Đốt sống cổ đóng vai trò nâng đỡ đầu, bảo vệ tủy sống và tạo điều kiện cho cổ vận động linh hoạt. Tuy nhiên, quá trình lão hóa, chấn thương hoặc các thói quen sinh hoạt không phù hợp có thể làm gia tăng nguy cơ mắc các bệnh về đốt sống cổ như thoái hóa đốt sống cổ, thoát vị đĩa đệm, hẹp ống sống hay vẹo cổ. Bài viết dưới đây sẽ giúp bạn đọc hiểu rõ hơn về các bệnh lý đốt sống cổ, từ đó giúp phát hiện kịp thời, điều trị hiệu quả và hạn chế những biến chứng ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống.
Đốt sống cổ có thể bị ảnh hưởng bởi nhiều bệnh lý khác nhau do quá trình lão hóa, chấn thương hoặc thoái hóa. Một số bệnh lý thường gặp gồm (1):
Thoái hóa cột sống cổ là quá trình thoái hóa theo thời gian, có thể ảnh hưởng đến đĩa đệm, các khớp của cột sống và cấu trúc xương vùng cổ. Tình trạng này thường gặp hơn ở người trung niên và cao tuổi, nhưng có thể xuất hiện sớm hơn ở một số người.
Thoái hóa cột sống cổ có thể gây đau và cứng cổ, hạn chế vận động, đôi khi đau lan xuống vai hoặc vùng giữa hai bả vai. Khi thoái hóa gây kích thích hoặc chèn ép rễ thần kinh, người bệnh có thể xuất hiện đau, tê, yếu ở tay. Trong trường hợp có chèn ép tủy cổ, người bệnh có thể gặp các biểu hiện như vụng về bàn tay, khó khăn khi đi lại hoặc rối loạn vận động tay chân.
Gai xương là những phần xương phát triển thêm ở bờ thân đốt sống hoặc quanh các khớp, thường hình thành như một phần của quá trình thoái hóa cột sống. Những gai xương này có thể chèn ép rễ thần kinh hoặc tủy sống, gây đau cổ, tê yếu cánh tay và làm suy giảm khả năng vận động.
Bệnh thường tiến triển cùng với quá trình thoái hóa cột sống cổ. Nguyên nhân hình thành gai xương chủ yếu là do quá trình lão hóa, thoái hóa sụn khớp và đĩa đệm, khiến cơ thể phản ứng bằng cách tăng sinh xương tại các vị trí chịu áp lực hoặc tổn thương kéo dài.
Chấn thương đốt sống cổ thường xảy ra do tai nạn giao thông, té ngã, tai nạn thể thao hoặc va đập mạnh. Mức độ tổn thương có thể dao động từ nhẹ đến nghiêm trọng, ảnh hưởng đến đốt sống, đĩa đệm, dây chằng hoặc tủy sống. Trong những trường hợp nặng, tổn thương tủy cổ có thể gây yếu liệt tay chân, rối loạn cảm giác, thậm chí đe dọa tính mạng nếu không được xử trí kịp thời.
Gãy đốt sống cổ là tình trạng một hoặc nhiều đốt sống cổ bị nứt hoặc gãy do chấn thương mạnh hoặc do xương suy yếu ở người bị loãng xương. Đây là một chấn thương nghiêm trọng, có nguy cơ gây tổn thương tủy sống, dẫn đến liệt hoặc mất chức năng vận động nếu không được chẩn đoán và điều trị kịp thời.
Các bệnh lý đốt sống cổ có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau, từ quá trình lão hóa tự nhiên đến những thói quen sinh hoạt không phù hợp hoặc các bệnh lý nền. Một số nguyên nhân thường gặp gồm (2):
Thói quen cúi đầu khi dùng điện thoại, làm việc với máy tính hoặc ngồi sai tư thế kéo dài có thể làm gia tăng áp lực lên cột sống cổ và thúc đẩy quá trình thoái hóa.
Để xác định chính xác nguyên nhân gây đau cổ và đánh giá mức độ tổn thương, bác sĩ sẽ kết hợp giữa thăm khám lâm sàng, các kỹ thuật chẩn đoán hình ảnh và những xét nghiệm chuyên sâu nhằm đánh giá chức năng thần kinh bao gồm:
Bác sĩ sẽ khai thác tiền sử bệnh, đánh giá các triệu chứng như đau cổ, tê bì, yếu cơ, hạn chế vận động vùng cổ, đồng thời thực hiện các nghiệm pháp thần kinh để xác định vị trí và mức độ tổn thương.
