Tay chân miệng độ 3: Nguyên nhân, triệu chứng và cách điều trị

Bệnh tay chân miệng được chia làm 4 cấp độ tương đương với mức độ nguy hiểm của bệnh. Phần lớn trẻ mắc tay chân miệng thường ở cấp độ 1 hoặc 2. Tuy nhiên, trong một số ít trường hợp bệnh không được kiểm soát và điều trị tốt, dễ chuyển biến thành tay chân miệng độ 3, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe và nguy cơ tử vong cao, đặc biệt là ở trẻ nhỏ dưới 3 tuổi.

Tay chân miệng độ 3 là gì?

Tay chân miệng độ 3 là giai đoạn nặng trong phân độ bệnh tay chân miệng, theo phân loại của Bộ Y tế Việt Nam. Ở mức độ này, bệnh nhân đã có biểu hiện biến chứng thần kinh, tim mạch rõ rệt, cần được cấp cứu và điều trị tích cực tại bệnh viện tuyến cao.

Tay chân miệng là bệnh truyền nhiễm gây ra bởi siêu vi, với các triệu chứng đặc trưng là sốt, phát ban chủ yếu ở lòng bàn tay, bàn chân và vết loét ở vòm miệng. Bệnh xảy ra quanh năm, có khả năng bùng phát thành dịch, nhất là trong khoảng tháng 2 – tháng 4 và tháng 9 – tháng 12 hằng năm.

Bệnh tay chân miệng có thể gặp phải ở bất cứ ai nhưng phổ biến hơn ở trẻ nhỏ dưới 5 tuổi. Trong đó, nhóm trẻ dưới 3 tuổi có nguy cơ cao xảy ra các biến chứng nguy hiểm, thậm chí tử vong. Thống kê cho thấy tỷ lệ tử vong ở nhóm trẻ này chiếm 75% – 86% trong tổng số các ca tử vong do tay chân miệng ở trẻ em.

Dựa trên hướng dẫn mới nhất của Bộ Y tế trong chẩn đoán, điều trị, bệnh tay chân miệng có 4 cấp độ. Trong đó, tay chân miệng độ 3 là cấp độ đáng báo động, bệnh có thể diễn tiến nhanh và nặng, gây ra nhiều biến chứng đặc biệt nguy hiểm. Vì vậy, trẻ mắc tay chân miệng mức độ 3 cần được nhập viện can thiệp kịp thời nhằm hạn chế tối đa các biến chứng thần kinh, tim mạch, hô hấp, nhiễm trùng,…

Nguyên nhân tay chân miệng độ 3

Các chủng virus đường ruột là nguyên nhân gây ra bệnh tay chân miệng. Trong đó các tác nhân gây bệnh thường gặp nhất là Coxsackievirus A6, A10, A16 và Enterovirus 71 (EV71). Hầu hết các trường hợp bệnh có biến chứng nặng như tay chân miệng độ 3 thường liên quan đến EV71. Ngoài 2 chủng virus này, tay chân miệng còn có thể được gây ra bởi một số chủng virus nhóm A hoặc nhóm B như: Coxsackie A4-A7, A9, A10, B1-B3, B5.

Virus tay chân miệng có thể lây lan từ người sang người, khi tiếp xúc trực tiếp với nước bọt, dịch tiết, chất nôn, phân của trẻ mắc bệnh. Tay chân miệng cũng có thể lây nhiễm qua giọt bắn trong không khí, khi trẻ ho, hắt hơi hoặc nói chuyện. Trẻ khỏe mạnh có thể nhiễm bệnh khi tiếp xúc với các vật dụng, bề mặt có chứa virus, đặc biệt ở những nơi có khả năng lây nhiễm cao như khu vui chơi, trường học, công viên, nhà trẻ,…

Triệu chứng tay chân miệng cấp độ 3

Các triệu chứng đặc trưng của tay chân miệng là tổn thương ở niêm mạc miệng và phát ban trên da (chủ yếu ở lòng bàn tay, lòng bàn chân, đầu gối, mông). Tuy nhiên, khi tình trạng bệnh trở nặng và chuyển sang cấp độ 3, trẻ có thể gặp phải những tổn thương nghiêm trọng hơn như các biến chứng về thần kinh, hô hấp, tim mạch, thậm chí có nguy cơ tử vong.

