Người già có hiến tạng được không? Tuổi cao không phải là yếu tố loại trừ tuyệt đối khả năng hiến tạng, bởi tạng có thể vẫn được sử dụng nếu đáp ứng các tiêu chí đánh giá về sức khỏe và chất lượng tại thời điểm hiến. Việc lựa chọn tạng phù hợp sẽ được bác sĩ và đơn vị chuyên môn xem xét dựa trên từng trường hợp cụ thể.
Người cao tuổi vẫn có thể hiến tạng nếu đáp ứng các tiêu chuẩn chuyên môn. Hiện không có một ngưỡng tuổi tối đa chung áp dụng cho tất cả các loại tạng. Tại Việt Nam, Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người quy định người từ đủ 18 tuổi, có đầy đủ năng lực hành vi dân sự có quyền hiến mô, bộ phận cơ thể; luật không quy định một giới hạn tuổi tối đa chung cho việc đăng ký hiến.
Đối với người hiến sống, đặc biệt là hiến thận, tuổi chỉ là một trong nhiều yếu tố được xem xét. Người hiến thận sống cần đánh giá tổng thể nguy cơ dựa trên chức năng thận, huyết áp, bệnh tim mạch, đái tháo đường, béo phì, albumin niệu và các yếu tố sức khỏe khác, thay vì quyết định dựa trên một yếu tố đơn lẻ như tuổi. (1)
Các nghiên cứu cho thấy những người trên 60, thậm chí từ 70 tuổi trở lên, vẫn có thể được lựa chọn hiến thận sống trong những trường hợp phù hợp. Tuy nhiên, thận của người hiến lớn tuổi thường có mức lọc cầu thận và dự trữ chức năng thấp hơn so với người trẻ, vì vậy việc lựa chọn cần thận trọng và cá thể hóa.
Với người hiến sau khi chết, tuổi cao cũng không đồng nghĩa các tạng đều không thể sử dụng. Bác sĩ sẽ đánh giá riêng từng cơ quan dựa trên chức năng, bệnh nền của người hiến, tổn thương cơ quan, thời gian thiếu máu và các tiêu chí chuyên môn khác trước khi quyết định có thể lấy và ghép hay không. Thực tế, các cơ quan từ người hiến trên 70-80 tuổi vẫn đang được sử dụng tại nhiều trung tâm ghép trên thế giới.
Tạng từ người hiến lớn tuổi ngày càng được xem xét sử dụng nhằm mở rộng nguồn tạng ghép, đặc biệt là thận và gan. Kết quả ghép có thể thấp hơn so với tạng từ người trẻ do quá trình lão hóa làm giảm dự trữ chức năng của cơ quan nhưng ở những trường hợp được lựa chọn phù hợp, kết quả vẫn có thể chấp nhận được và mang lại lợi ích rõ rệt cho người nhận. Tuy nhiên, nguy cơ chậm hồi phục chức năng thận ghép cao hơn so với tạng từ người hiến trẻ.
Ngay cả tạng từ người hiến từ 80 tuổi trở lên cũng có thể được sử dụng sau khi đánh giá kỹ. Nghiên cứu tại Tuscany, Italy, trên 809 người hiến từ 80 tuổi trở lên trong giai đoạn 2018-2024 ghi nhận tỷ lệ sử dụng người hiến tăng từ 81,5% lên 91,7%; các cơ quan được ghép chủ yếu gồm gan và thận.
Với mô giác mạc, ảnh hưởng của tuổi người hiến có thể ít rõ rệt hơn. Nghiên cứu Cornea Donor Study cho thấy tỷ lệ giác mạc ghép còn hoạt động sau 5 năm tương đương ở nhóm người hiến dưới 66 tuổi và từ 66 – 75 tuổi khi mô giác mạc đạt tiêu chuẩn chất lượng trước ghép.
Như vậy, tuổi của người hiến không nên được sử dụng như tiêu chí duy nhất để loại bỏ một tạng. Điều quan trọng hơn là chất lượng thực tế của cơ quan, bệnh lý đi kèm và sự phù hợp giữa người hiến với người nhận.
Người cao tuổi có nguyện vọng hiến tạng nên liên hệ với cơ sở y tế có chức năng ghép tạng hoặc Trung tâm Điều phối ghép tạng để được tư vấn và đánh giá theo quy định.
Đối với hiến thận khi còn sống, người hiến cần được đánh giá toàn diện về sức khỏe thể chất và tâm lý. Các thăm dò thường bao gồm xét nghiệm máu, nước tiểu, đánh giá mức lọc cầu thận và albumin niệu, đo huyết áp, tầm soát đái tháo đường và bệnh tim mạch, chẩn đoán hình ảnh hệ tiết niệu, đồng thời kiểm tra nhóm máu và mức độ tương thích với người nhận.
KDIGO khuyến cáo người có mức lọc cầu thận dưới 60 mL/phút/1,73 m² không nên hiến thận; trường hợp từ 60-89 mL/phút/1,73 m² cần được đánh giá cá thể hóa dựa trên tuổi và toàn bộ hồ sơ nguy cơ của người hiến.
Mục tiêu quan trọng nhất của quá trình đánh giá là bảo đảm việc hiến an toàn cho người hiến và tạng được hiến có khả năng mang lại lợi ích cho người nhận. Vì vậy, người cao tuổi không nên tự loại mình khỏi cơ hội hiến tạng chỉ vì tuổi, nhưng cũng không nên xem tuổi cao là yếu tố không quan trọng. Quyết định cuối cùng cần dựa trên đánh giá của hội đồng và ê-kíp chuyên môn tại cơ sở ghép tạng.
HỆ THỐNG BỆNH VIỆN ĐA KHOA TÂM ANH
Nhìn chung, người già có hiến tạng được không còn phụ thuộc vào tình trạng sức khỏe và khả năng sử dụng của tạng tại thời điểm hiến, thay vì chỉ dựa trên tuổi. Người cao tuổi có nguyện vọng hiến tạng nên đăng ký và thực hiện đánh giá chuyên môn để xác định khả năng hiến phù hợp, góp phần mang lại cơ hội ghép tạng cho người bệnh.
