Khối u nằm vị trí sát sàn sọ, khó tiếp cận, bác sĩ sử dụng hệ thống định vị ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) tiếp cận chính xác, bóc tách khối u an toàn qua nội soi, bảo tồn cấu trúc lân cận, thay vì phải mổ mở.

Bà N.T.H., 68 tuổi, nghẹt mũi kéo dài, đau đầu dữ dội, đi khám tại Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM. Kết quả nội soi mũi ghi nhận niêm mạc phù nề, khe giữa xuất tiết dịch. Kết quả chụp cộng hưởng từ ghi nhận tổn thương lấp hoàn toàn xoang trán bên trái, lồi, mỏng vỏ xương thành sau trên xoang trán trái, khả năng mucocele (u nhầy xoang trán); giảm đậm độ chất trắng quanh sừng trán não thất bên trái, khả năng bệnh mạch máu nhỏ, tổn thương cũ…

Qua khai thác bệnh sử, khám lâm sàng, dựa vào kết quả nội soi, kết hợp chụp cộng hưởng từ, ThS.BS.CKI Phạm Thị Phương, Trung tâm Tai Mũi Họng, chẩn đoán bà H. viêm đa xoang, u nhầy xoang trán trái, vì trí sát sàn sọ góc trên ngoài hốc mắt, chỉ định phẫu thuật nội soi mở xoang trán trái, lấy u nhầy.

GS.TS.BS Trần Phan Chung Thủy, Cố vấn Trung tâm Tai Mũi Họng – trưởng ekip và bác sĩ Phương phẫu thuật cho bà H.

Theo giáo sư Chung Thủy, người bệnh đau đầu dữ dội vì u nhầy đã phát triển lớn, gây áp lực trong xoang trán. U nhầy (mucocele) là khối chứa dịch nhầy tích tụ lâu ngày do tắc nghẽn ống dẫn lưu xoang. Áp lực trong xoang tăng khiến dây thần kinh xung quanh bị kích thích, gây đau đầu kéo dài. Chưa kể, u nhầy đã ăn mòn xương trán sau – phần sát não nên cảm giác đau lan rộng lên trán và vùng đỉnh đầu. Đồng thời sự tắc nghẽn và viêm nhiễm mạn tính cũng khiến hệ thần kinh vùng mũi xoang bị kích thích liên tục, càng làm đau đầu nhiều hơn. Việc tiếp cận u nhầy trong trường hợp này nguy hiểm vì vừa gần hốc mắt, sát sàn sọ, nguy cơ gây tổn thương mắt, gây chảy dịch não tủy là rất cao. Người bệnh có bất thường cấu trúc xoang dù chưa từng phẫu thuật trước đó, hẹp đường dẫn lưu xoang trán, xương trán bị canxi hóa.

“Khi mở xoang trán ra, chúng tôi gần như ‘đi trong bóng tối’, giáo sư Chung Thủy nói.

Để can thiệp chính xác, ê-kíp đã sử dụng hệ thống định vị ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI Neuro-Navigation Curve BrainLAB). Hệ thống này giúp tái tạo bản đồ xoang của người bệnh theo thời gian thực, dẫn đường cho bác sĩ tiến vào xoang trán, đồng thời phát cảnh báo khi mũi khoan đến gần các vùng nguy hiểm như sàn sọ và ổ mắt.

Giáo sư Chung Thủy quan sát song song màn hình nội soi và màn hình của hệ thống định vị, chỉ đạo chi tiết, quyết đoán lộ trình tiếp cận tổn thương. Từng bước một, bác sĩ Phương di chuyển dụng cụ vào xoang trán, tìm khối u.

Ekip mổ mở rộng đường vào xoang trán qua nội soi, tiếp cận lên trên ra ngoài tới u nhầy, vừa di chuyển dụng cụ, vừa theo dõi tọa độ trên màn hình định vị để không đi chệch. Sau gần 1 giờ đồng hồ, ekip mới tiếp cận khối u nhầy, vùng mô viêm.

Theo giáo sư Chung Thuỷ, nhờ hệ thống này mà ekip tiếp cận được qua nội soi, nếu không phải mổ đường ngoài, nhiều nguy cơ biến chứng hơn.

Bác sĩ Phương cho biết, theo vị trí giải phẫu, khối u nằm chếch ra ngoài, cao, dụng cụ khó đưa tới. Lúc này việc lấy mô viêm trở thành một thách thức. “Chúng tôi phải di chuyển cực kỳ chậm rãi, gần như ‘nhón từng milimet’, bác sĩ Phương nói. Trong quá trình thao tác nếu không đúng lực có thể tụt vào các hốc sâu gây biến chứng. Lúc đó, ekip thay đổi góc nhìn, đưa camera nội soi từ một hướng khác, đồng thời dùng dụng cụ khéo léo tiếp cận u nhầy theo hướng nghiêng, gắp hết các mô viêm vùng tổn thương, giảm nguy cơ tái phát, bảo tồn cấu trúc lân cận.

“Không có hệ thống định vị ứng dụng trí tuệ nhân tạo không thể thực hiện được ca mổ này. Hệ thống định vị hoạt động như GPS trên bản đồ xoang của người bệnh”, giáo sư Thủy nói. Vì trần xoang trán người bệnh giáp sàn sọ, u nhầy phá hủy xương, ranh giới với khoang sọ rất mỏng. Không cẩn trọng hoặc thiếu công cụ hỗ trợ định vị, rất dễ tổn thương màng cứng, gây rò dịch não, viêm màng não, nhiễm trùng nội sọ.

Hơn hai giờ đồng hồ, ca phẫu thuật kết thúc thành công, bảo tồn toàn vẹn sàn sọ. Bà H. theo dõi hậu phẫu tích cực, sức khỏe ổn định, xuất viện sau 3 ngày. Tái khám sau 1 tháng, bà H. không còn đau đầu, cải thiện tình trạng nghẹt mũi.

Theo giáo sư Chung Thủy, mổ nội soi thông thường, đặc biệt đối với những trường hợp tái phát hoặc bất thường cấu trúc giải phẫu, chỉ nhìn thấy những gì nằm trong ống kính và phải dựa vào kinh nghiệm để “đoán” hướng đi. Hệ thống định vị giúp bác sĩ “nhìn thấy” những điều mà mắt thường và nội soi thông thường không thể thấy, từ đó đưa ra hướng đi chính xác, an toàn và hiệu quả hơn; đặc biệt trong các ca mổ khó, mổ sâu, mổ gần não hoặc mắt, hạn chế tối đa biến chứng.

Nếu khối u xoang trán xâm lấn sàn sọ, trước đây phải mổ mở, khoan mở sọ người bệnh, dễ gây biến dạng sọ mặt, hiện nay với hệ thống định vị ứng dụng công nghệ trí tuệ này giúp phẫu thuật không phải mổ mở như trước, tiếp giáp an toàn, hạn chế tối đa rủi ro.