Sau nhiều năm ăn uống kém khiến thể trạng suy kiệt, bà Phương, 67 tuổi, được phát hiện mắc hội chứng khiến thức ăn không được tiêu hóa hết, gây giãn lớn dạ dày.

Kết quả chụp CT bụng của bà Phương cho thấy dạ dày phình to, giãn lớn xuống tận vùng chậu do chứa lượng thức ăn khổng lồ chưa tiêu hóa. Nguyên nhân là động mạch mạc treo tràng trên chèn ép ruột non khiến thức ăn ứ lại dạ dày. Đây là biểu hiện điển hình của hội chứng động mạch mạc treo tràng trên.

Hơn 10 năm trước, bà Phương bắt đầu gặp tình trạng đầy bụng, khó tiêu. Bà đi khám, được chẩn đoán bệnh lý tiêu hóa nhưng uống nhiều toa thuốc không cải thiện. Một thời gian dài bà sống chung với chứng chán ăn, bụng luôn trong trạng thái vừa ăn no, suy nhược trầm trọng. Gần đây, bà sụt cân nghiêm trọng, cân nặng còn chưa tới 40 kg, suy dinh dưỡng nặng, đến Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM khám.

ThS.BS.CKI Nguyễn Đức Nghĩa, Trung tâm Ngoại Lồng ngực – Mạch máu cho biết, bệnh nhân nhập viện khi cơ thể chỉ còn da bọc xương, lả người, kiệt sức, mắc hội chứng “sợ ăn” do ăn vào là đau tức bụng. Ở người khỏe mạnh, động mạch mạc treo tràng trên cùng với động mạch chủ bụng tạo ra một góc khoảng 45 độ. Một phần của tá tràng (đoạn đầu ruột non) đi qua gốc của động mạch mạc treo tràng trên và chạy giữa động mạch này với động mạch chủ. Hội chứng động mạch mạc treo tràng trên xảy ra khi góc này bị thu hẹp từ 6-25 độ. Hệ quả là tá tràng bị tắc nghẽn một phần hoặc toàn bộ, gây ra triệu chứng chướng bụng, khó tiêu do thức ăn không được tiêu hóa hết.

Kết quả CT của bà Phương còn ghi nhận đường đi của tĩnh mạch đưa máu đến thận bị hẹp do bệnh nhân mắc hội chứng nutcracker (kẹp hạt dẻ). Cụ thể, tĩnh mạch thận bị kẹp bởi động mạch chủ và động mạch mạc treo tràng trên, làm máu không thể đổ về tĩnh mạch chủ dưới mà chảy ngược vào các tĩnh mạch khác và khiến chúng sưng lên. Nếu không sớm can thiệp, bệnh dễ gây biến chứng nghiêm trọng như huyết khối trong tĩnh mạch thận, tổn thương thận, thuyên tắc phổi…

TS.BS Nguyễn Anh Dũng, Trưởng khoa Ngoại Lồng ngực – Mạch máu, Trung tâm Ngoại Lồng ngực – Mạch máu, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM nhận định, trong những ca phẫu thuật điều trị hội chứng kẹp hạt dẻ hoặc hội chứng động mạch treo tràng trên, bác sĩ thường đặt stent hoặc phẫu thuật bắc cầu. Phương pháp này sẽ làm thay đổi cấu trúc giải phẫu cũng như sinh lý của các mạch máu và đường ruột. Để tránh điều này, bác sĩ tiến hành phẫu thuật nội soi, giải phóng các cấu trúc bị chèn ép.

Thay vì cắt đoạn tĩnh mạch thận bị chèn ép để gắn vào tĩnh mạch chủ dưới, sau đó tạo ra một đoạn nối giữa tá tràng với hỗng tràng, bác sĩ Dũng cùng ê kíp nong rộng khoang giữa mạch máu bị bó chặt. Sau hơn hai giờ, lưu thông máu từ thận về tim được khôi phục, ruột non được mở rộng, cấu trúc giải phẫu và sinh lý của các mạch máu và ruột non được giữ nguyên. Nhờ can thiệp ít xâm lấn, bệnh nhân hồi phục nhanh, ít đau, trở lại sinh hoạt và ăn uống bình thường sau một ngày.

“Lần đầu tiên sau hơn 10 năm, tôi có lại cảm giác thèm ăn, ăn ngon miệng”, bà Phương chia sẻ. Sức khỏe bà ổn định, xuất viện ba ngày sau đó.

Hội chứng động mạch mạc treo tràng trên và kẹp hạt dẻ đều là những bệnh lý ít phổ biến, với tỷ lệ mắc lần lượt là 0,013%-0,78% và 0.6-3%. “Mắc cùng lúc hai hội chứng như bà Phương là rất hiếm gặp”, bác sĩ Dũng nói, thêm rằng việc chẩn đoán hai hội chứng này rất khó do triệu chứng dễ nhầm lẫn với bệnh tiêu hóa. Bệnh thường chỉ được phát hiện ở giai đoạn muộn, sau khi đã loại trừ những nguyên nhân khác.

Bên cạnh yếu tố bẩm sinh, có nhiều nguyên nhân gây bệnh bao gồm thể trạng gầy và cao, đường tiêu hóa hoạt động kém, có khối u sau phúc mạc, kém hấp thu, lỏng lẻo thành bụng, dính màng bụng (hội chứng động mạch treo tràng trên); thể trạng gầy, thay đổi nhanh chóng về chiều cao hoặc cân nặng, có khối u tuyến tụy, mắc hội chứng thận hư, phình động mạch chủ bụng, hạch bạch huyết ở bụng sưng to, mang thai (hội chứng kẹp hạt dẻ).

Bác sĩ Dũng lưu ý, người có các yếu tố nguy cơ nên tầm soát bệnh định kỳ. Khi xuất hiện triệu chứng khó tiêu, đầy hơi, đau vùng thượng vị, đau hông, chán ăn, sụt cân không chủ đích…, cần đi khám và làm các xét nghiệm chuyên sâu nhằm phát hiện bệnh sớm, điều trị đúng phác đồ.

* Tên bệnh nhân đã được thay đổi