Nếu phẫu thuật sai số chỉ vài phần mười milimet có thể khiến đôi mắt tiếp tục lệch. Các bác sĩ Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh đã giải thành công bài toán này cho cậu bé 14 tuổi bị lác bẩm sinh.
Phẫu thuật điều trị mắt lác không đơn thuần là “làm thẳng mắt”. Mục tiêu lớn nhất là tái lập sự cân bằng của 6 cơ vận nhãn để hai mắt có thể phối hợp tự nhiên trong mọi hướng nhìn. Mỗi chỉ định đều phải được tính toán chính xác dựa trên góc lác, lực kéo của từng cơ và đặc điểm riêng của mỗi người bệnh.
Đó là bài toán mà Phó giáo sư tiến sĩ bác sĩ Nguyễn Thanh Nam, Giám đốc Trung tâm Mắt Công nghệ cao, Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM (cơ sở phường Tân Sơn Hòa – quận Tân Bình cũ) cùng ê kíp vừa giải quyết thành công cho Thành (14 tuổi, TP.HCM), cậu bé mang đôi mắt lác bẩm sinh suốt 11 năm.
Thành được phát hiện mắt lác từ năm 3 tuổi. Khi đó, thị lực vẫn đạt 10/10 nên gia đình chỉ theo dõi định kỳ. Tuy nhiên, bước vào tuổi thiếu niên, đôi mắt lệch trục trở thành rào cản lớn trong học tập và giao tiếp. Em luôn né tránh ánh nhìn của người đối diện vì mặc cảm, dù khả năng nhìn vẫn bình thường.
Gia đình đưa Thành đến Trung tâm Mắt Công nghệ cao Tâm Anh với mong muốn tìm giải pháp điều trị an toàn tối đa.
Thạc sĩ bác sĩ Dương Minh Phúc cho biết kết quả thăm khám cho thấy cả hai mắt của Thành đều bị lác trong khoảng 47 độ lăng kính, tương đương với 25 đến 27 độ lé, mắt phải chủ đạo. Khi nhìn, hai mắt thay phiên nhau lệch khỏi trục nhìn bình thường. Đây là tình trạng hai mắt không còn nhìn về cùng một mục tiêu do sự mất cân bằng giữa các cơ vận nhãn. Nếu kéo dài, người bệnh không chỉ ảnh hưởng ngoại hình, giao tiếp xã hội, mà còn có nguy cơ giảm chức năng thị giác hai mắt, nhược thị hoặc song thị. Sau hội chẩn, ê kíp quyết định phẫu thuật điều chỉnh cơ vận nhãn.
Theo Phó giáo sư Nam, mắt người được điều khiển bởi 6 cơ vận nhãn hoạt động như một hệ thống dây kéo giữ nhãn cầu luôn cân bằng. Khi một nhóm cơ co kéo mạnh hơn bình thường, nhãn cầu sẽ lệch khỏi trục nhìn.
“Điều khó nhất không phải mở bộc lộ cơ mắt mà là xác định chính xác phải điều chỉnh cơ nào, điều chỉnh bao nhiêu để sau mổ hai mắt cân bằng ở mọi hướng nhìn. Nếu lùi cơ chưa đủ, mắt vẫn còn lác. Nếu quá tay, mắt có thể lệch sang hướng ngược lại. Sai số chỉ vài phần mười milimet cũng có thể làm thay đổi kết quả”, Phó giáo sư Nam nói.
Trước phẫu thuật, ê kíp đo lại góc lác, đánh giá khả năng phối hợp hai mắt, sức kéo của từng nhóm cơ và xây dựng kế hoạch điều chỉnh riêng cho người bệnh.
Sau khi gây mê, dưới kính hiển vi vi phẫu, Phó giáo sư Nam lần lượt bộc lộ hai cơ trực trong – nhóm cơ kéo hai nhãn cầu lệch vào phía mũi. Các cơ được tách khỏi vị trí bám cũ bằng thao tác vi phẫu nhằm bảo tồn tối đa mô liên kết và mạch máu quanh nhãn cầu.
Dựa trên các thông số đã tính toán trước đó và đánh giá trực tiếp trong mổ, bác sĩ quyết định lùi hai cơ trực trong khoảng 6 mm. Theo Phó giáo sư Nam, đây không phải là một con số cố định mà được cá thể hóa cho từng người bệnh. Mỗi milimet dịch chuyển đều nhằm tái lập sự cân bằng giữa 6 cơ vận nhãn để hai mắt cùng hướng về một mục tiêu. “Có những trường hợp chỉ cần thay đổi 0,5 mm vị trí khâu cố định, kết quả sau mổ đã khác hoàn toàn. Vì vậy, phẫu thuật lác là cuộc cân não của bác sĩ trước khi là một thao tác ngoại khoa”, Phó giáo sư Nam nói.
Sau khi khâu cố định cơ bằng chỉ vi phẫu, ê kíp tiếp tục kiểm tra độ cân bằng của hai nhãn cầu trước khi kết thúc ca mổ kéo dài gần một giờ. Người bệnh tỉnh mê tốt, được theo dõi và xuất viện ngay trong ngày. Một tuần sau tái khám, hai mắt đã trở về đúng trục sinh lý.
“Lần đầu tiên em có thể nhìn thẳng vào người đối diện mà không còn né tránh”, Thành chia sẻ.
Theo Phó giáo sư Nam tại Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh, thành công của phẫu thuật điều trị lác không chỉ nằm ở việc đưa hai mắt trở về vị trí cân đối mà còn giúp phục hồi khả năng phối hợp thị giác, hạn chế nguy cơ nhược thị và quan trọng hơn là giúp người bệnh, đặc biệt trẻ em và thanh thiếu niên, lấy lại sự tự tin trong học tập, giao tiếp và cuộc sống.
Ông khuyến cáo khi phát hiện trẻ có dấu hiệu hai mắt không thẳng hàng, thường xuyên nghiêng đầu, nheo mắt hoặc nhìn lệch, phụ huynh nên đưa trẻ đến cơ sở chuyên khoa mắt để được thăm khám. Việc phát hiện và điều trị đúng thời điểm giúp tăng khả năng phục hồi chức năng thị giác và giảm những ảnh hưởng tâm lý kéo dài.
*Tên người bệnh đã được thay đổi
HỆ THỐNG BỆNH VIỆN ĐA KHOA TÂM ANH
