Anh Quang, 36 tuổi, uống nhiều rượu bia suốt 14 năm, phát hiện xơ gan, hai lần nôn ra máu tươi và tái phát giãn tĩnh mạch thực quản gây xuất huyết.

Anh Quang có thói quen uống rượu bia trung bình ba ngày mỗi tuần, kéo dài nhiều năm. Mỗi lần uống khoảng 250-500 ml rượu, có những giai đoạn, lượng bia tiêu thụ lên đến khoảng 40 lon loại 330 ml mỗi tuần. Quy đổi theo lượng cồn nguyên chất, mức tiêu thụ rượu bia ở mức cao, khoảng 400-600g ethanol mỗi tuần.

Khoảng 8 tháng trước, anh đột ngột nôn ra máu đỏ tươi. Bác sĩ bệnh viện địa phương xác định anh bị xơ gan, biến chứng tăng áp lực tĩnh mạch cửa, vỡ giãn tĩnh mạch thực quản gây xuất huyết tiêu hóa. Người bệnh được truyền máu và can thiệp nội soi thắt búi giãn tĩnh mạch thực quản để kiểm soát chảy máu.

Sau khi xuất viện, anh không tái khám và tiếp tục uống rượu bia như trước. Khoảng hai tháng sau, anh đi ngoài phân đen, nôn ra máu. Kết quả nội soi ghi nhận xuất huyết tiêu hóa do vỡ giãn tĩnh mạch thực quản tái phát, người bệnh được tiếp tục can thiệp thắt búi giãn tĩnh mạch thực quản 2 lần liên tiếp, cách nhau 1 tháng. Sau đó, người bệnh được gia đình đưa đến Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM tiếp tục thăm khám và điều trị.

BS.CKII Huỳnh Văn Trung, Phó Trưởng khoa Nội tiêu hóa, Trung tâm Nội soi và Phẫu thuật Nội soi Tiêu hóa, cho biết kết quả nội soi thực quản – dạ dày ghi nhận sẹo sau thắt các búi giãn tĩnh mạch thực quản độ II-III, có dấu đỏ, kèm bệnh lý dạ dày tăng áp cửa. Người bệnh tiếp tục được thắt các búi giãn qua nội soi để giảm nguy cơ xuất huyết.

Kết quả siêu âm đánh giá độ cứng gan cho thấy gan thô, bờ không đều, độ cứng mô gan tương ứng F4, phù hợp xơ gan. Điều đáng lưu ý là ở lần kiểm tra gần đây, men gan của người bệnh vẫn trong giới hạn bình thường. Tuy nhiên, bác sĩ Trung cho biết, men gan bình thường không đồng nghĩa với gan hoàn toàn khỏe mạnh.

Theo bác sĩ Trung, người uống rượu bia kéo dài không nên xem một lần xét nghiệm men gan bình thường là bằng chứng cho thấy gan chưa bị tổn thương. Đánh giá bệnh gan cần được thực hiện toàn diện, dựa trên tiền sử sử dụng rượu bia, triệu chứng và dấu hiệu lâm sàng, các xét nghiệm chức năng gan, siêu âm cũng như các phương pháp đánh giá mức độ xơ hóa gan khi có chỉ định. Cách tiếp cận này giúp phát hiện sớm tổn thương gan ngay cả trong trường hợp men gan chưa tăng.

ThS.BS Mai Hoài Sang, Khoa Nội tiêu hóa, Trung tâm Nội soi và Phẫu thuật Nội soi Tiêu hóa, cho biết bệnh gan liên quan rượu thường tiến triển âm thầm. Người bệnh có thể không có triệu chứng rõ ràng trong thời gian dài, trong khi tổn thương gan vẫn tích lũy.

