Đối với người bệnh tiểu đường, các vết xước nhỏ hay đợt cảm sốt thông thường cũng có thể nhanh chóng trở thành mối đe dọa nghiêm trọng. Tình trạng nhiễm trùng ở người bệnh tiểu đường tiến triển rất nhanh, khó kiểm soát và dễ để lại hệ lụy nặng nề nếu chậm trễ can thiệp. Hiểu rõ nguyên nhân và nhận biết sớm các dấu hiệu nhiễm trùng ở bệnh nhân tiểu đường giúp bảo vệ sức khỏe và phòng ngừa biến chứng nguy hiểm.
Bệnh nhân tiểu đường dễ bị nhiễm trùng chủ yếu do lượng đường trong máu cao làm tê liệt hệ thống miễn dịch tự nhiên của cơ thể. Tình trạng này khiến các tế bào bạch cầu giảm khả năng di chuyển và tiêu diệt vi khuẩn, đồng thời các mô giàu glucose trở thành môi trường lý tưởng cho mầm bệnh sinh sôi nhanh chóng.
Để hiểu rõ hơn về sinh lý của biến chứng nhiễm trùng ở bệnh nhân tiểu đường, chúng ta cần nhìn vào cách thức dòng máu vận hành và sự thay đổi cấu trúc tế bào. Khi tiểu đường gây nhiễm trùng, hệ mạch máu của người bệnh thường đã bị xơ cứng và hẹp lòng mạch do tác động tiêu cực từ lượng đường dư thừa. Điều này làm giảm lưu lượng máu vận chuyển oxy, kháng thể và các chất dinh dưỡng thiết yếu đến vùng mô bị tổn thương. Thiếu hụt nguồn lực tại chỗ khiến quá trình sửa chữa tế bào bị đình trệ, hàng rào bảo vệ cơ thể bị suy yếu, dẫn đến tình trạng nhiễm trùng ở người bệnh tiểu đường thường kéo dài, khó điều trị dứt điểm và rất dễ tái phát. (1)
Các loại nhiễm trùng ở bệnh nhân tiểu đường thường phân bố rộng khắp các cơ quan, từ các tổn thương nông ngoài da cho đến các ổ viêm nhiễm sâu trong nội tạng:
Nhiễm trùng da và mô mềm là hình thái tổn thương bề mặt rất phổ biến, biểu hiện điển hình của biến chứng nhiễm trùng do tiểu đường. Da của người bệnh thường bị khô, giảm tiết mồ hôi và dễ xuất hiện các vết nứt nẻ nhỏ do tổn thương thần kinh. Các vi khuẩn như tụ cầu vàng (Staphylococcus aureus) tận dụng cơ hội này để xâm nhập, gây ra mụn nhọt, viêm nang lông, chốc lở, hoặc viêm mô tế bào diện rộng dưới da. Nếu không được xử lý kịp thời, vùng viêm nhiễm có thể lan sâu vào các lớp cân cơ bên dưới, gây hoại tử mô nghiêm trọng.
Hệ thống bài tiết của người bệnh dễ trở thành đích tấn công của vi khuẩn do nồng độ glucose trong nước tiểu tăng cao. Đây là môi trường lý tưởng cho các vi khuẩn đường ruột như E. coli phát triển. Người bệnh dễ gặp các tình trạng viêm niệu đạo, viêm bàng quang cấp tính. Đáng ngại hơn, nhiễm trùng ngược dòng từ bàng quang lên thận có thể gây ra viêm đài bể thận, thậm chí là hoại tử nhú thận, một tình trạng nguy hiểm có thể làm suy giảm chức năng thận nhanh chóng, cần được cấp cứu ngay.
Người bệnh tiểu đường bị nhiễm trùng hô hấp thường có tiên lượng nặng hơn người bình thường. Các tác nhân như virus cúm mùa, vi khuẩn phế cầu (Streptococcus pneumoniae) hay Klebsiella pneumoniae dễ dàng vượt qua hàng rào niêm mạc phế nang bị suy yếu. Người bệnh không chỉ dễ bị viêm phổi mà tổn thương phổi còn có xu hướng lan rộng tạo thành các ổ áp xe phổi, tràn dịch màng phổi, đòi hỏi thời gian điều trị bằng kháng sinh phổ rộng kéo dài và có nguy cơ suy hô hấp cao.
Nấm men và nấm sợi rất ưa thích môi trường ẩm ướt và có nồng độ đường cao. Do đó, nhiễm nấm Candida ở niêm mạc miệng (tưa miệng), nấm đường sinh dục (viêm âm đạo ở nữ, viêm quy đầu ở nam) xảy ra rất thường xuyên và dai dẳng. Người bệnh cũng hay bị nấm kẽ ngón tay, ngón chân, nấm móng khiến da bị trợt loét, gây đau và tạo đường vào cho các loại vi khuẩn nguy hiểm khác xâm nhập gây bội nhiễm.
