Thy 17 tuổi đã nhập viện cấp cứu do ép cân bằng mọi cách, từ giảm năng lượng tối đa, tập luyện cường độ cao khiến cơ thể suy kiệt.

Trước giảm cân, Thy cao 1m56 nặng 72kg. Em cắt bỏ hoàn toàn tinh bột, duy trì 3 bữa trong ngày bằng 6 quả trứng kèm một ít rau củ luộc hoặc salad trái cây, đánh lừa cơn đói bằng nước ép, nước điện giải. Thy còn giấu gia đình, mua một sản phẩm trà được giới thiệu “giảm cân không đói” trên mạng xã hội. Không chỉ siết ăn, Thy còn tập các bài tập đốt mỡ thừa 1-2 tiếng mỗi ngày.

Sau 2 tuần, em giảm được 6kg nhưng liên tục cảm thấy chóng mặt kể cả khi ngồi nghỉ, cảm giác mệt lả dù không làm việc nặng, tóc rụng nhiều, da sạm khô. Tình trạng hồi hộp tim đập nhanh, thở hụt hơi, tay chân bủn rủn, rối loạn tiêu hóa và mất ngủ đeo bám mỗi ngày. Khi đang đi học em ngất xỉu, đưa đi cấp cứu tại Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM (cơ sở phường Tân Sơn Hòa – quận Tân Bình cũ).

Bác sĩ chẩn đoán Thy mất nước kèm rối loạn điện giải, tụt huyết áp, suy kiệt, rối loạn chuyển hóa, được truyền bù dịch và điều chỉnh điện giải để ổn định các chỉ số. Sau khi sức khỏe ổn, em được tư vấn điều trị chuyên sâu rối loạn chuyển hóa và béo phì tại khoa Nội tiết – Đái tháo đường.

Bác sĩ CKI Phạm Thị Thu Hà, khoa Nội tiết – Đái tháo đường, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM, cho biết khi tới khám, Thy bị béo phì độ 1, rối loạn lipid máu, tăng men gan, tăng axit uric. Giải thích về tình trạng giảm cân khá nhanh nhưng suy kiệt, mất sức của người bệnh, bác sĩ Hà cho biết, nguyên nhân là sai lầm khi cắt giảm calo quá mức và quá đột ngột.

Số cân nặng sụt giảm đó không phải tiêu hao mỡ mà tình trạng mất nước và mất khối lượng cơ. Lúc này, cơ thể mất nước nghiêm trọng dẫn đến rối loạn điện giải, các cơ quan như tim gan thận phải hoạt động quá mức trong khi nguồn năng lượng cung cấp không đủ. Lâu dài tình trạng này gây suy kiệt, làm tăng nguy cơ loạn nhịp tim suy thận rối loạn nội tiết và suy giảm miễn dịch, đặc biệt nguy hiểm trong độ tuổi đang phát triển như Thy.

Bác sĩ Hà giải thích, mặc dù trứng là nguồn protein cao nhưng bỏ qua những thực phẩm khác khiến cơ thể sẽ không hấp thu đầy đủ dinh dưỡng, làm giảm năng lượng quá mức dẫn đến rối loạn chuyển hóa. Bên cạnh đó, trứng rất giàu cholesterol, nếu ăn kéo dài gây nguy cơ rối loạn cholesterol, kéo theo các bệnh về tim mạch, huyết áp…

Khi đột ngột cắt giảm lượng calo nạp vào, cơ thể sẽ kích hoạt một loạt phản ứng nhằm bảo vệ nguồn năng lượng dự trữ. Hormone gây đói như ghrelin được tiết ra nhiều hơn, trong khi leptin – hormone tạo cảm giác no lại giảm xuống. Đây là cơ chế sinh tồn tự nhiên giúp cơ thể chống lại tình trạng thiếu hụt năng lượng kéo dài. Song song đó, tốc độ trao đổi chất cơ bản cũng bị điều chỉnh giảm. Cơ thể bước vào trạng thái “tiết kiệm năng lượng”, làm chậm quá trình đốt cháy calo kể cả khi nghỉ ngơi.

Thy được bác sĩ lên phác đồ điều trị giảm cân khoa học, an toàn bằng thuốc ức chế thèm ăn, đặc biệt được tư vấn rất kỹ về chế độ ăn đảm bảo dinh dưỡng, hỗ trợ giảm cân mà vẫn duy trì được lượng cơ bắp cần thiết. Theo đó, người bệnh cần bổ sung protein nạc để phục hồi dần lượng cơ bắp đã mất đột ngột. Đồng thời không được cắt bỏ hoàn toàn tinh bột, đảm bảo đủ chất béo cần thiết, không tập cố sức mà vận động vừa đủ 45-60 phút mỗi ngày.

Bác sĩ Hà tại Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh cho biết dinh dưỡng trong điều trị thừa cân, béo phì vô cùng quan trọng. Nhịn ăn, loại bỏ hoàn toàn tinh bột hoặc theo đuổi các chế độ detox cực đoan thường không thể duy trì lâu dài. Càng siết chặt khẩu phần, người bệnh càng dễ rơi vào trạng thái đói kéo dài, mệt mỏi, cuối cùng là ăn bù không kiểm soát.

“Nhiều người chỉ tập trung vào việc giảm bao nhiêu cân trong thời gian ngắn, mà quên rằng mục tiêu chính trong điều trị giảm cân là làm sao giảm được lượng mỡ dư thừa nhưng vẫn giữ được khối cơ và duy trì sức khỏe. Phần khó nhất không chỉ là giảm cân mà còn duy trì được cân nặng mục tiêu sau đó. Giảm cân nhanh thường không đi kèm với việc hình thành nền tảng hành vi mới. Khi ngưng chế độ “ép cân” sẽ dễ quay lại nếp sống cũ và cân nặng cũng theo đó mà tăng nhanh hơn”, bác sĩ Hà nói.

Theo Viện Dinh dưỡng Quốc gia, tỷ lệ thừa cân và béo phì ở trẻ 5-19 tuổi nước ta đã tăng rất nhanh, ở khu vực thành thị, tỷ lệ béo phì lên tới 26,8%, cao hơn đáng kể so với nông thôn (18,3%). Đáng lo ngại, tỷ lệ béo phì ở thanh thiếu niên tại TP.HCM vượt 50%, còn Hà Nội trên 41%.

*Tên người bệnh đã thay đổi