Một số triệu chứng của bệnh tay chân miệng độ 3 có thể gặp phải ở trẻ như:

• Da nổi vân tím, tay chân lạnh, vã mồ hôi;
• Trẻ thở nhanh, khó thở, ngưng thở đột ngột, có hiểu hiện rút lõm ngực khi thở, rít thanh quản hoặc nồng độ SpO2 < 94%;
• Trẻ sốt cao trên 39 độ C, sốt cao kéo dài và không dấu hiệu thuyên giảm mặc dù đã dùng thuốc hạ sốt theo hướng dẫn của bác sĩ;
• Mạch đập nhanh, trên 170 lần/phút (đo khi trẻ nằm yên, không có dấu hiệu sốt) hoặc mạch đập chậm hơn bình thường;
• Trẻ giật mình, chới với khi ngủ hoặc ngủ li bì, hôn mê;
• Huyết áp tâm thu tăng: HA ≥ 100mmHg ở trẻ dưới 12 tháng tuổi, HA ≥ 110mmHg ở trẻ từ 12 tháng đến dưới 24 tháng tuổi và HA ≥ 115 mmHg ở trẻ từ 24 tháng tuổi trở lên.

Ngoài ra, một số trường hợp tay chân miệng cấp độ 1 hoặc cấp độ 2 có thể trở nặng và chuyển sang cấp độ 3 nếu trẻ không được chăm sóc và điều trị đúng cách.

>>Xem thêm:

• Triệu chứng và cách điều trị bệnh tay chân miệng cấp độ 1
• Tay chân miệng độ 4: Nguyên nhân, triệu chứng và cách điều trị

Hình ảnh bệnh tay chân miệng cấp độ 3

Ngoài các triệu chứng tay chân miệng cấp độ 3 kể trên, bố mẹ có thể nhận biết sớm bệnh tay chân miệng ở trẻ đang trở nặng qua việc quan sát các tổn thương ngoài da và vết loét ở niêm mạc miệng. Một số hình ảnh dưới đây giúp bố mẹ dễ dàng nhận biết bệnh.

Phương pháp chẩn đoán tay chân miệng độ 3

Bệnh tay chân miệng mức độ 3 được chẩn đoán thông qua:

• Thăm khám lâm sàng: Biểu hiện qua các triệu chứng như sốt cao kéo dài; mạch đập nhanh > 170 lần/ phút (đo khi không sốt); huyết áp tăng; khó thở, thở rít; da nổi vân tím, vã mồ hôi, tay chân lạnh,…
• Yếu tố dịch tễ: Trẻ có tiếp xúc với trẻ bị tay chân miệng trước đó;
• Xét nghiệm cận lâm sàng: Xét nghiệm dịch hầu họng, dịch tiết từ mụn nước, vết loét hoặc mẫu phân của trẻ.

Các phương pháp chẩn đoán tay chân miệng nhằm phân biệt với các bệnh truyền nhiễm khác có triệu chứng tương tự, đồng thời giúp đưa ra cách điều trị tay chân miệng phù hợp, giảm thiểu các biến chứng nghiêm trọng của tay chân miệng độ 3.

Cách điều trị bệnh tay chân miệng cấp độ 3

Hiện nay, bệnh tay chân miệng vẫn chưa có thuốc đặc trị, các phương pháp điều trị hiện có đều dựa trên nguyên tắc điều trị các triệu chứng và hỗ trợ hệ miễn dịch cho trẻ. Nếu bệnh ở mức độ nhẹ, bệnh nhân có thể khỏi bệnh qua chăm sóc tại nhà nhưng nếu bệnh chuyển qua tay chân miệng cấp độ 3, trẻ cần được điều trị nội trú và hồi sức tích cực tại bệnh viện.

Các phương pháp điều trị thường được sử dụng trong điều trị tay chân miệng cấp độ 3 gồm:

• Theo dõi mạch đập, nhịp thở, thân nhiệt, huyết áp, tri giác, tình trạng ran phổi, SpO2. Ngoài ra, bác sĩ có thể yêu cầu theo dõi huyết áp động mạch xâm lấn.
• Hạ sốt tích cực.
• Điều trị co giật (nếu có).
• Điều trị tình trạng hạ đường huyết, cân chỉnh điện giải, rối loạn nước.
• Tiêm thuốc qua đường tĩnh mạch: Phenobarbital, immunoglobulin, dobutamin, milrinone, midazolam, diazepam…
• Cho trẻ nằm đầu cao 30 độ và hạn chế lượng dịch trong cơ thể nhằm ngăn ngừa phù não.

>> Tham khảo thêm: Nguyên nhân và triệu chứng tay chân miệng độ 2

Cách phòng tránh tay chân miệng cấp độ 3

Dưới đây là một số biện pháp phòng ngừa bệnh tay chân miệng mức độ 3 được các chuyên gia khuyến cáo:

• Rửa tay bằng xà phòng hoặc dung dịch sát khuẩn theo khuyến nghị của Bộ Y tế, nhất là trước khi ăn, sau khi vệ sinh, trước khi chuẩn bị thức ăn và sau khi chăm sóc trẻ;
• Thường xuyên vệ sinh đồ dùng cá nhân, đồ chơi và các bề mặt mà trẻ hay tiếp xúc;
• Hạn chế cho trẻ tiếp xúc với người mắc bệnh hoặc nghi ngờ mắc bệnh. Đặc biệt, khi dịch tay chân miệng bùng phát, bố mẹ nên hạn chế cho trẻ đến những nơi đông người;
• Tập cho trẻ thói quen dùng khăn giấy che mũi, miệng khi ho, hắt hơi. Sau đó, bỏ khăn giấy đã sử dụng vào thùng rác và rửa tay với xà phòng.