Khi rượu được đưa vào cơ thể, phần lớn ethanol được chuyển hóa tại gan. Quá trình này tạo ra acetaldehyde – một chất chuyển hóa độc, có thể gây tổn thương tế bào gan, thúc đẩy phản ứng viêm và đột biến tế bào. Nếu tiếp xúc với lượng cồn lớn và kéo dài, gan có thể lần lượt trải qua tình trạng gan nhiễm mỡ, viêm gan do rượu, xơ hóa và cuối cùng là xơ gan ở một số người. Việc “uống khỏe”, không say hoặc vẫn sinh hoạt bình thường không có nghĩa gan không bị ảnh hưởng.

Trường hợp anh Quang được xác định xơ hóa gan mức độ F4, tương ứng với xơ gan. Mặc dù chức năng tổng hợp của gan chưa suy giảm nghiêm trọng, người bệnh đã xuất hiện biến chứng tăng áp lực tĩnh mạch cửa, trong đó có giãn và vỡ tĩnh mạch thực quản gây xuất huyết tiêu hóa. Đây là dấu hiệu cho thấy bệnh đã tiến triển đến giai đoạn xơ gan mất bù, nguy cơ xuất hiện các biến chứng nặng và tái xuất huyết.

Bác sĩ Sang cho biết mục tiêu điều trị là kiểm soát nguyên nhân, hạn chế bệnh tiến triển khi còn khả năng, cải thiện tình trạng mất bù, đồng thời kiểm soát và phòng ngừa các biến chứng của xơ gan như báng bụng, xuất huyết do giãn tĩnh mạch thực quản, bệnh não gan và ung thư biểu mô tế bào gan. Người bệnh được yêu cầu ngừng hoàn toàn rượu bia, kết hợp điều trị nội khoa, theo dõi định kỳ và can thiệp nội soi khi có chỉ định nhằm kiểm soát biến chứng và giảm nguy cơ tái phát.

Theo bác sĩ Trung, một trong những vấn đề đáng lo ngại ở bệnh gan liên quan đến rượu là tâm lý chủ quan của người trẻ, khi nhiều người cho rằng mình còn trẻ, khỏe và khả năng hồi phục tốt nên chưa cần lo lắng, đặc biệt khi chưa xuất hiện triệu chứng rõ ràng. Tuy nhiên, tổn thương gan do rượu có thể âm thầm tích lũy và tiến triển qua nhiều năm. Khi xuất hiện các dấu hiệu như vàng da, bụng to do báng, phù chân, thay đổi ý thức, lơ mơ hoặc nôn ra máu, bệnh có thể đã tiến triển đến giai đoạn nặng và xuất hiện biến chứng.

Rượu bia là một trong những yếu tố nguy cơ gây tổn thương gan có thể phòng tránh được. Nguy cơ và mức độ tổn thương không chỉ phụ thuộc vào lượng cồn tiêu thụ mà còn liên quan đến tần suất, thời gian sử dụng, tình trạng dinh dưỡng, bệnh lý đi kèm và các yếu tố cá nhân của mỗi người. Do đó, mức độ ảnh hưởng của rượu bia lên gan có thể khác nhau giữa từng người, ngay cả khi có mức tiêu thụ tương đương.

Bác sĩ Trung khuyến cáo, những người uống nhiều rượu bia kéo dài nên chủ động trao đổi với bác sĩ để được đánh giá nguy cơ và kiểm tra sức khỏe gan phù hợp. Khi đã phát hiện bệnh gan liên quan rượu, cần ngưng rượu bia hoàn toàn, tuân thủ điều trị và tái khám định kỳ.

Với người từng xuất huyết do giãn tĩnh mạch thực quản, việc theo dõi chuyên khoa, điều trị dự phòng tái xuất huyết và nội soi theo chỉ định đặc biệt quan trọng. Nếu xuất hiện nôn ra máu, đi ngoài phân đen, chóng mặt, choáng, vã mồ hôi hoặc mệt lả, người bệnh cần đến cơ sở y tế cấp cứu ngay vì đây có thể là dấu hiệu xuất huyết tiêu hóa nghiêm trọng, đe dọa tính mạng.