Hệ thần kinh bao gồm nhiều dây thần kinh khác nhau, trong đó có dây thần kinh chẩm. Vậy dây thần kinh chẩm là gì, vị trí dây thần kinh chẩm ở đâu và sự khác biệt so với các nhóm dây thần kinh còn lại?
Bài viết được tư vấn bởi Trung tâm Thông tin Y khoa, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM
Dây thần kinh chẩm thuộc bộ phận thần kinh ngoại biên. Hệ thần kinh là một trong những hệ thống phức tạp và đảm nhận nhiều chức năng quan trọng nhất của cơ thể. Hệ thống này bao gồm hai bộ phận: trung ương (gồm não bộ, tủy sống) và ngoại biên (các dây thần kinh ngoại vi). (1)
Về mặt giải phẫu học, cơ thể con người có 7 đốt sống cổ, tương ứng với ký hiệu C1 (ngay dưới xương sọ) xuống C7 (ngay sát lồng ngực). Dây thần kinh chẩm là hai cặp dây thần kinh xuất phát từ đốt sống cổ C2 và C3.
Như đã nói, dây thần kinh chẩm xuất phát từ đốt sống cổ C2 và C3, chi phối lên vùng sau đầu hay gọi là vùng chẩm. Khi dây thần kinh này rời khỏi đốt sống, các nhánh con của nó đảm nhiệm vai trò chính yếu.
Các phân nhánh chính của dây thần kinh chẩm phân bố khắp mặt ngoài, mặt sau đầu đến vùng cổ. Đồng thời, thông nối với các dây thần kinh khác của vùng mặt nhằm thực hiện 2 chức năng quan trọng là cảm giác và vận động.
Sau khi “chui” qua khoảng giữa 2 đốt sống cổ C2 và C3, dây thần kinh chẩm chia nhỏ thành 3 nhánh chịu quản lý cho từng khu vực nhất định trên cân cơ vùng da đầu và vùng phía sau cổ: (2)
Cả ba dây thần kinh chẩm đều nằm ở vùng cổ và da đầu. Các nhánh nối giữa ba nhóm dây thần kinh chẩm này gây ra biểu hiện khác nhau.
Dây thần kinh chẩm lớn (Greater occipital nerve-GON) là dây thần kinh lớn nhất trong ba dây thần kinh chẩm. Các nhánh nhỏ của dây thần kinh chẩm lớn đi sâu vào vùng da từ đỉnh đầu ra sau vùng tai và phía trên của tuyến mang tai. (3)
Dây thần kinh chẩm nhỏ (Lesser occipital nerve-LON) phân thành các nhánh nhỏ cho cân cơ mặt ngoài của đầu, phía sau tai và phần mô sát xương thái xương.
Dây thần kinh chẩm thứ ba (Third occipital nerve-TON) phân phối các nhánh vào tận trong khối cơ cạnh cột sống vùng cổ C2-C3.
Chức năng chính của các dây thần kinh chẩm là mang đến cảm giác cho vùng da phía sau, bên đầu và tai.
Bệnh lý xảy ra ở dây thần kinh ngoại biên nói chung đều có thể trở thành một vấn đề nghiêm trọng nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời. Các vấn đề thường gặp liên quan đến dây thần kinh chẩm bao gồm:
Tình trạng đau dây thần kinh chẩm xảy ra khi bị viêm hoặc tổn thương do chấn thương hay chèn ép. Các triệu chứng như mỏi cổ gáy, đau đầu cảm giác như bị kéo căng hay bóp chặt vùng đầu, cơn đau như búa bổ ở mặt sau đầu hoặc vùng mang tai.
Cơn đau đầu có thể diễn tiến từ nhẹ đến nặng, dễ nhầm lẫn với một số tình trạng đau đầu cấp nguy hiểm hay đau đầu mạn tính nghiêm trọng. Do đó, người bệnh cần đặc biệt chú ý khi có các vấn đề liên quan đến đau đầu.
Đau đầu do dây thần kinh chẩm có thể là cơn nhức đầu nguyên phát (do chấn thương, bệnh viêm dây thần kinh chẩm) hay đau đầu thứ phát (do một bệnh lý khác gây kích ứng lên dây thần kinh chẩm). Một số bệnh có thể kể đến như:
Biểu hiện của đau đầu Cervicogenic thường dễ nhầm lẫn với tình trạng tổn thương thần kinh chẩm. Loại đau đầu thứ phát này thường có biểu hiện đau ở một bên, khởi phát từ vùng cổ và lan từ sau đầu ra phía trước. Nguyên nhân được xác định do cấu trúc bất thường của xương hay mô mềm vùng cổ vai.
Khi bị đau đầu do dây thần kinh chẩm, người bệnh có thể áp dụng một số phương pháp sau để giảm mức độ đau và ngăn khả năng tái phát.
Giống như các dây thần kinh khác, dây thần kinh chẩm đảm nhận nhiều chức năng quan trọng của vùng đầu. Khi có các biểu hiện nghi ngờ đau dây thần kinh chẩm, người bệnh nên đến thăm khám tại các bệnh viện có chuyên khoa thần kinh để được bác sĩ kiểm tra, chẩn đoán.
Để đặt lịch thăm khám, điều trị bệnh tại Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh, Quý khách vui lòng liên hệ:
HỆ THỐNG BỆNH VIỆN ĐA KHOA TÂM ANH
Khoa Thần kinh thuộc Trung tâm Khoa học Thần kinh, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh là địa chỉ uy tín chuyên thăm khám các bệnh lý thần kinh như đau dây thần kinh chẩm, đau đầu Migraine, đột quỵ, mất ngủ,… Người bệnh có thể đăng ký thăm khám tại khoa để được kiểm tra, chẩn đoán bởi những chuyên gia, bác sĩ giàu kinh nghiệm trong lĩnh vực khám và điều trị bệnh thần kinh. Khoa ứng dụng nhiều máy móc hiện đại giúp chẩn đoán, điều trị bệnh thần kinh hiệu quả.
