Chị Thắm, 33 tuổi, bị vô sinh 2 năm do hội chứng buồng trứng đa nang (PCOS) và béo phì độ I, bơm tinh trùng vào buồng tử cung (IUI) hai lần mới thành công.

ThS.BS Trần Ngọc Vân Anh, Trung tâm Hỗ trợ sinh sản, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM cho biết chị Thắm cao 1m70, nặng 93kg, BMI 32, chẩn đoán béo phì độ 1. Kết quả siêu âm phát hiện chị bị hội chứng buồng trứng đa nang.

Bác sĩ lý giải hai bệnh lý này tạo thành một vòng luẩn quẩn, trong đó béo phì vừa là nguyên nhân vừa làm trầm trọng thêm tình trạng PCOS. Khi bị béo phì, lượng estrogen trong mô mỡ tăng cao, gây mất cân bằng với các hormon khác do não bộ tiết ra (FSH, LH) làm gián đoạn quá trình phát triển nang noãn và gây ra hiện tượng không rụng trứng khiến chu kỳ kinh của chị Thắm kéo dài 60-90 ngày. Đây là một trong những nguyên nhân gây kéo dài thời gian mong con của chị.

Béo phì còn gây kháng insulin khiến tuyến tụy phải sản xuất nhiều hơn. Nồng độ insulin cao trong máu sẽ tác động lên buồng trứng, kích thích chúng sản xuất nhiều nội tiết tố nam (androgen) hơn, gây rối loạn rụng trứng. Tình trạng này làm cơ thể dễ tăng cân, dẫn đến béo phì nặng hơn.

Bác sĩ tư vấn người bệnh nên điều trị giảm cân trước để có thể cải thiện được chu kỳ kinh và tăng khả năng thụ thai tự nhiên. Song vì mong con, người bệnh mong muốn được thực hiện hỗ trợ sinh sản. Bác sĩ chỉ định thực hiện IUI kết hợp với việc ăn uống, luyện tập nhẹ.

Chị Thắm được cho uống thuốc kích trứng nhưng không đáp ứng, chuyển sang dạng tiêm, song có nguy cơ quá kích buồng trứng, được ngưng chu kỳ. “Sự kết hợp giữa béo phì và PCOS tạo ra một buồng trứng khó dự đoán, vừa trơ với kích thích nhẹ, vừa quá nhạy với kích thích mạnh”, bác sĩ Vân Anh lý giải.

Ở chu kỳ IUI thứ 2, bác sĩ tăng liều thuốc uống gấp đôi, kết hợp tiêm thuốc liều thấp trong 7 ngày để nuôi nang trứng từ từ, đồng thời theo dõi sát các nguy cơ về quá kích buồng trứng. Kết quả siêu âm cho thấy chị Thắm có một nang trưởng thành. Bác sĩ lấy tinh trùng tươi từ người chồng, xử lý và bơm vào buồng tử cung người vợ thành công. Hiện thai được hơn 12 tuần.

Bác sĩ khuyến cáo chị Thắm có nguy cơ tiểu đường thai kỳ, tăng huyết áp, tiền sản giật cao hơn bình thường. Vì vậy, cần giữ cân nặng lý tưởng, không tăng cân nhiều trong 3 tháng đầu, tổng thai kỳ chỉ nên tăng 5-9kg. Đồng thời cần theo dõi sát dinh dưỡng và khám thai đúng lịch.

Chị Thắm cho biết, có con làm cuộc đời chị thay đổi. Từ thời thiếu nữ, chị tự ti vì thân hình đồ sộ hơn bạn bè cùng trang lứa, béo phì cũng khiến công việc và cuộc sống gặp nhiều trở ngại. Cho đến khi lập gia đình, đối diện với bản án “vô sinh”, chị suy sụp. “Con là hạnh phúc, là động lực”, chị cho biết, thêm rằng sau khi sinh con sẽ quay trở lại BVĐK Tâm Anh để giảm cân an toàn.

Hội chứng buồng trứng đa nang là một trong những rối loạn nội tiết tố phổ biến, ảnh hưởng đến khoảng 10-15% phụ nữ trong độ tuổi sinh sản. Bệnh khiến chu kỳ kinh nguyệt bị rối loạn, tăng nồng độ nội tiết tố nam, dẫn đến hình thành nhiều nang nhỏ bên trong buồng trứng.

Nguyên nhân gây bệnh thường do kháng insulin, yếu tố di truyền, viêm mãn tính mức độ thấp. Bệnh không chỉ làm giảm khả năng sinh sản mà còn làm tăng nguy cơ mắc nhiều bệnh lý nghiêm trọng khác, trong đó thường gặp nhất là béo phì. Một số nghiên cứu cho thấy 80% phụ nữ bị đa nang buồng trứng gặp phải tình trạng thừa cân hoặc béo phì.

Cân nặng dư thừa gây mất cân bằng nội tiết tố, ảnh hưởng trực tiếp đến chu kỳ kinh nguyệt và khả năng rụng trứng khiến trứng không được giải phóng để thụ tinh. Béo phì có thể tạo ra một môi trường viêm trong cơ thể, ảnh hưởng tiêu cực đến sự phát triển và chất lượng của trứng. Đặc biệt phụ nữ béo phì thường có tỷ lệ thành công thấp hơn khi thực hiện các phương pháp hỗ trợ sinh sản và cần liều lượng thuốc kích trứng cao hơn.

Nếu không được quản lý tốt, PCOS làm tăng nguy cơ mắc các bệnh khác như tiểu đường tuýp 2, tăng huyết áp, rối loạn mỡ máu, xơ vữa động mạch, ung thư nội mạc tử cung, hội chứng ngưng thở khi ngủ, trầm cảm và lo âu…

Bệnh không thể chữa khỏi hoàn toàn, nhưng có thể được quản lý và kiểm soát hiệu quả bằng cách thay đổi lối sống, trong đó mục tiêu quan trọng nhất là giảm cân. Chỉ cần giảm 5-10% trọng lượng cơ thể đã có thể cải thiện đáng kể tình trạng kháng insulin, điều hòa nội tiết và giúp kinh nguyệt đều trở lại.

Bên cạnh đó cần xây dựng chế độ ăn uống lành mạnh, hạn chế tinh bột đã qua chế biến, đường, tăng cường chất xơ, rau xanh, protein… kết hợp tập thể dục đều đặn. Một số trường hợp sẽ được bác sĩ kê đơn thuốc để điều hòa kinh nguyệt, giảm kháng insulin, điều trị rậm lông, mụn… tùy ảnh hưởng của bệnh.