Suy gan cấp trên nền mạn (ACLF): Người bệnh cần chú ý

Suy gan cấp trên nền mạn rất nguy hiểm, có thể gây suy giảm chức năng gan nhanh chóng và tăng nguy cơ tử vong. Vậy, làm sao để nhận biết triệu chứng khi mắc bệnh? Điều trị như thế nào?

Suy gan cấp trên nền mạn (ACLF) là gì?

Suy gan cấp trên nền mạn (Acute-on-chronic liver failure, viết tắt: ACLF), theo Tổ chức Tiêu hóa Thế giới (WGO), là một hội chứng lâm sàng xảy ra ở người có bệnh gan mạn tính trước đó, đặc trưng qua sự suy giảm nhanh chóng chức năng gan, thường kèm theo suy 1 hoặc nhiều cơ quan ngoài gan. Điều này làm tăng tỷ lệ tử vong trong vòng 28 ngày dao động khoảng 15%, và có thể vượt hơn 60% nếu suy nhiều hơn 2 cơ quan. (1)

Hiệp hội Nghiên cứu Gan Châu Âu – Liên minh Suy gan mạn tính (EASL-CLIF) phân loại ACLF thành 3 cấp độ:

• ACLF độ 1: suy 1 cơ quan
• ACLF độ 2: suy 2 cơ quan
• ACLF độ 3: suy 3 cơ quan

Nguyên nhân gây suy gan cấp trên nền mạn

Nguyên nhân gây ACLF có thể liên quan đến những yếu tố khởi phát cấp tính (precipitating events) xảy ra trên nền bệnh gan mạn tính sẵn có. Hậu quả dẫn đến mất ổn định đột ngột, tiến triển thành suy gan và nhiều cơ quan khác. Những yếu tố có thể kích hoạt ACLF gồm:

• Tổn thương gan:
  • Viêm gan do rượu
  • Tổn thương gan do thuốc
  • Viêm gan B, C tái phát
  • Tắc nghẽn đường mật
• Nhiễm trùng: viêm phúc mạc do vi khuẩn tự phát, nhiễm trùng đường tiết niệu, nhiễm trùng da, viêm phổi, nhiễm trùng C. difficile
• Xuất huyết do giãn tĩnh mạch thực quản, tăng áp lực tĩnh mạch cửa, loét dạ dày tá tràng
• Bất thường về huyết động học tăng/giảm thể tích máu, tăng huyết áp phổi
• Huyết khối tĩnh mạch cửa, huyết khối tĩnh mạch gan
• Phẫu thuật cắt bỏ gan, vùng bụng, điều trị ung thư
• Tác dụng phụ của thuốc: thuốc lợi tiểu, thuốc giãn mạch, thuốc hạ huyết áp

