Các nhóm thuốc kháng giáp thường dùng hiện nay

Thuốc kháng giáp là lựa chọn hàng đầu để kiểm soát tình trạng cường chức năng tuyến giáp (cường giáp), giúp đưa mức hormone tuyến giáp về lại bình thường. Dưới đây là thông tin về các loại thuốc phổ biến trong nhóm này.

Thuốc kháng giáp là thuốc gì?

Thuốc kháng giáp là các thuốc tác động trực tiếp lên quá trình tổng hợp hormone giáp tại tuyến giáp, chủ yếu thông qua ức chế men thyroid peroxidase (TPO) – enzym then chốt trong sản xuất hormone giáp. Cơ chế của các thuốc thuộc nhóm thionamide (Methimazole, Carbimazole, Basdene) tại tuyến giáp gồm: ngăn cản sự hữu cơ hóa i-ốt bằng cách ức chế gắn i-ốt với thyroglobulin, ngăn cản sự hình thành và kết hợp của monoiodotyrosin và diiodotyrosin để tạo ra hormone tuyến giáp thể hoạt động (T3, T4), biến đổi cấu trúc và kìm hãm tổng hợp thyroglobulin.

Riêng Propylthiouracil còn có thêm tác dụng ức chế chuyển đổi hormone T4 thành T3 ở ngoại vi, làm giảm hoạt tính hormone.

Các nhóm thuốc kháng giáp phổ biến

Trong lịch sử điều trị cường giáp, có nhiều nhóm thuốc kháng giáp khác nhau được nghiên cứu và sử dụng, gồm:

• Nhóm thionamide: Gồm Methimazole (MMI), Carbimazole (là tiền chất, khi vào cơ thể sẽ chuyển hóa thành Methimazole) và Basdene.
• Nhóm uracil: Nổi bật là Propylthiouracil (PTU).
• Nhóm i-ốt vô cơ liều cao: Gồm Potassium iodide, i-ốt vô cơ, có tác dụng ức chế tạm thời quá trình giải phóng hormone giáp.
• Nhóm i-ốt phóng xạ: Là i-ốt gắn đồng vị phóng xạ, được hấp thu chọn lọc vào tuyến giáp và phát ra tia beta gây phá hủy mô tuyến, từ đó làm giảm hoặc mất khả năng sản xuất hormone giáp.
• Nhóm thuốc hỗ trợ kiểm soát triệu chứng: Là các thuốc chẹn beta như Propranolol, không giúp giảm sản xuất hormone giáp mà kiểm soát các triệu chứng cường giáp như tim đập nhanh, run tay… và góp phần ức chế chuyển đổi hormone T4 thành T3 ngoại vi.

Hiện nay, Methimazole và Carbimazole là 2 loại thuốc được ưu tiên lựa chọn nhờ hiệu quả cao, thời gian tác dụng kéo dài và ít nguy cơ độc tính nặng. PTU thường được chỉ định cho phụ nữ mang thai trong 3 tháng đầu hoặc người bệnh có cơn bão giáp.

1. Thuốc Propylthiouracil (PTU)

Như đã trình bày ở trên, PTU là thuốc thuộc nhóm uracil, có tác dụng chính là ngăn quá trình tổng hợp hormone giáp và ức chế chuyển đổi hormone T4 thành T3 ở ngoại vi, giúp kiểm soát nhanh tình trạng cường giáp.

Loại thuốc này thường được chỉ định điều trị cho người bệnh có cơn bão giáp hoặc cho phụ nữ mang thai trong 3 tháng đầu. Tuy nhiên, PTU có thể gây các tác dụng phụ ở gan, do đó người bệnh nên theo dõi chức năng gan định kỳ.

2. Thuốc Methimazole

Methimazole thuộc nhóm thionamide, được sử dụng phổ biến nhất hiện nay do hiệu quả cao, tác dụng kéo dài và ít tác dụng phụ nghiêm trọng. Thuốc cũng giúp ngăn quá trình tổng hợp hormone tuyến giáp.

Methimazole được chỉ định điều trị cho người bệnh cường giáp mạn tính. Không dùng cho phụ nữ mang thai trong 3 tháng đầu và người có tác dụng phụ nặng, người dị ứng với thành phần của thuốc. Các tác dụng phụ thường gặp gồm: phát ban, ngứa, giảm bạch cầu…

Tác dụng phụ của thuốc kháng giáp

Khoảng 13% người bệnh Basedow điều trị nội khoa gặp tác dụng phụ của thuốc kháng giáp, gồm: (1)

• Phản ứng trên da: Nổi mẩn đỏ, mề đay, ngứa trong những tuần hoặc tháng đầu dùng thuốc. Phản ứng này thường gặp ở người bệnh điều trị bằng Methimazole hơn là PTU (6% và 3%).
• Đau khớp: Thường gặp ở người bệnh điều trị bằng Methimazole hơn là PTU. Khi xuất hiện phản ứng này, người bệnh nên thông báo ngay với bác sĩ Nội tiết.
• Rối loạn tiêu hóa: Chủ yếu là buồn nôn.
• Vị giác bất thường: Người bệnh có thể cảm thấy vị đắng hoặc vị kim loại trong miệng.
• Viêm tuyến nước bọt và phì đại hạch bạch huyết là các tác dụng phụ hiếm gặp.