Tổn thương mạch máu lớn và nhỏ làm giảm tưới máu nuôi bàn chân, kết hợp với tổn thương thần kinh ngoại biên làm mất cảm giác đau. Người bệnh có thể có một vết thương ở chân nhưng không hề hay biết, vẫn đi lại và tạo áp lực lên vết thương. Ổ loét nhanh chóng bị nhiễm trùng bởi nhiều loại vi khuẩn phối hợp (cả hiếu khí và kỵ khí), ăn sâu vào gân, khớp và xương, dẫn đến hoại tử khô hoặc hoại tử ướt, buộc phải phẫu thuật đoạn chi để ngăn ngừa các biến chứng đe dọa đến tính mạng.
Nồng độ đường trong nước bọt cao thúc đẩy sự hình thành mảng bám và vôi răng, tạo nơi trú ngụ cho vi khuẩn quanh răng. Người bệnh thường bị viêm nướu, viêm nha chu tiến triển nhanh, làm tiêu xương ổ răng khiến răng bị lung lay và rụng sớm. Nhiễm trùng răng miệng không chỉ gây đau, ảnh hưởng đến khả năng ăn uống, dinh dưỡng mà còn là một ổ vi khuẩn thường trực có thể phóng thích vào máu bất cứ lúc nào.
Khi hàng rào miễn dịch tại chỗ hoàn toàn thất thủ, vi khuẩn sẽ tràn vào tuần hoàn chung, dẫn đến tình trạng nhiễm trùng máu. Biến chứng nhiễm trùng huyết đái tháo đường là tình trạng nguy kịch, đẩy cơ thể vào trạng thái sốc nhiễm khuẩn, suy đa cơ quan với tỷ lệ tử vong rất cao. Đặc biệt, nhiễm trùng huyết ở người cao tuổi bị tiểu đường càng trở nên phức tạp vì các triệu chứng ban đầu thường rất mơ hồ, không sốt cao rầm rộ mà chỉ biểu hiện bằng mệt mỏi, lú lẫn, khiến việc đi cấp cứu có thể bị trì hoãn, làm mất đi cơ hội điều trị trong khung giờ vàng.
Để ngăn ngừa các biến chứng nguy hiểm, người bệnh cần đặc biệt lưu tâm đến các dấu hiệu cảnh báo bất thường dưới đây để đến ngay các cơ sở y tế thăm khám ngay:
Quy trình chẩn đoán đòi hỏi sự chính xác và toàn diện nhằm xác định đúng tác nhân gây bệnh cũng như đánh giá mức độ rối loạn chuyển hóa trong cơ thể:
Nguyên tắc quan trọng trong điều trị nhiễm trùng ở bệnh nhân tiểu đường là phải tiến hành song song 2 chiến lược: tiêu diệt mầm bệnh và bình ổn môi trường chuyển hóa nội môi:
Nếu nhận thấy bất kỳ dấu hiệu nhiễm trùng nào hoặc gặp khó khăn trong việc ổn định đường huyết, người bệnh nên đến ngay Hệ thống BVĐK Tâm Anh TP.HCM để được thăm khám kịp thời. Tại đây, đội ngũ bác sĩ chuyên khoa Nội Tổng hợp giàu kinh nghiệm sẽ phối hợp chặt chẽ cùng các chuyên khoa liên quan để thiết lập phác đồ điều trị toàn diện, giúp người bệnh vừa dập tắt ổ nhiễm trùng, vừa kiểm soát đường huyết an toàn, ngăn ngừa tối đa các biến chứng nguy hiểm.
HỆ THỐNG BỆNH VIỆN ĐA KHOA TÂM ANH
Hiện tượng nhiễm trùng ở bệnh nhân tiểu đường là một biến chứng lâm sàng thường gặp nhưng ẩn chứa nhiều nguy cơ diễn tiến nặng thành suy đa tạng hoặc nhiễm khuẩn huyết đe dọa tính mạng. Việc chủ động nhận biết sớm các dấu hiệu cảnh báo bất thường và tuân thủ chặt chẽ phác đồ điều trị phối hợp giữa kháng sinh với kiểm soát đường huyết nghiêm ngặt là điều vô cùng cần thiết. Hãy luôn duy trì thói quen thăm khám định kỳ và chăm sóc cơ thể khoa học để ngăn chặn hiệu quả những hệ lụy nguy hiểm do tình trạng nhiễm trùng ở bệnh nhân tiểu đường gây ra.