Tùy từng trường hợp, bác sĩ có thể chỉ định một hoặc nhiều kỹ thuật chẩn đoán hình ảnh như sau:
Trong trường hợp người bệnh xuất hiện các triệu chứng như tê bì, yếu cơ, giảm cảm giác hoặc đau lan xuống vai, cánh tay, bác sĩ có thể chỉ định các xét nghiệm chuyên sâu để đánh giá chức năng thần kinh, bao gồm:
Tùy thuộc vào nguyên nhân, mức độ tổn thương và tình trạng cụ thể của từng người bệnh, bác sĩ sẽ lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp, bao gồm điều trị bảo tồn hoặc can thiệp phẫu thuật. Các phương pháp điều trị thường được áp dụng gồm:
Phần lớn các trường hợp bệnh lý đốt sống cổ có thể được điều trị bảo tồn mà không cần phẫu thuật. Tùy nguyên nhân và mức độ tổn thương, bác sĩ có thể chỉ định một hoặc kết hợp nhiều phương pháp sau:
Phẫu thuật thường được cân nhắc khi các phương pháp điều trị bảo tồn không mang lại hiệu quả hoặc khi người bệnh xuất hiện tình trạng chèn ép rễ thần kinh, tủy sống tiến triển. Tùy thuộc vào vị trí và mức độ tổn thương, bác sĩ có thể chỉ định một trong các phương pháp sau:
Duy trì tư thế đúng, vận động hợp lý và xây dựng lối sống lành mạnh là những biện pháp đơn giản nhưng hiệu quả giúp bảo vệ cột sống cổ và giảm nguy cơ mắc các bệnh về đốt sống cổ thường gặp, bao gồm:
Duy trì tư thế đúng khi ngồi làm việc, học tập, dùng máy tính, điện thoại,… là yếu tố quan trọng giúp giảm áp lực lên cột sống cổ. Người làm việc văn phòng nên giữ lưng thẳng, vai thả lỏng, màn hình máy tính ngang tầm mắt và hạn chế cúi đầu trong thời gian dài.
Ngoài ra, nên thay đổi tư thế và đứng dậy vận động sau mỗi 30-60 phút để tránh tình trạng căng cơ, mỏi cổ vai gáy và giảm nguy cơ thoái hóa đốt sống cổ sớm.
Tập luyện thể dục thường xuyên giúp tăng cường sức mạnh của các cơ vùng cổ, vai và lưng, đồng thời duy trì sự linh hoạt của cột sống. Những bộ môn như đi bộ, bơi lội, yoga hoặc các bài tập kéo giãn nhẹ nhàng đều có tác dụng hỗ trợ phòng ngừa các bệnh lý đốt sống cổ.
Bên cạnh đó, duy trì cân nặng hợp lý cũng giúp giảm áp lực lên toàn bộ hệ cơ xương khớp, góp phần hạn chế quá trình thoái hóa và cải thiện sức khỏe tổng thể.
Các chấn thương do tai nạn giao thông, té ngã hoặc chơi thể thao có thể gây tổn thương nghiêm trọng đến đốt sống cổ. Vì vậy, cần đội mũ bảo hiểm đạt chuẩn khi tham gia giao thông, thắt dây an toàn khi ngồi trên ô tô và tuân thủ các quy tắc an toàn trong lao động cũng như luyện tập thể thao.
Đồng thời, tránh mang vác vật nặng sai tư thế hoặc thực hiện các động tác xoay, gập cổ đột ngột vì những thói quen này có thể làm tăng nguy cơ tổn thương cột sống cổ.
Khám sức khỏe định kỳ giúp phát hiện sớm những bất thường ở cột sống cổ như thoái hóa, gai xương, hẹp ống sống hoặc các dấu hiệu chèn ép thần kinh trước khi bệnh tiến triển nặng. Việc theo dõi thường xuyên đặc biệt cần thiết đối với người lớn tuổi, người làm việc văn phòng, lao động nặng hoặc những người đã từng bị chấn thương vùng cổ.
HỆ THỐNG BỆNH VIỆN ĐA KHOA TÂM ANH
Các bệnh về đốt sống cổ có thể gây đau đớn, hạn chế vận động và ảnh hưởng đáng kể đến chất lượng cuộc sống nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời. Người bệnh nên chủ động thăm khám khi có dấu hiệu bất thường và tuân thủ phác đồ điều trị phù hợp sẽ giúp kiểm soát bệnh hiệu quả, hạn chế biến chứng và duy trì chức năng vận động của cột sống cổ. Đồng thời, xây dựng lối sống lành mạnh, duy trì tư thế đúng và tập luyện thường xuyên cũng là những biện pháp quan trọng giúp bảo vệ sức khỏe cột sống cổ lâu dài.