Những tác dụng phụ nghiêm trọng của thuốc kháng giáp gồm:

• Mất bạch cầu hạt: Thường gặp ở người bệnh điều trị bằng PTU hơn là Methimazole liều thấp và chủ yếu xuất hiện trong vòng 3 tháng đầu sau điều trị. Người bệnh lớn tuổi có nguy cơ gặp phải cao hơn.
• Viêm gan/ứ mật: Thường xảy ra ở trẻ em cường giáp điều trị bằng thuốc PTU và người lớn trên 40 tuổi điều trị bằng Methimazole.
• Viêm mạch ANCA.
• Bất thường về huyết học: Giảm toàn thể huyết cầu, thiếu máu bất sản, giảm tiểu cầu.
• Hội chứng tự miễn insulin: Chỉ xảy ra ở người bệnh điều trị bằng Methimazole, thường gặp ở nam giới châu Á. Người bệnh có triệu chứng hạ đường huyết.

Chỉ định và chống chỉ định

Thuốc kháng giáp có các chỉ định và chống chỉ định như sau:

1. Chỉ định

Thuốc kháng giáp là lựa chọn điều trị tạm thời hoặc dài hạn trong các trường hợp:

• Bệnh tuyến giáp tăng sản.
• Bướu cổ đa nhân độc.
• Chuẩn bị cho liệu pháp i-ốt gắn đồng vị phóng xạ (RAI) hoặc phẫu thuật ở người bệnh cường giáp lớn tuổi, mắc bệnh tim mạch hoặc cường giáp nặng.

Đây không phải là phương pháp điều trị triệt để với bướu giáp đa nhân độc, nhưng có thể được dùng lâu dài ở người bệnh lớn tuổi hoặc người chống chỉ định với phẫu thuật và i-ốt phóng xạ. Nghiên cứu thực hiện năm 2018 trên 107 bệnh nhân bướu cổ đa nhân độc đã ghi nhận điều trị bằng thuốc Methimazole dài hạn có hiệu quả và an toàn tương đương với i-ốt gắn đồng vị phóng xạ. (2)

2. Chống chỉ định

Tất cả các loại thuốc kháng giáp đều chống chỉ định dùng cho người bệnh dị ứng với thành phần của thuốc. Methimazole và PTU chống chỉ định dùng cho người bệnh suy gan nặng, có tiền sử giảm bạch cầu hạt. Riêng phụ nữ mang thai 3 tháng đầu tránh dùng Methimazole và phụ nữ mang thai từ tam cá nguyệt thứ 2 trở đi nên hạn chế dùng PTU.

Liều dùng và cách dùng

Mỗi loại thuốc kháng giáp có liều dùng và cách dùng khác nhau. Liều dùng thuốc phải được bác sĩ Nội tiết – Đái tháo đường chỉ định, người bệnh không được tự ý dùng thuốc hoặc ngừng thuốc mà chưa hỏi ý kiến bác sĩ.

• PTU:
  • Liều khởi đầu ở người lớn: 100mg – 800mg/ngày chia làm 2 – 3 lần.
  • Liều duy trì: 50mg – 150mg/ngày, tùy theo kết quả theo dõi lâm sàng và sinh hóa định kỳ.
  • Trường hợp nặng: 600mg – 900mg/ngày, sau đó giảm dần.

• Methimazole:
  • Liều khởi đầu ở người lớn: 5mg – 40mg/ngày chia làm 1 – 2 lần.
  • Liều duy trì: 2,5mg – 10mg/ngày, tùy theo kết quả theo dõi lâm sàng và sinh hóa định kỳ.
  • Trường hợp nặng: 40mg – 60mg/ngày.

Lưu ý khi sử dụng thuốc kháng tuyến giáp

Trong quá trình sử dụng thuốc kháng tuyến giáp, người bệnh cần lưu ý:

• Phụ nữ mang thai: PTU được khuyến cáo sử dụng trong 3 tháng đầu thai kỳ do hạn chế các nguy cơ dị tật cho thai nhi hơn so với nhóm Methimazole, nhưng ở một số trường hợp đặc biệt, người bệnh không dung nạp thì vẫn có thể sử dụng Methimazole.
• Phụ nữ đang cho con bú: có thể dùng Methimazole liều thấp nhưng cần theo dõi chức năng tuyến giáp và sự phát triển của trẻ.
• Thuốc có thể gây một số tác dụng phụ như chóng mặt, mệt mỏi, giảm tập trung…, ảnh hưởng đến khả năng lái xe hoặc vận hành máy móc. Người bệnh nên thận trọng khi mới bắt đầu dùng thuốc hoặc khi có dấu hiệu bất thường.

Để đặt lịch khám, tư vấn về cách sử dụng thuốc kháng giáp tại Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh, Quý khách hàng có thể liên hệ theo thông tin:

Trên đây là thông tin về các loại thuốc kháng giáp thường gặp hiện nay. Người bệnh cần tuyệt đối tuân thủ chỉ định dùng thuốc của bác sĩ Nội tiết – Đái tháo đường để đảm bảo hiệu quả, an toàn và hạn chế các tác dụng phụ. Ngoài ra, người bệnh nên tái khám định kỳ theo lịch hẹn của bác sĩ để theo dõi chức năng tuyến giáp và thay đổi liều hoặc phác đồ điều trị phù hợp.