U nang buồng trứng là một trong những bệnh lý thường gặp ở nữ giới trong độ tuổi sinh sản. Song, ít ai biết tình trạng này cũng có thể xảy ra ở trẻ em. Vậy u nang buồng trứng ở trẻ em biểu hiện thế nào? Trẻ em bị bệnh này có ảnh hưởng đến sức khỏe sinh sản sau này không?
Trẻ em hoàn toàn có khả năng bị u nang buồng trứng. Đây là bệnh lý phụ khoa không chỉ gặp ở phụ nữ trưởng thành mà còn có khả năng ảnh hưởng đến bé gái ở giai đoạn nhũ nhi, sơ sinh, tuổi vị thành niên, thậm chí ngay từ trong bào thai.
Tình trạng này hình thành những túi chứa dịch bên trong buồng trứng. Những túi nang này có thể phát triển đơn lẻ hoặc từng cụm với kích thước khác nhau, tại những vị trí khác nhau trong một hoặc cả hai bên buồng trứng. Trong một số trường hợp, túi nang có thể chứa máu bên trong.
Hầu hết các nang buồng trứng ở trẻ em đều lành tính, có thể tự tan và không gây nguy hiểm. Tuy nhiên trong một số trường hợp, nang phát triển lớn và nặng, nếu không được phẫu thuật cắt bỏ có thể dẫn đến một số biến chứng hoặc khả năng phát triển thành ung thư, song hiếm gặp hơn. (1)
Bệnh này có thể chia làm nhiều loại như: (2)
Bệnh thường xảy ra trong giai đoạn nội tiết tố phát triển mạnh nhất. Nguyên nhân gây bệnh ở trẻ em có sự khác nhau với người lớn, tùy thuộc vào giai đoạn phát triển và tình trạng nội tiết tố:
Ở trẻ em có thể không biểu hiện triệu chứng rõ ràng. Một số khác có thể gặp phải các triệu chứng, bao gồm:
Hầu hết các trường hợp bệnh ở trẻ em không có triệu chứng và có thể tự biến mất mà không cần can thiệp. Chính vì vậy, nhiều trường hợp chỉ được phát hiện tình cờ qua thăm khám tổng quát hoặc siêu âm bụng vì lý do khác.
Tuy nhiên, một số trẻ có thể xuất hiện các triệu chứng gợi ý như đau bụng, chướng bụng, nôn ói. Khi nghi ngờ mắc bệnh, bác sĩ sẽ khai thác kỹ tiền sử bệnh, thăm khám lâm sàng và có thể chỉ định thêm một số cận lâm sàng như:
Siêu âm vùng chậu là phương pháp chẩn đoán hình ảnh phổ biến nhất, giúp tạo hình ảnh rõ nét về buồng trứng, tử cung và bàng quang, qua đó bác sĩ quan sát được chi tiết kích thước và vị trí u nang. Tùy theo tình trạng u nang: chứa dịch trong, chứa mảnh vụn,… bác sĩ sẽ cần chỉ định thêm các xét nghiệm khác.
Xét nghiệm máu giúp kiểm tra nồng độ hormone của trẻ, xác định nguyên nhân u nang và đánh giá bản chất u trong trường hợp có nghi ngờ. Xét nghiệm bao gồm tìm dấu ấn khối u và xét nghiệm nội tiết tố.
Chụp cắt lớp vi tính (CT) vùng chậu giúp cung cấp hình ảnh chi tiết hơn, được chỉ định trong những trường hợp u nang lớn, phức tạp, siêu âm không rõ ràng hoặc nghi ngờ ác tính.
Việc điều trị cho trẻ phụ thuộc vào nhiều yếu tố như độ tuổi, tình trạng sức khỏe, triệu chứng lâm sàng, kích thước và đặc biệt là bản chất của khối u – là u cơ năng hay u thực thể.
U nang cơ năng là loại u thường gặp nhất, hình thành do rối loạn tạm thời trong hoạt động của buồng trứng, như u nang noãn hoặc u nang hoàng thể. Đây thường là các khối u lành tính, không gây triệu chứng rõ rệt và có thể tự thoái triển sau một thời gian theo dõi, đặc biệt ở trẻ dậy thì.
Với những u cơ năng có kích thước nhỏ, không gây đau hay biến chứng, bác sĩ thường chỉ định theo dõi định kỳ bằng siêu âm. Nếu u có kích thước lớn hơn, gây căng tức bụng hoặc đau bụng, bác sĩ có thể cân nhắc chỉ định phẫu thuật.
