Sau một năm bỏ thuốc điều trị tiểu đường để dùng thuốc nam xem trên mạng, anh Lý, 49 tuổi, nhập viện trong tình trạng lơ mơ, khó thở, nhiễm toan máu nặng.

Hai ngày trước khi nhập viện, anh Lý xuất hiện ho, sổ mũi, tưởng bệnh cảm thông thường nên tự mua thuốc về uống. Sáng hôm sau, người nhà thấy anh lừ đừ, gọi hỏi anh trả lời lúc đúng, lúc sai, kèm khó thở. Nhận thấy tình trạng bất thường nên gia đình gọi cấp cứu ngoại viện Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM (cơ sở P.Tân Hưng – Q.7 cũ).

Bác sĩ CKI Hồ Hữu Tài, khoa Cấp cứu, cho biết khai thác bệnh sử, anh Lý mắc tiểu đường type 2 khoảng 3 năm. Tuy nhiên, một năm qua, sau khi xem một video trên mạng giới thiệu thuốc nam có thể chữa khỏi bệnh tiểu đường, anh ngưng hẳn thuốc điều trị, không tái khám và chuyển sang sử dụng thuốc người bán giới thiệu. Tuy nhiên người nhà không mang theo nên bác sĩ chưa xác định được loại thuốc và thành phần.

Tại khoa Cấp cứu, người bệnh đáp ứng y lệnh không ổn định, thở khó, lơ mơ, vẻ mặt lừ đừ, thở nhanh, sâu khoảng 25 lần/phút, da khô do mất nước nặng, nhịp tim rất nhanh lên đến 135 lần/phút. Kết quả xét nghiệm cho thấy đường huyết tăng cao, 441mg/dl, đặc biệt HbA1c (xét nghiệm mức đường huyết trung bình của một người trong 2-3 tháng) lên tới 16,29%, trong khi mức mục tiêu điều trị ở nhiều người bệnh tiểu đường thường dưới 7%. Chỉ số này phản ánh đường huyết trung bình trong khoảng 2-3 tháng trước, cho thấy tình trạng kiểm soát đường huyết của anh Lý đã rất kém trong thời gian dài, không chỉ tăng đột ngột trong những ngày gần đây.

Đáng lo ngại nhất, khí máu động mạch cho thấy pH (số đo mức độ axit – kiềm của máu) 6,9, trong khi ở người bình thường pH máu được duy trì trong khoảng 7,35-7,45. Đồng thời, chỉ số Ceton trong máu tăng vọt lên mức 8,734 mmol/L. pH càng giảm, máu càng có tính acid. Mức 6,9 cho thấy người bệnh đã nhiễm toan máu rất nặng, tức lượng axit trong cơ thể tăng cao vượt khả năng cân bằng của cơ thể. Tình trạng này có thể khiến tim, não và nhiều cơ quan hoạt động bất thường, gây lừ đừ, rối loạn ý thức, tụt huyết áp, thậm chí đe dọa tính mạng nếu không được xử trí kịp thời.

Các xét nghiệm khác ghi nhận bạch cầu 11,41 G/L và bạch cầu trung tính 8,63 G/L, đều tăng so với mức thông thường. Bạch cầu, đặc biệt bạch cầu trung tính, là những tế bào tham gia chống lại tác nhân gây viêm, nhiễm. CRP 43,2 mg/L, trong khi thông thường ở mức thấp, cũng cho thấy cơ thể đang có phản ứng viêm. Những kết quả này phù hợp với tình trạng ho, sổ mũi mới xuất hiện, gợi ý người bệnh có thể đang đồng thời gặp tình trạng viêm hoặc nhiễm trùng.

Bên cạnh đó, các xét nghiệm máu cũng ghi nhận chỉ số viêm tăng (bạch cầu 11,41 K/µL, CRP 43,2 mg/L), kết hợp với hình ảnh X-quang phổi có tổn thương, gợi ý bệnh nhân đang có tình trạng nhiễm trùng hô hấp đi kèm.

“Ở người bị tiểu đường, khi cơ thể gặp tình trạng nhiễm trùng hoặc bệnh cấp tính, nhu cầu insulin có thể tăng. Nếu insulin không đủ, đường huyết có thể tăng cao và cơ thể chuyển sang phân giải mỡ tạo năng lượng, sinh ra các thể ceton. Khi ceton tích tụ, máu trở nên acid, gây nhiễm toan, mất nước, rối loạn điện giải và ảnh hưởng đến ý thức”, bác sĩ Tài nhận định.

Êkíp Cấp cứu lập tức xử trí tình trạng nhiễm toan ceton nặng, trong đó mục tiêu không chỉ là hạ đường huyết mà còn phải ngăn cơ thể tiếp tục tạo thể ceton và đưa pH máu trở về mức an toàn. Người bệnh được truyền tĩnh mạch dung dịch bù kiềm (Sodium Bicarbonate), truyền insulin liên tục qua bơm tiêm điện, đồng thời bù dịch và điều chỉnh sát sao các rối loạn điện giải (đặc biệt là kali).

Êkíp Cấp cứu đồng thời hội chẩn chuyên khoa Nội tiết để đánh giá nguyên nhân thúc đẩy nhiễm toan, thống nhất chiến lược điều trị và theo dõi nguy cơ biến chứng. Nhờ can thiệp trúng đích và kịp thời, chỉ sau hơn 2 giờ tại khoa Cấp cứu, các chỉ số sinh tồn của người bệnh bước đầu được kiểm soát. Người bệnh lập tức được chuyển tuyến an toàn đến khoa Hồi sức tích cực – Chống độc (ICU), Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM (cơ sở P.Tân Sơn Hòa – Q.Tân Bình cũ). Tại đây, bệnh nhân tiếp tục được duy trì insulin, bù dịch cho đến khi tình trạng toan hóa máu được giải quyết triệt để.

Khi tình trạng nhiễm toan được kiểm soát, các chỉ số ổn định dần, người bệnh được chuyển về khoa Nội tiết để tiếp tục điều trị nội khoa bệnh tiểu đường, kiểm soát đường huyết nhằm hạn chế nguy cơ tái phát.

Sau điều trị, tình trạng ý thức và hô hấp của người bệnh cải thiện, các rối loạn chuyển hóa từng bước được kiểm soát, người bệnh được xuất viện sau 7 ngày và hẹn tái khám.

Bác sĩ Tài khuyến cáo, người bệnh đái tháo đường tuyệt đối không tự ý ngưng thuốc, bỏ tái khám hoặc tin dùng các loại “thần dược, thuốc nam” không rõ nguồn gốc trên mạng. Khi có bệnh đi kèm như sốt, ho, nhiễm trùng hoặc xuất hiện các dấu hiệu cảnh báo như mệt lả, khát nước nhiều, tiểu nhiều. thở nhanh sâu, lơ mơ…, cần đến ngay cơ sở y tế có năng lực hồi sức cấp cứu để được can thiệp kịp thời.

*Tên của người bệnh đã được thay đổi