đồng nghĩa cơ hội hồi phục rất thấp, đặc biệt khi không thể sử dụng thuốc tiêu sợi huyết. Đây vốn là phương pháp điều trị quen thuộc trong “thời gian vàng”. Tuy nhiên, với đột quỵ do tắc mạch lớn, lấy huyết khối cơ học vẫn có thể cứu phần não còn sống nếu người bệnh được đưa đến cơ sở có khả năng can thiệp chuyên sâu đủ sớm.

Cụ thể, bà Thuẫn được đưa đến bệnh viện khoảng 2 giờ sau khởi phát. Thang điểm NIHSS đạt 21 điểm, thuộc nhóm đột quỵ rất nặng. Người bệnh còn có tiền sử rung nhĩ, tăng huyết áp và tim loạn nhịp hoàn toàn. Rung nhĩ làm tăng nguy cơ hình thành huyết khối trong tim. Cục máu đông có thể theo dòng máu lên não, gây tắc động mạch và dẫn đến đột quỵ thiếu máu não.

Người bệnh được chụp CT sọ não khẩn cấp để loại trừ xuất huyết não, sau đó chụp CT mạch máu não có tiêm thuốc cản quang nhằm xác định vị trí tắc mạch. Kết quả cho thấy đoạn cuối động mạch cảnh trong phải và động mạch não giữa phải (M1) bị tắc hoàn toàn, thuộc nhóm tắc động mạch lớn tuần hoàn trước. Đây là dạng đột quỵ nguy hiểm vì chỉ trong thời gian ngắn có thể làm một vùng não rộng mất nguồn máu nuôi, khiến hàng triệu tế bào thần kinh chết đi mỗi phút.

Thông thường, người bệnh đến viện trong thời gian vàng sẽ được cân nhắc tiêm thuốc tiêu sợi huyết để làm tan cục máu đông. Tuy nhiên, bà Thuẫn đang sử dụng thuốc kháng đông điều trị rung nhĩ nhưng không xác định được loại thuốc và thời điểm dùng gần nhất. Do chưa thể đánh giá chắc chắn tác dụng kháng đông còn tồn tại hay không, ê-kíp không chỉ định thuốc tiêu huyết khối vì lo ngại nguy cơ xuất huyết. Bác sĩ cũng cho biết thêm việc đang dùng thuốc kháng đông không phải lúc nào cũng là chống chỉ định tuyệt đối. Quyết định còn phụ thuộc vào loại thuốc, thời điểm uống liều cuối, chức năng thận và kết quả xét nghiệm đông máu.

Bác sĩ CKI Nguyễn Trung Đức, Trung tâm Chẩn đoán hình ảnh và Điện quang can thiệp, cho biết không sử dụng được thuốc tiêu huyết khối không đồng nghĩa người bệnh hết cơ hội tái thông mạch máu.

“Với đột quỵ do tắc động mạch lớn, lấy huyết khối cơ học là phương pháp điều trị quan trọng. Nếu hình ảnh cho thấy vẫn còn mô não có khả năng cứu và người bệnh đáp ứng chỉ định, can thiệp có thể giúp khôi phục dòng máu lên não”, bác sĩ Đức nói.

Ngay sau khi xác định nguyên nhân, êkíp không mất thời gian chờ đợi mà chuyển thẳng người bệnh đến phòng can thiệp mạch số hóa xóa nền (DSA).

Khác với thuốc tiêu sợi huyết có tác dụng làm tan cục máu đông bằng thuốc, lấy huyết khối cơ học sử dụng dụng cụ chuyên biệt đi theo lòng mạch đến đúng vị trí tắc để lấy trực tiếp cục máu đông ra ngoài.

Theo bác sĩ Đức, phần can thiệp diễn ra trong khoảng 15 phút. Sau một lần hút, ê-kíp lấy ra cục huyết khối dài khoảng một cm. Hình ảnh chụp mạch sau thủ thuật cho thấy dòng máu lên não được tái lập.

24 giờ sau, bà Thuẫn đã có thể ngồi dậy, nói chuyện, cử động tay chân và tập đi với sự hỗ trợ của nhân viên y tế. Sau một tuần điều trị kết hợp phục hồi chức năng, bà xuất viện.

Theo bác sĩ Đức, tuổi cao không phải là chống chỉ định tuyệt đối của lấy huyết khối. Quyết định can thiệp cần được cá thể hóa dựa trên tình trạng người bệnh trước đột quỵ, mức độ tổn thương, vị trí mạch máu bị tắc, thời gian điều trị và nguy cơ của thủ thuật.

Đột quỵ do tắc mạch lớn chiếm khoảng 20% – 30% các trường hợp đột quỵ thiếu máu não nhưng lại gây tỷ lệ tử vong và tàn phế cao nhất. Nếu không được tái thông mạch máu kịp thời, người bệnh có thể mất khả năng vận động, ngôn ngữ hoặc phụ thuộc hoàn toàn vào người chăm sóc. Ngược lại, khi được can thiệp đúng chỉ định trong thời gian vàng, nhiều người bệnh vẫn có cơ hội phục hồi đáng kể, kể cả ở tuổi rất cao.

Các bác sĩ khuyến cáo người mắc rung nhĩ, tăng huyết áp, đái tháo đường, rối loạn lipid máu hoặc đang điều trị bằng thuốc kháng đông cần khám định kỳ và tuân thủ điều trị để giảm nguy cơ hình thành cục máu đông. Khi xuất hiện các dấu hiệu như méo miệng, yếu hoặc liệt tay chân, nói khó, mất thăng bằng hay rối loạn ý thức đột ngột, người bệnh cần được đưa ngay đến bệnh viện và ghi nhớ thời điểm người bệnh còn bình thường lần cuối. Điều quan trọng không chỉ là đến trong “thời gian vàng”, mà còn đến đúng nơi có thể đánh giá nhanh, lựa chọn đúng phương pháp tái thông mạch máu và can thiệp ngay khi còn cơ hội cứu não, bảo tồn chức năng thần kinh.

*Tên của người bệnh đã được thay đổi.