Tâm, 23 tuổi, sưng phù cổ, phát hiện ung thư hạch giai đoạn 4 tiến triển rất nhanh, được hóa trị kết hợp thuốc miễn dịch kiểm soát u.

Trước đó Tâm chơi thể thao bị đứt dây chằng, phải điều trị với thuốc và sử dụng kháng sinh. Khi sưng phù cổ gần 2 tháng, Tâm nghĩ do dị ứng thuốc. Tình trạng ngày càng nặng và gây khó thở, Tâm được đưa đến cấp cứu tại Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP HCM.

Kết quả chụp CT thấy trung thất có hạch kích thước 13 x 10cm chèn ép đường thở, nhiều dịch ở khoang ngoài mạch tim. Đồng thời, vùng cổ trên xương đòn và hai bên bó mạch cảnh có nhiều hạch. Sinh thiết màng phổi và hóa mô miễn dịch cho kết quả u lympho không Hodgkin, tế bào B lớn, kém biệt hóa, nguyên phát ở trung thất. Bệnh chuyển nặng nhanh chóng.

Bác sĩ CKII Nguyễn Trần Anh Thư, khoa Nội Ung bướu, Trung tâm Ung bướu, đánh giá bệnh của Tâm ở giai đoạn 4A, tiến triển rất nhanh, đã xuất hiện hạch ở trung thất trước, hạch cổ, hạch nách, xâm lấn tụy, phổi; đồng thời xuất hiện huyết khối động mạch phổi phải.

Tâm nhanh chóng được hội chẩn đa chuyên khoa. Nếu không can thiệp kịp, nguy cơ cao suy hô hấp, tử vong. Người bệnh cần một phác đồ tấn công mạnh vào tế bào ung thư đang nhân lên không ngừng, ngăn chặn quá trình bệnh tiến triển thêm. Hội đồng y khoa quyết định sử dụng phác đồ hóa trị kết hợp thuốc miễn dịch.

So với phác đồ hóa trị thông thường gồm 2-3 loại thuốc, phác đồ dùng cho Tâm có 6 loại. Các biệt chất trong thuốc bẻ gãy ADN của khối u rất mạnh, đặc biệt hiệu quả với các tế bào ung thư đang phát triển rất nhanh. Tuy nhiên thuốc có tác dụng phụ mạnh, nguy cơ giảm bạch cầu hạt, thiếu máu và giảm tiểu cầu. Do đó, cần điều chỉnh liều phù hợp ở mỗi đợt hóa trị; đồng thời sử dụng thuốc dự phòng giảm bạch cầu hạt.

Mỗi đợt hóa trị cách nhau 3 tuần. Bác sĩ theo dõi sát mức độ hạ bạch cầu của người bệnh sau chu kỳ 1. Trước mỗi đợt hóa trị, Tâm được xét nghiệm máu để đánh giá mức độ dung nạp thuốc. Nếu người bệnh dung nạp tốt, bác sĩ tăng dần liều hóa chất để đẩy nhanh, đẩy mạnh tiêu diệt sạch tế bào ác tính.

Việc điều chỉnh linh hoạt giúp đưa lượng hóa chất lên mức tối đa mà cơ thể người bệnh có thể chịu được, tối ưu khả năng tiêu diệt tế bào ung thư mà không gây độc tính quá mức dẫn đến hoãn, dừng điều trị, thậm chí tử vong. Đồng thời, phác đồ này giảm tổn thương cấp tính lên cơ tim, bảo vệ chức năng tim mạch cho người bệnh, đặc biệt khi Tâm có huyết khối động mạch phổi phải.

Tâm được tư vấn nên đặt buồng tiêm ở thành ngực để truyền thuốc, giảm nguy cơ thoát mạch, tổn thương mô mềm Tuy nhiên, do người bệnh bị phù nề vùng cổ, không thể đặt buồng tiêm ở chu kỳ 1. Ê kíp bác sĩ quyết định truyền thuốc hoá chất cho Tâm qua tĩnh mạch đùi. Khi bệnh nhân đáp ứng thuốc giảm phù vùng cổ sẽ tiến hành đặt buồng tiêm dưới da để thuận lợi hoá trị dài ngày.