Tay chân miệng có khả năng lây lan nhanh chóng, vì vậy, khi trẻ có dấu hiệu mắc bệnh, bố mẹ nên thông báo với giáo viên và cho trẻ nghỉ học ở nhà để hạn chế lây nhiễm. (1)

Biến chứng tay chân miệng mức độ 3

Bệnh tay chân miệng độ 3 có thể dẫn đến các biến chứng nguy hiểm nếu trẻ không được chăm sóc đúng cách và điều trị kịp thời. Bệnh gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến hệ thần kinh, tim mạch, hô hấp, gây nhiễm trùng và thậm chí dẫn đến tử vong, nhất là ở nhóm trẻ dưới 3 tuổi.

• Biến chứng thần kinh: Viêm não, viêm thân não, viêm não tủy,…
• Biến chứng tim mạch: Các bệnh viêm cơ tim, tổn thương tim, suy tim, trụy mạch,…
• Biến chứng hô hấp: Viêm phổi, phù phổi, xuất huyết phổi,…
• Biến chứng nhiễm trùng: Nhiễm trùng vết loét, phát ban từ nhẹ đến nặng.

Câu hỏi về tay chân miệng cấp độ 3

Những thông tin dưới đây giúp bố mẹ hiểu rõ hơn về bệnh tay chân miệng cấp độ 3, cũng như chủ động hơn trong việc chăm sóc trẻ.

1. Tay chân miệng độ 3 có nguy hiểm không?

Có, tay chân miệng cấp độ 3 là tình trạng bệnh rất nguy hiểm. Bệnh có thể gây ra nhiều biến chứng nghiêm trọng và nguy cơ tử vong cao nếu không được điều trị kịp thời, đặc biệt là ở trẻ dưới 3 tuổi.

2. Tay chân miệng cấp độ 3 có cần nhập viện không?

Có. Trẻ mắc tay chân miệng độ 3 cần được nhập viện càng sớm càng tốt, nhằm can thiệp kịp thời, điều trị tích cực và hạn chế những tổn thương nghiêm trọng do biến chứng gây ra.

3. Bao lâu thì tay chân miệng cấp độ 3 khỏi bệnh?

Tay chân miệng cấp độ 3 là tình trạng bệnh trở nặng, cần nhập viện điều trị tích cực. Do đó, thời gian khỏi bệnh trẻ nhanh hay chậm sẽ tùy thuộc vào mức độ đáp ứng điều trị và thể trạng sức khỏe của từng trẻ.

4. Tay chân miệng cấp độ 3 có lây không?

Có. Tay chân miệng là bệnh truyền nhiễm với khả năng lây lan nhanh chóng và dễ bùng phát thành dịch. Tay chân miệng độ 3 có thể lây nhiễm từ người sang người ngay từ giai đoạn ủ bệnh và trong vài tuần sau khi trẻ đã khỏi bệnh. Thời gian lây nhiễm mạnh nhất là ở giai đoạn toàn phát, sau 1-2 ngày từ khi trẻ bắt đầu có dấu hiệu sốt.

5. Trẻ bị tay chân miệng mức độ 3 có thể tái nhiễm không?

Có. Bệnh tay chân miệng do nhiều chủng virus gây ra, do đó trẻ đã mắc tay chân miệng vẫn có thể tái nhiễm nhiều lần từ các chủng virus khác. Cách tối ưu để phòng ngừa tay chân miệng và tình trạng tái nhiễm là tiêm vắc xin phòng bệnh.

Hiện tại, Hệ thống trung tâm tiêm chủng VNVC đang đẩy mạnh hợp tác cùng Công ty Substipharm Biologics (Thụy Sĩ), sớm đưa vắc xin phòng bệnh tay chân miệng về Việt Nam. Vắc xin có khả năng bảo vệ lên đến 96,8%, giúp giảm lây nhiễm cộng đồng, nâng cao khả năng miễn dịch ở trẻ và hạn chế tối đa các biến chứng do virus tay chân miệng gây ra.

Tay chân miệng độ 3 ở trẻ là tình trạng bệnh nguy hiểm, khả năng gây ra nhiều biến chứng nghiêm trọng, thậm chí gây tử vong. Do đó, khi trẻ mắc tay chân miệng, phụ huynh cần theo dõi sát sao các dấu hiệu ở bé (ngay cả khi bệnh nhẹ) để can thiệp kịp thời, giảm thiểu tối đa ảnh hưởng của bệnh.