Hà Nội – Bé Đức, 13 tuổi, nổi nhiều ban sẩn đỏ kèm cảm giác ngứa rát vùng mạn sườn, đi khám bác sĩ phát hiện bị zona thần kinh.

Ba ngày trước khi nhập viện, bé Đức xuất hiện các nốt sẩn đỏ vùng mạn sườn trái, sau đó nhanh chóng tiến triển thành từng cụm mụn nước gây ngứa rát, các tổn thương lan dọc một bên cơ thể. Tại khoa Nhi, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh Hà Nội, bác sĩ ghi nhận các tổn thương da dạng mụn nước điển hình phân bố theo dải thần kinh, niêm mạc ổn định, không phù nề hay xuất huyết.

Khai thác tiền sử ghi nhận bé Đức từng mắc thủy đậu lúc 3 tuổi. Dựa trên biểu hiện lâm sàng, ThS.BS Nguyễn Thị Ngọc Nga chẩn đoán trẻ bị zona thần kinh.

Thống kê cho thấy, tỷ lệ mắc zona thần kinh trong cộng đồng khoảng 3-5 trường hợp trên 1.000 người mỗi năm, chủ yếu ở người lớn tuổi do suy giảm miễn dịch theo thời gian. Ở trẻ em, tỷ lệ thấp hơn khoảng 4-7 lần. Cụ thể, nhóm 1-9 tuổi, tỷ lệ mắc ở khoảng 0,4 trường hợp trên 1000 người mỗi năm. Tình trạng chủ yếu xảy ra ở những trẻ từng mắc thủy đậu sớm hoặc chưa được tiêm phòng đầy đủ.

Bác sĩ Nga cho biết thêm, một số yếu tố như sức đề kháng suy giảm, stress kéo dài, bệnh mạn tính hoặc sử dụng thuốc ức chế miễn dịch có thể làm tăng nguy cơ virus tái hoạt. Những trẻ từng mắc thủy đậu quá sớm hoặc phơi nhiễm virus từ giai đoạn bào thai cũng thuộc nhóm nguy cơ cao hơn.

Bệnh nhi được điều trị ngoại trú bằng thuốc kháng virus, kết hợp thuốc giảm đau, kháng histamin giảm ngứa và chăm sóc tại chỗ vùng da tổn thương. Sau 5 ngày điều trị, các tổn thương bắt đầu khô, đóng vảy, cảm giác ngứa rát cải thiện rõ rệt.

Bác sĩ Ngọc Nga cho biết, zona thần kinh là bệnh do virus varicella zoster (VZV) – tác nhân gây thủy đậu – tái hoạt sau nhiều năm tồn tại âm thầm trong các hạch thần kinh. Sau khi khỏi thủy đậu, virus không biến mất hoàn toàn mà chuyển sang trạng thái “ngủ yên”. Khi sức đề kháng suy giảm, căng thẳng kéo dài hoặc có bệnh lý nền, virus có thể tái hoạt, di chuyển dọc dây thần kinh và gây tổn thương da đặc trưng.

Zona thần kinh thường khởi phát bằng cảm giác đau rát, châm chích hoặc tăng cảm giác tại một vùng da trước khi xuất hiện ban đỏ và các mụn nước mọc thành chùm hoặc thành dải theo đường đi của dây thần kinh. Khác với thủy đậu lan rải rác toàn thân, tổn thương zona thường chỉ khu trú một bên cơ thể. Ở trẻ em, bệnh thường nhẹ hơn người lớn nhưng vẫn có thể gây đau, ngứa nhiều, ảnh hưởng giấc ngủ, sinh hoạt và tâm lý.

Dù đa số trường hợp diễn tiến lành tính, zona thần kinh ở trẻ vẫn tiềm ẩn nguy cơ biến chứng nếu không điều trị kịp thời, với tỷ lệ khoảng 11–13%, theo bác sĩ Nga. Phổ biến nhất là bội nhiễm da do vi khuẩn xâm nhập vào các bóng nước bị vỡ, có thể để lại sẹo hoặc tăng sắc tố sau viêm. Một số trường hợp xuất hiện đau dây thần kinh kéo dài dù tổn thương ngoài da đã hồi phục.

Hiếm gặp hơn là các biến chứng như liệt mặt, đau tai (hội chứng Ramsay Hunt), zona thanh quản gây đau họng, khó nuốt, hoặc tổn thương mắt nếu virus lan đến vùng mặt, đặc biệt quanh mắt. Một số trường hợp trẻ có thể gặp biến chứng thần kinh như viêm màng não, viêm não.

Bác sĩ Nga khuyến cáo, khi chăm sóc trẻ bị zona thần kinh tại nhà, phụ huynh nên duy trì chế độ dinh dưỡng cân đối để tăng cường miễn dịch. Trẻ cần được nghỉ ngơi, hạn chế vận động mạnh gây ma sát lên vùng da tổn thương. Vùng da bệnh nên được giữ sạch, khô thoáng, vệ sinh nhẹ nhàng theo hướng dẫn của bác sĩ, tránh dùng xà phòng có tính tẩy rửa mạnh. Nên cho trẻ mặc quần áo rộng, thấm hút tốt và tuyệt đối không gãi hay làm vỡ các bóng nước để hạn chế bội nhiễm.

Phụ huynh không nên tự ý đắp lá hoặc sử dụng các bài thuốc dân gian, thuốc không rõ nguồn gốc lên vùng da bệnh. Những biện pháp này có thể khiến tổn thương nặng hơn, làm tăng nguy cơ nhiễm trùng, thậm chí dẫn đến biến chứng nghiêm trọng như hoại tử da hoặc nhiễm trùng lan rộng.

Trong quá trình điều trị, cần theo dõi sát diễn tiến bệnh. Nếu trẻ có dấu hiệu bất thường như vùng da sưng nóng, đỏ lan rộng, chảy mủ, đau tăng, sốt, mệt nhiều hoặc tổn thương xuất hiện ở vùng mặt, đặc biệt quanh mắt, cần đưa đến cơ sở y tế để được xử trí kịp thời.

Để phòng bệnh zona thần kinh, nên cho trẻ tiêm vaccine thủy đậu; đảm bảo dinh dưỡng, giấc ngủ, vận động và vệ sinh cá nhân. Trẻ cần tránh tiếp xúc với người đang mắc thủy đậu hoặc zona giai đoạn có mụn nước.

*Tên người bệnh đã được thay đổi