Sau 5 năm đặt stent graft điều trị phình động mạch chủ, ông Nguyên, 74 tuổi, đau tức bụng, phát hiện máu rò rỉ ra ngoài stent, nguy cơ vỡ túi phình.

Ông Nguyên đã và đang điều trị 5 loại ung thư gồm thực quản, thanh quản, dạ dày, phổi và đại tràng. 5 năm trước ông bị phình động mạch chủ bụng, đã đặt stent graft. Gần đây ông thường xuyên đau bụng dưới âm ỉ. Kết quả chụp CT phát hiện rò rỉ nội mạch (Endoleak) – một biến chứng thường gặp sau các thủ thuật nội mạch để sửa chữa phình động mạch chủ. Đây là tình trạng khẩn cấp cần xử lý sớm, nên bác sĩ tạm ngưng toàn bộ phác đồ điều trị ung thư, chuyển ông đến Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM cấp cứu.

TS.BS Nguyễn Anh Dũng, Trưởng khoa Ngoại Lồng ngực – Mạch máu, Trung tâm Ngoại Lồng ngực – Mạch máu, cho biết sau thủ thuật sửa phình động mạch, máu sẽ chảy qua một lớp lót động mạch mới gọi là stent graft, tránh chảy vào túi phình động mạch gây vỡ túi.

Rò rỉ nội mạch (Endoleak) là hiện tượng dòng máu rò ra ngoài stent graft và chảy vào bên trong túi phình động mạch. Không phải bệnh nhân nào bị rò rỉ nội mạch cũng cần điều trị. Một số loại Endoleak có thể tự khỏi, chẳng hạn như tuýp 2 (dòng endoleak bắt nguồn từ tuần hoàn bàng hệ). Có loại cần theo dõi sát như tuýp 4 (máu chảy qua các lỗ của stent graft) và 5 (túi phình động mạch mở rộng mặc dù các cận lâm sàng không cho thấy dấu hiệu của rò rỉ nội mạch). Các trường hợp khác (tuýp 1 và 3 – đoạn phủ giữa hai stent không kín, hoặc có lỗ thủng trên stent) nghiêm trọng và buộc phải can thiệp để ngăn vỡ túi phình.

Trường hợp ông Nguyên được xếp vào Endoleak tuýp 1, xảy ra khi stent graft không che được hoàn toàn cổ khối phình khiến dòng máu rò xung quanh đầu gần hay đầu xa của stent graft. Theo bác sĩ Dũng, loại Endoleak này nghiêm trọng nhất vì có nguy cơ vỡ túi phình dẫn đến tử vong. Như ông Nguyên, hình ảnh CT ghi nhận lượng máu rỉ ra nhiều khiến bệnh nhân đau tức bụng kéo dài. Nếu không can thiệp ngay, túi phình có thể vỡ bất cứ lúc nào, đe dọa tính mạng người bệnh.

Bác sĩ Dũng cùng êkíp tiến hành đặt thêm 1 stent graft lên cao hơn để che chỗ rò. Tuy nhiên, vị trí này lại che mất lỗ xuất phát động mạch thận trái. Vì vậy, bác sĩ thực hiện kỹ thuật “chimney”, tạo 1 stent phủ (cover stent) riêng cho động mạch thận trái. Stent graft được gắn cố định vào thành mạch, ngăn nguy cơ vỡ túi phình dẫn đến xuất huyết ồ ạt, sốc mất máu khiến bệnh nhân tử vong.

Thủ thuật hoàn thành thuận lợi sau 45 phút. Chụp phim DSA động mạch chủ kiểm tra sau thủ thuật không còn hiện tượng Endoleak. Ông Nguyên hết đau bụng ngay sau can thiệp, sức khỏe ổn định, được chuyển Trung tâm Ung bướu để tiếp tục phác đồ hóa trị ung thư dạ dày.

Thống kê cho thấy cứ 4 người từng sửa chữa phình động mạch chủ có 1 người gặp phải hiện tượng rò rỉ nội mạch. Đa số các trường hợp Endoleak type 1 xuất hiện sớm sau thủ thuật (6 tháng đầu). Một số xảy ra muộn hơn do động mạch chủ vị trí gần stent graft có xu hướng bị giãn ra, tạo khe hở gây rò rỉ nội mạch. Trường hợp của ông Nguyên nằm trong nhóm này.

Thông thường, tình trạng này không gây ra triệu chứng rõ ràng, chỉ được phát hiện thông qua các chẩn đoán hình ảnh khi đi khám hoặc điều trị bệnh lý khác. Một số dấu hiệu cho thấy rò rỉ nội mạch dẫn đến vỡ túi phình động mạch gồm da lạnh, chóng mặt, ngất xỉu, tim đập nhanh, buồn nôn và nôn, khó thở, đau dữ dội, đột ngột ở bụng, thắt lưng hoặc chân.

Bác sĩ Dũng khuyến cáo, bệnh nhân sau phẫu thuật hoặc can thiệp điều trị phình động chủ cần dùng thuốc theo chỉ định, tuân thủ hướng dẫn về chế độ ăn uống, sinh hoạt, vận động để giảm nguy cơ biến chứng. Ngoài ra, bệnh nhân nên đến bệnh viện tái khám đúng lịch để phát hiện sớm bất thường và can thiệp kịp thời.

*Tên bệnh nhân đã được thay đổi