Sau 2 chu kỳ, Tâm giảm sưng phù ở cổ. Hiện Tâm đã hoàn thành 4 phác đồ hóa trị, chụp CT thấy kích thước hạch giảm 50%. Người bệnh cần hóa trị thêm 2 đợt. Sau mỗi lần hóa trị, Tâm ăn uống bình thường, vận động nhẹ nhàng.

Ung thư hạch bạch huyết (lymphoma) là một dạng ung thư hệ tạo máu, do sự phân chia mất kiểm soát của tế bào bạch cầu lympho. Bệnh có 2 loại chính lymphoma không Hodgkin (chiếm khoảng 90%) và lymphoma Hodgkin. Lymphoma không Hodgkin có hơn 60 phân nhóm nhỏ, từ loại tiến triển rất chậm (cơ thể chung sống hòa bình nhiều năm) cho đến loại tiến triển cực kỳ nhanh.

Tổ chức Ung thư toàn cầu (GLOBOCAN) ghi nhận năm 2022, Việt Nam có hơn 3.500 ca mắc mới ung thư Lymphoma không Hodgkin và gây tử vong cho hơn 2.200 người.

Ung thư hạch bạch huyết có thể kiểm soát tốt ở giai đoạn sớm. Tuy nhiên, phần lớn người bệnh phát hiện ở giai đoạn trễ, khiến việc điều trị khó khăn, tiên lượng thấp.

Trung bình độ tuổi mắc bệnh được ghi nhận vào khoảng từ 50-60 tuổi. Chưa rõ nguyên nhân gây ung thư hạch bạch huyết ở người trẻ. Tuy nhiên, một số yếu tố nguy cơ có thể kể đến như nhiễm khuẩn (Chlamydia psittaci, Campylobacter jejuni…), nhiễm virus (Epstein-Barr, CMV, HIV…)… Chúng không trực tiếp gây ung thư nhưng góp phần biến đổi ADN của tế bào lympho.

Ở người trẻ, tuyến ức (nằm ở trung thất, sau xương ức, có vai trò “huấn huyện” tế bào lympho) hoạt động rất mạnh mẽ. Sự phân bào và hoạt động sinh học với cường độ cao của tuyến ức vô tình tăng xác suất xảy ra các đột biến gen, dẫn đến hình thành khối u, ung thư.

Tình trạng suy giảm miễn dịch như ghép tạng, rối loạn gây thiếu hụt miễn dịch di truyền cũng là yếu tố nguy cơ của bệnh ung thư hạch bạch huyết. Người mắc các bệnh tự miễn như viêm khớp dạng thấp, viêm ruột, hội chứng Sjogren… cũng thuộc nhóm có nguy cơ. Làm việc trong môi trường hóa chất, thuốc trừ sâu là yếu tố nguy cơ hàng đầu.

Bác sĩ Anh Thư khuyến cáo mỗi người nên ăn uống đầy đủ chất dinh dưỡng, thường xuyên vận động, hạn chế rượu bia, chất kích thích để tăng cường thể lực, giảm các tình trạng viêm nhiễm và nguy cơ mắc các bệnh gây suy giảm miễn dịch. Trường hợp phải làm việc trong môi trường ô nhiễm hay tiếp xúc hóa chất, cần sử dụng đồ bảo hộ đúng quy định, khám sức khỏe định kỳ ở bệnh viện có trang thiết bị máy móc hiện đại, bác sĩ nhiều kinh nghiệm để phát hiện bệnh (nếu có) ở giai đoạn sớm, điều trị kịp thời giúp kiểm soát bệnh hiệu quả.

*Tên người bệnh đã được thay đổi