Khám sức khỏe trước khi ra nước ngoài, Quang (12 tuổi, TP.HCM) được phát hiện loạn thị gần 5 độ. Rối loạn điều tiết khiến mắt tự bù trừ, che mờ triệu chứng.

Quang không đeo kính, không phát hiện bản thân có tật khúc xạ trước đó. Cả gia đình chuẩn bị định cư nước ngoài nên khám sức khỏe tổng quát tại Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM (cơ sở phường Tân Sơn Hòa – quận Tân Bình cũ). Khi kiểm tra mắt, bé hay nheo mắt, than nhìn xa mờ. Đo thị lực phát hiện mắt phải chỉ 1/10, mắt trái 2/10. Tuy nhiên, khi đeo thử kính có độ khúc xạ theo thông số phù hợp, bé vẫn không nhìn rõ.

ThS.BS Dương Minh Phúc, Trung tâm Mắt Công nghệ cao, nghi ngờ bé bị rối loạn điều tiết nên chỉ định nhỏ thuốc liệt điều tiết, làm giãn đồng tử tạm thời để đo kính và soi bóng đồng tử ra được độ chính xác. Sau 45 phút, bé được đo lại, ghi nhận mắt phải loạn thị 5 độ, mắt trái 4,5 độ.

Theo bác sĩ Phúc, rối loạn điều tiết là tình trạng mắt khó điều chỉnh tiêu cự khi nhìn từ gần ra xa hoặc từ xa vào gần, khiến hình ảnh lúc rõ lúc mờ. Để thích nghi, mắt phải liên tục điều chỉnh bù trừ, làm thị lực thay đổi thất thường, gây mỏi mắt, nhức đầu, nhìn mờ và giảm khả năng tập trung trong học tập, làm việc.

Khi mắt rối loạn điều tiết liên tục trong thời gian dài, kết quả đo khúc xạ có thể không đúng thực tế, như trường hợp của Quang; hoặc gây ra hiện tượng “cận thị giả” dù trục nhãn cầu không bị kéo dài như cận thị thật. Do đó, cần nhỏ thuốc liệt điều tiết để xác định chính xác độ khúc xạ.

Ngoài ra, bác sĩ đánh giá mức độ loạn thị của Quang thuộc nhóm cao ở trẻ em, có thể liên quan đến giác mạc chóp – bệnh gây loạn thị và suy giảm thị lực tiến triển, thậm chí mù lòa. Do đó, bé cần tầm soát giác mạc chóp, được kiểm tra chuyên sâu bằng máy chụp cắt lớp bản đồ giác mạc (Pentacam) và máy đo độ dày giác mạc (Corvis). May mắn, kết quả xác nhận cấu trúc giác mạc bình thường, bé được chỉ định đeo kính đúng độ để kiểm soát loạn thị; đồng thời hướng dẫn cách sinh hoạt, kết hợp cho mắt nghỉ ngơi để giảm dần rối loạn điều tiết.

Tái khám sau hai tuần, bé thích nghi tốt với kính, nhìn rõ, thị lực khi đeo kính đạt 10/10 hai mắt. Tuy nhiên, bác sĩ lưu ý hạn chế dụi mắt, chà xát mạnh vùng mặt để tránh làm biến dạng giác mạc, gây giác mạc chóp.

Ngoài ra, Quang loạn thị nặng, có nguy cơ cao bị nhược thị (mắt lười), cần khám mắt định kỳ mỗi 6 tháng để đảm bảo đeo kính đúng độ. Khi thấy các dấu hiệu bất thường như nhìn mờ dù đeo kính, khó nhìn vào ban đêm, song thị, chói sáng, cần đến bệnh viện có chuyên khoa Mắt để được khám và điều trị kịp thời.

Loạn thị là tình trạng giác mạc hoặc thủy tinh thể có độ cong không đều, khiến tia sáng đi vào mắt bị khuếch tán thay vì hội tụ trên võng mạc, dẫn đến hình ảnh bị méo mó hoặc nhòe. Nguyên nhân thường do bẩm sinh, nhưng cũng có thể liên quan đến chấn thương, phẫu thuật mắt hoặc bệnh giác mạc như giác mạc chóp.

Bác sĩ cho biết thực tế có nhiều trường hợp như Quang, không phát hiện tật khúc xạ hoặc đeo kính sai độ trong thời gian dài. Điều này không chỉ ảnh hưởng quá trình phát triển, học tập mà còn làm tăng nguy cơ bị nhược thị. Bệnh là tình trạng não chỉ sử dụng mắt nhìn rõ, bỏ qua “tín hiệu” mắt yếu, thường gặp ở trẻ có tật khúc xạ cao hoặc chênh lệch độ giữa hai mắt. Nếu không điều trị kịp thời, có thể gây suy giảm thị lực vĩnh viễn.

Bác sĩ Phúc tại Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh khuyến cáo trẻ em nên được khám mắt định kỳ từ 0 tuổi để tầm soát tật khúc xạ và các bất thường thị giác. Khi trẻ có các dấu hiệu như nheo mắt, cúi sát khi nhìn, học kém tập trung, than đau đầu hoặc chóng mặt, bố mẹ cần đưa trẻ đến bệnh viện để được thăm khám.

*Tên người bệnh đã được thay đổi