TP HCM – Bé Toàn, 6 tháng tuổi, nhập viện trong tình trạng sốt, vùng mông phải có vết trợt loét da do tiếp xúc với độc tố kiến ba khoang. Nền da xung quanh tổn thương sưng nề, viêm đỏ lan rộng, gợi ý tình trạng bội nhiễm mô mềm.

Gia đình cho biết, những ngày gần đây mưa nhiều, xung quanh chung cư xuất hiện nhiều kiến ba khoang. Ba ngày trước khi nhập viện, gia đình phát hiện bé Toàn có một tổn thương nhỏ ở vùng mông phải, nghi do tiếp xúc với độc tố kiến ba khoang. Ban đầu, vùng da này chỉ đỏ nhẹ, hơi gồ lên, sau đó xuất hiện các mụn nước nhỏ và  tổn thương lan rộng hơn, vùng da bị viêm trợt loét, xung quanh sưng nề, đỏ nhiều. Khi bé bắt đầu sốt, quấy khóc và khó chịu hơn, gia đình đưa trẻ đến Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP HCM để thăm khám.

BS.CKI Đào Đỗ Thị Thiên Hương, khoa Nhi, cho biết tổn thương vùng mông của bé Toàn phù hợp với viêm mô tế bào trên nền tổn thương da do độc tố kiến ba khoang. Loài kiến này không gây bệnh bằng cách đốt hay cắn như nhiều côn trùng khác, mà trong cơ thể có chứa pederin — một độc tố có thể gây kích ứng mạnh khi tiếp xúc với da.

Khi kiến bị chà xát hoặc nghiền nát trên da, độc tố pederin có thể dính vào da và gây phản ứng viêm tại chỗ. Ban đầu, vùng da tiếp xúc thường đỏ rát, nổi mụn nước hoặc bóng nước nhỏ; nếu tổn thương nặng hơn hoặc không được chăm sóc đúng cách, da có thể trợt loét, bội nhiễm và tiến triển thành viêm mô tế bào.

Đáng lưu ý, ở trẻ nhũ nhi như bé Toàn, làn da còn mỏng và dễ bị tổn thương hơn so với trẻ lớn. Hàng rào bảo vệ da và hệ miễn dịch của trẻ cũng chưa hoàn thiện, nên khi da bị viêm hoặc trợt loét, tổn thương có thể lan nhanh nếu không được chăm sóc đúng cách. Đặc biệt, vị trí tổn thương của bé nằm ở vùng mông — khu vực thường xuyên tiếp xúc với tã, dễ bị ẩm, hăm da và nhiễm bẩn bởi phân, nước tiểu. Những yếu tố này làm da lâu lành hơn và tạo điều kiện thuận lợi cho vi khuẩn xâm nhập qua vùng da bị tổn thương. Khi vi khuẩn xâm nhập và lan vào mô mềm dưới da, trẻ có thể bị bội nhiễm, tiến triển thành viêm mô tế bào. Biểu hiện thường gặp là vùng da sưng nề, nóng đỏ, đau rát nhiều hơn, tổn thương lan rộng so với ban đầu,có thể rỉ dịch, mủ. Trường hợp của bé Toàn còn kèm sốt, cho thấy cơ thể đang phản ứng với tình trạng nhiễm trùng. Nếu không được điều trị kịp thời, nhiễm trùng có thể tiếp tục lan rộng, khiến trẻ mệt nhiều, bú kém, quấy khóc hoặc li bì. Trong trường hợp nặng, vi khuẩn có thể xâm nhập vào máu, gây nhiễm trùng huyết, sốc nhiễm trùng và đe dọa tính mạng.

Bác sĩ Hương chỉ định truyền kháng sinh đường tĩnh mạch để kiểm soát nhiễm trùng, ngăn nguy cơ nhiễm khuẩn huyết. Vùng da bị viêm được làm sạch hàng ngày, để thoáng . Sau 5 ngày điều trị, tình trạng nhiễm trùng được kiểm soát. Vùng da viêm hết sưng đỏ, vết thương khô và đóng mài. Bé hết đau, bú tốt, không quấy khóc, sức khỏe ổn định nên được bác sĩ cho xuất viện.

Bác sĩ Hương tại Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh lưu ý, khi phát hiện kiến ba khoang bò trên da trẻ, phụ huynh không nên đập, miết hoặc chà xát kiến vì có thể làm độc tố dính lên da, khiến tổn thương nặng hơn. Thay vào đó, cha mẹ nên bình tĩnh thổi nhẹ hoặc dùng giấy gạt kiến ra khỏi da trẻ, tránh tiếp xúc trực tiếp bằng tay. Sau đó, cần rửa vùng da nghi tiếp xúc với kiến bằng nước sạch và xà phòng, rồi lau khô nhẹ nhàng. Phụ huynh nên theo dõi sát vùng da tổn thương và tình trạng của trẻ. Nếu trẻ xuất hiện các dấu hiệu như da đỏ rát, nổi mụn nước, phồng rộp, trợt loét, sưng nề, đau nhiều hoặc sốt, cần đưa trẻ đến cơ sở y tế sớm. Không nên tự ý bôi thuốc, đắp lá hoặc dùng các mẹo dân gian tại nhà vì có thể làm tổn thương da lan rộng, tăng nguy cơ bội nhiễm.

Để phòng ngừa kiến ba khoang, các gia đình nên hạn chế để ánh sáng trong nhà thu hút côn trùng vào ban đêm. Phụ huynh nên đóng cửa sổ, lắp lưới chắn côn trùng, kéo rèm hoặc tắt bớt đèn khi không cần thiết, nhất là ở những khu vực gần đồng ruộng, công trình xây dựng, nơi nhiều cây cối hoặc ẩm thấp.

Trước khi cho trẻ nằm hoặc mặc quần áo, cha mẹ nên kiểm tra kỹ giường, nệm, chăn, ga, gối, chiếu và đồ dùng cá nhân của trẻ, đặc biệt sau khi phơi ngoài trời hoặc để gần nơi có ánh đèn vào ban đêm. Phòng ngủ và khu vực sinh hoạt của trẻ cần được giữ sạch, khô thoáng để hạn chế côn trùng ẩn nấp.

*Tên nhân vật đã được thay đổi.