U nang thực thể là loại u phát triển độc lập với hoạt động nội tiết của buồng trứng, có cấu trúc mô rõ ràng và thường không tự biến mất. Mặc dù đa số lành tính, một số u thực thể có nguy cơ tiến triển lấn mô buồng trứng lành, làm suy giảm dự trữ buồng trứng hoặc gây biến chứng như xoắn buồng trứng, chèn ép cơ quan lân cận, hiếm gặp hơn là ác tính. Trong những trường hợp này, phẫu thuật là phương pháp điều trị chính.
Phẫu thuật nội soi thường được áp dụng với trường hợp có u nang buồng trứng thực thể. Đây là kỹ thuật xâm lấn tối thiểu, giúp giảm đau, ít để lại sẹo và thời gian hồi phục nhanh. Sau phẫu thuật, nếu sức khỏe ổn định, trẻ có thể xuất viện trong ngày và sinh hoạt bình thường sau vài ngày nghỉ ngơi.
Việc lựa chọn phương pháp điều trị cụ thể cần được bác sĩ chuyên khoa đánh giá cẩn thận dựa trên đặc điểm khối u, triệu chứng lâm sàng và kết quả hình ảnh học.
Trường hợp u nang tuyến hoặc u nang bì phát triển lớn, có thể gây ra những biến chứng bao gồm:
Các cách chăm sóc trẻ trước và sau phẫu thuật bao gồm:
Hầu như không có biện pháp giúp phòng ngừa u nang buồng trứng. Tuy nhiên, khám sức khỏe định kỳ bao gồm siêu âm bụng hoặc khám phụ khoa khi cần thiết có thể giúp phát hiện sớm những bất thường ở buồng trứng, ngay cả khi chưa có triệu chứng rõ ràng.
Trong giai đoạn trẻ dậy thì, bố mẹ nên quan tâm và theo dõi những thay đổi về sức khỏe sinh sản của trẻ. Khuyến khích trẻ chia sẻ về những bất thường trong chu kỳ kinh nguyệt, cảm giác khó chịu vùng bụng dưới hoặc vùng kín. Khi nhận thấy bất kỳ dấu hiệu đáng ngờ nào, bố mẹ nên đưa trẻ đến khám chuyên khoa để được đánh giá kịp thời.
Sự đồng hành của bố mẹ và sự hợp tác của trẻ là yếu tố quan trọng giúp phát hiện sớm và xử trí hiệu quả các vấn đề liên quan đến sức khỏe buồng trứng ở lứa tuổi vị thành niên.
U nang buồng trứng ở trẻ thường lành tính, không phải ung thư và không ảnh hưởng đến khả năng sinh sản trong tương lai. Tuy nhiên, một số u nang như u bì buồng trứng có thể ảnh hưởng đến chức năng và dự trữ buồng trứng, cần can thiệp phẫu thuật. Nếu cần phẫu thuật để loại bỏ u nang, bác sĩ ưu tiên bảo tồn tối đa mô lành của buồng trứng để không ảnh hưởng đến khả năng sinh sản của trẻ trong tương lai.
Trong trường hợp phải cắt bỏ 1 bên buồng trứng, buồng trứng còn lại vẫn có thể đảm nhiệm chức năng về sản xuất trứng và nội tiết, trẻ vẫn có khả năng mang thai tự nhiên trong tương lai. Trường hợp hiếm hơn, trẻ có thể cần phải phẫu thuật cắt bỏ cả hai buồng trứng. Khi đó, khả năng mang thai tự nhiên sẽ không còn, và nếu muốn có con sau này, trẻ có thể cần đến các phương pháp hỗ trợ sinh sản hoặc lựa chọn thay thế phù hợp.
Đa số các trường hợp u nang buồng trứng ở trẻ em không nguy hiểm trực tiếp đến tính mạng. Tuy nhiên trong một số trường hợp hiếm gặp, bệnh có thể gây ra biến chứng nguy hiểm, gây nhiều ảnh hưởng đến buồng trứng ở trẻ.
Hầu hết các trường hợp thường xuất hiện tự nhiên và có thể tự tiêu biến mà không cần điều trị. Tuy nhiên trẻ cần được theo dõi, thăm khám thường xuyên để ngăn ngừa tình trạng u nang tiến triển nặng và gây ra biến chứng.
Khi thấy trẻ xuất hiện các dấu hiệu bất thường: cơn đau dữ dội vùng bụng dưới, nôn ói, ngất xỉu, chảy máu âm đạo,… cần đưa trẻ đến bệnh viện nhanh chóng để được thăm khám kịp thời.
HỆ THỐNG BỆNH VIỆN ĐA KHOA TÂM ANH
Trẻ em hoàn toàn có khả năng bị bệnh này. Mặc dù hầu hết các u nang buồng trứng ở trẻ em có thể tự tiêu biến, chỉ một số ít có nguy cơ biến chứng, tuy nhiên trẻ được chẩn đoán cần được theo dõi thường xuyên, ngăn ngừa tình trạng u nang tiến triển nặng.