Sự khác biệt giữa suy gan cấp và ACLF

Tiêu chí	Suy gan cấp (Acute Liver Failure – ALF)	Suy gan cấp trên nền mạn (Acute-on-Chronic Liver Failure – ACLF)
Định nghĩa	Tình trạng suy giảm chức năng gan nghiêm trọng, xảy ra đột ngột ở người khỏe mạnh hoặc không có tiền sử xơ gan.	Tình trạng suy giảm chức năng gan đột ngột ở người đã mắc bệnh gan mạn tính, kèm theo suy 1 hoặc nhiều cơ quan khác.
Bệnh gan nền trước đó	Không hoặc chưa được ghi nhận mắc bệnh gan mạn tính	Có tiền sử mắc bệnh gan mạn tính hoặc các biến chứng liên quan
Thời gian khởi phát	Khởi phát nhanh chóng trong vài ngày đến vài tuần	Khởi phát đột ngột trên nền bệnh gan mạn tính kéo dài nhiều tháng hoặc nhiều năm
Đối tượng thường gặp	Người khỏe mạnh, chưa được chẩn đoán mắc bệnh gan	Người mắc các bệnh gan mạn tính như viêm gan B, xơ gan do rượu, gan nhiễm mỡ liên quan đến rối loạn chuyển hóa…
Nguyên nhân phổ biến	Do các tổn thương gan cấp tính như: Viêm gan B cấp tính Ngộ độc thuốc và hóa chất như Acetaminophen Viêm gan do thiếu máu cục bộ Mắc các bệnh tự miễn, rối loạn chuyển hóa, nhiễm trùng huyết…	Các yếu tố khởi phát cấp tính trên nền bệnh gan mạn tính có sẵn như: Viêm gan B bùng phát Xuất huyết tiêu hóa Tổn thương gan do lạm dụng rượu hoặc thuốc Nhiễm trùng nghiêm trọng Phẫu thuật cắt bỏ gan hoặc điều trị ung thư
Cơ chế bệnh sinh	Người bệnh không có tiền sử bệnh gan hoặc xơ gan nhưng bị rối loạn chức năng gan nghiêm trọng, kèm rối loạn đông máu (INR ≥ 1,5) và bệnh não gan.	Bệnh được kích hoạt bởi các tổn thương gan cấp tính trên nền bệnh gan mạn tính hoặc xơ gan, dẫn đến suy đa cơ quan trong bối cảnh viêm toàn thân nghiêm trọng.
Tình trạng suy đa cơ quan	Có thể xảy ra nhưng không phải dấu hiệu đặc trưng	Thường xảy ra và được sử dụng để đánh giá mức độ nghiêm trọng
Chẩn đoán hình ảnh gan và bằng chứng tăng áp lực tĩnh mạch cửa	Không xuất hiện dấu hiệu xơ gan hoặc tăng áp lực tĩnh mạch cửa	Có thể phát hiện gan teo, có nốt sần, cổ trướng, giãn tĩnh mạch thực quản, lách to
Nguy cơ tử vong	Khả năng tử vong cao nếu không được can thiệp kịp thời	Nguy cơ tử vong rất cao, ước tính tỷ lệ tử vong trong vòng 28 ngày hơn 15% và có thể vượt hơn 60% nếu suy nhiều hơn 2 cơ quan

Triệu chứng của suy gan cấp trên nền mạn

Triệu chứng của suy gan cấp trên nền mạn khởi phát đột ngột trên nền bệnh gan mạn tính và xơ gan trước đó, kèm theo các biểu hiện liên quan đến suy đa cơ quan. Người bệnh có thể nhận thấy những biểu hiện như:

• Vàng da, vàng mắt
• Đau tức vùng hạ sườn phải
• Dễ ngứa ngáy và bầm tím
• Nước tiểu sẫm màu, phân bạc màu
• Chán ăn
• Mệt mỏi
• Sụt cân không rõ nguyên nhân
• Cổ trướng, phù chân
• Nôn ra máu hoặc đi ngoài phân đen
• Dấu hiệu suy đa cơ quan:
  • Não: buồn ngủ dữ dội, lú lẫn, mất ý thức, hôn mê
  • Thận: tiểu ít, phù chân
  • Hô hấp: khó thở, dễ hụt hơi
  • Tuần hoàn: hạ huyết áp, tay chân lạnh, chóng mặt

Các biến chứng nguy hiểm của suy gan cấp trên nền mạn

ACLF nếu không được kiểm soát kịp thời có thể dẫn đến những biến chứng như:

• Bệnh não gan gây lú lẫn và hôn mê
• Suy thận cấp
• Rối loạn đông máu
• Nhiễm trùng huyết
• Xuất huyết nghiêm trọng
• Suy đa cơ quan gồm suy thận, rối loạn tuần hoàn, suy hô hấp, rối loạn chuyển hóa…
• Tăng nguy cơ tử vong

Suy gan cấp trên nền mạn được chẩn đoán như thế nào?

Chẩn đoán suy gan cấp trên nền mạn rất phức tạp vì triệu chứng đa dạng và ảnh hưởng đến nhiều cơ quan khác nhau. Cần kết hợp biểu hiện lâm sàng và các phương pháp cận lâm sàng để đưa ra kết luận chính xác. Tùy theo trường hợp, những phương pháp chẩn đoán có thể được áp dụng gồm:

• Khám lâm sàng: khai thác triệu chứng, bệnh sử, các loại thuốc đang sử dụng, phẫu thuật trước đó…
• Xét nghiệm máu:
  • Xét nghiệm chức năng gan thận
  • Xét nghiệm đông máu (INR, PT, fibrinogen, TEG)
  • Xét nghiệm chất điện giải
  • Xét nghiệm công thức máu toàn phần, bạch cầu
• Xét nghiệm hỗ trợ xác định yếu tố khởi phát:
  • Xét nghiệm viêm gan
  • Xét nghiệm thuốc và độc chất
  • Chọc dò tủy sống nếu nghi ngờ tổn thương thần kinh
  • Nuôi cấy máu, nước tiểu
  • Chọc hút dịch màng bụng
  • Xét nghiệm protein phản ứng C (CRP)
• Chẩn đoán hình ảnh:
  • Siêu âm bụng
  • Siêu âm Doppler đánh giá huyết khối tĩnh mạch cửa hoặc tĩnh mạch gan, hoặc tắc nghẽn đường mật
  • Chụp CT vùng bụng chậu
  • Chụp CT hoặc MRI não
  • Chụp X-quang ngực
• Thang điểm đánh giá: những hệ thống đánh giá phổ biến gồm CLIF-C OF, NACSELD, AARC. Qua đó xác nhận chẩn đoán, xác định mức độ, dự đoán tiên lượng và cân nhắc phương pháp can thiệp phù hợp.

Điều trị suy gan cấp trên nền mạn

Suy gan cấp trên nền mạn cần được can thiệp càng sớm càng tốt. Mục tiêu là điều trị nguyên nhân khởi phát, hỗ trợ chức năng cơ quan bị ảnh hưởng, phòng tránh biến chứng và kiểm soát triệu chứng. Những phương pháp có thể được chỉ định gồm:

1. Điều trị nguyên nhân khởi phát

• Viêm gan do rượu: ngưng uống rượu bia, sử dụng thuốc kiểm soát triệu chứng theo chỉ định
• Viêm gan B: dùng thuốc kháng virus
• Kiểm soát tình trạng xuất huyết do giãn tĩnh mạch thực quản
• Thuốc kháng sinh đối với các trường hợp nhiễm trùng

2. Hỗ trợ chức năng gan

• Chọc hút dịch màng bụng
• Thay huyết tương
• Ghép gan được cân nhắc ở người bị suy đa cơ quan nghiêm trọng

3. Điều trị biến chứng suy đa cơ quan

• Suy hô hấp: dẫn lưu dịch màng phổi, đặt nội khí quản, thở oxy hoặc thở máy
• Suy thận: truyền albumin, quản lý rối loạn điện giải, lọc máu nếu cần thiết
• Bệnh não gan: giải quyết nguyên nhân tiềm ẩn như nhiễm trùng, mất cân bằng điện giải, mất nước, xuất huyết, cải thiện triệu chứng tâm thần kinh…

4. Điều trị tại đơn vị hồi sức tích cực

• Bù nước và điện giải phòng tránh mất nước
• Điều chỉnh chế độ dinh dưỡng phù hợp với tình trạng sức khỏe
• Theo dõi chức năng gan và chỉ số liên quan thường xuyên

Chăm sóc người bệnh suy gan cấp trên nền mạn sau điều trị

• Theo dõi, tái khám định kỳ và thực hiện các xét nghiệm cần thiết theo chỉ định của bác sĩ điều trị
• Tuân thủ hướng dẫn điều trị, không tự ý ngưng hoặc thay đổi thuốc khi chưa trao đổi với bác sĩ
• Thực hiện chế độ dinh dưỡng cân bằng và đầy đủ chất, tránh tiêu thụ thực phẩm chế biến sẵn, nhiều muối và chất béo
• Duy trì lối sống lành mạnh, vận động thể chất đều đặn, ngủ đủ giấc, quản lý cân nặng
• Tránh uống rượu bia, hút thuốc lá và sử dụng các chất kích thích
• Phòng tránh nguy cơ nhiễm trùng bằng cách rửa tay thường xuyên, ăn chín uống sôi, hạn chế tiếp xúc với người mắc bệnh truyền nhiễm, tiêm vắc xin theo khuyến cáo
• Kiểm soát bệnh gan mạn tính (nếu có), thăm khám ngay khi phát hiện dấu hiệu bất thường như vàng da, nôn mửa, chán ăn, chướng bụng…

Để đặt lịch thăm khám tại Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh, vui lòng liên hệ:

Suy gan cấp trên nền mạn thường khởi phát đột ngột trên nền bệnh gan trước đó, gây ra các triệu chứng ở gan và ảnh hưởng đến nhiều cơ quan. Việc điều trị chủ yếu là giải quyết nguyên nhân, kiểm soát triệu chứng và phòng tránh biến chứng. Người bệnh cần được theo dõi định kỳ sau điều trị để đánh giá mức độ hồi phục và can thiệp ngay khi cần thiết.