Ung thư bàng quang hay bướu bàng quang là bệnh ung thư đường tiết niệu thường gặp thứ hai (chỉ sau ung thư tuyến tiền liệt) và xếp thứ 9 trong các bệnh ung thư phổ biến nhất, theo thống kê từ GLOBOCAN 2022. Theo kết quả nghiên cứu của PGS.TS.BS Vũ Lê Chuyên công bố năm 2013, mỗi năm ở nước ta phát hiện mới khoảng 2.000 ca ung thư bàng quang, với tỷ lệ nam giới mắc bệnh nhiều hơn so với nữ giới.
Ung thư bàng quang là tình trạng các tế bào tại bàng quang tăng sinh bất thường, mất kiểm soát và hình thành khối u ác tính. Phần lớn trường hợp bắt đầu từ các tế bào niệu mạc lót mặt trong bàng quang, còn gọi là ung thư biểu mô niệu mạc. Khối u có thể chỉ khu trú ở lớp niêm mạc hoặc xâm lấn vào cơ bàng quang, hạch bạch huyết và các cơ quan khác.
Bệnh nếu được chẩn đoán ở giai đoạn sớm có khả năng điều trị hiệu quả. Tuy nhiên, đây là bệnh vẫn có tỷ lệ tái phát, ngay cả sau khi điều trị thành công. Vì vậy, người mắc ung thư bàng quang cần được theo dõi trong nhiều năm sau điều trị để phát hiện sớm tái phát hoặc tiến triển của bệnh.
Đến thời điểm hiện tại vẫn chưa biết chính xác nguyên nhân gây ung thư bàng quang. Bệnh thường bắt đầu khi các tế bào trong bàng quang phát sinh những thay đổi (đột biến) trong DNA. Những thay đổi này khiến tế bào bất thường nhân lên nhanh chóng, hình thành khối u và có thể xâm lấn, phá hủy các mô bình thường trong hệ tiết niệu. Nếu không được chẩn đoán sớm và điều trị hiệu quả, các tế bào bất thường có thể tách ra và lan rộng (di căn) khắp cơ thể.
Mặc dù chưa biết chính xác nguyên nhân cụ thể nhưng các chuyên gia về niệu học cho biết một số yếu tố có thể làm tăng nguy cơ mắc bệnh, bao gồm:
Thuốc lá là yếu tố nguy cơ hàng đầu gây ra nhiều loại ung thư, bao gồm cả ung thư bàng quang. Người hút thuốc có nguy cơ mắc bệnh cao ít nhất gấp 3 lần so với người không hút thuốc. Ngoài ra, thống kê cho thấy khoảng 50% số ca mắc k bàng quang ở cả nam và nữ có liên quan đến hút thuốc lá. (1)
Một số hóa chất công nghiệp được dùng trong ngành dệt may, sơn, in ấn, cao su… như benzidine và beta-naphthylamine có liên quan đến ung thư bàng quang. Đặc biệt, người hút thuốc lá và tiếp xúc với môi trường làm việc nhiều hóa chất sẽ có nguy cơ ung thư ở bàng quang rất cao.
Theo Cơ quan Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ (FDA), việc sử dụng các thuốc tiểu đường như pioglitazone (Actos®), thuốc có chứa axit Aristolochic có liên quan đến việc tăng nguy cơ ung thư biểu mô, bao gồm cả ung thư bàng quang.
Phơi nhiễm asen (thạch tín) trong nước uống là một yếu tố nguy cơ đã được chứng minh có liên quan đến ung thư bàng quang. Việc sử dụng lâu dài nguồn nước có hàm lượng asen vượt ngưỡng an toàn, đặc biệt là nước ngầm hoặc nước giếng chưa qua xử lý đạt tiêu chuẩn, có thể làm tăng nguy cơ mắc bệnh.
Uống không đủ nước có thể làm giảm lượng nước tiểu và kéo dài thời gian các chất có hại trong nước tiểu tiếp xúc với niêm mạc bàng quang. Ngoài ra, tình trạng này cũng có thể làm tăng nguy cơ nhiễm khuẩn đường tiết niệu và một số bệnh lý bàng quang ở một số trường hợp.
Mặc dù chưa có bằng chứng khẳng định uống ít nước là nguyên nhân trực tiếp gây bệnh, nhiều nghiên cứu cho thấy việc duy trì lượng nước uống phù hợp có thể góp phần làm giảm nguy cơ mắc bệnh, đặc biệt ở những người có các yếu tố nguy cơ khác như hút thuốc lá hoặc thường xuyên tiếp xúc với hóa chất độc hại.
Bên cạnh các yếu tố nguy cơ có thể thay đổi ở trên, bệnh còn có thể đến từ những yếu tố không thể thay đổi như chủng tộc, khu vực sinh sống, tuổi tác, giới tính, dị tật bẩm sinh…
Tương tự rất nhiều loại ung thư khác, ung thư bàng quang rất khó nhận biết vì những biểu hiện thường dễ bị nhầm lẫn với các bệnh đường tiết niệu thông thường. Tuy nhiên, người bệnh nên thăm khám chuyên sâu tại khoa Tiết niệu ngay khi có những dấu hiệu dưới đây: (2)
Ở giai đoạn muộn, khi ung thư di căn xâm lấn các vùng lân cận, bệnh nhân có thể xuất hiện các triệu chứng:
Hiện nay, ung thư bàng quang được phân thành 3 loại phổ biến như sau:
Các giai đoạn của bệnh
Tìm hiểu thêm chi tiết: 5 giai đoạn ung thư bàng quang
Khi nghi ngờ người bệnh có nguy cơ bị ung thư bàng quang, các bác sĩ sẽ chỉ định thực hiện một số cận lâm sàng cần thiết dưới đây, nhằm chẩn đoán loại trừ k bàng quang với các bệnh lý khác tại đường tiết niệu.
Trong trường hợp đã xác định bệnh nhân mắc bệnh, các loại xét nghiệm sau đây có thể được thực hiện để xác định mức độ, giai đoạn bệnh:
Theo một kết quả khảo sát được thực hiện bởi PGS.TS.BS Vũ Lê Chuyên, Giám đốc Trung tâm Tiết niệu – Thận học – Nam khoa, BVĐK Tâm Anh TP.HCM, trong tổng số các ca ung thư ở bàng quang, tỷ lệ ung thư thể nông chiếm 65% và ung thư thể xâm lấn chiếm 35%.
Trong những năm gần đây, số lượng bệnh nhân được chẩn đoán ung thư bàng quang giai đoạn sớm tăng lên do điều kiện kinh tế của Việt Nam được cải thiện và y tế dần hiện đại hơn. Trong đó, các phương pháp chẩn đoán hình ảnh được sử dụng rộng rãi giúp bác sĩ phát hiện bệnh nhanh hơn, ở giai đoạn sớm hơn và can thiệp tốt hơn.
Tùy theo nguyên nhân, mức độ và thể trạng bệnh nhân, bác sĩ sẽ tư vấn phương pháp điều trị ung thư bàng quang thích hợp. Các phương pháp điều trị có thể bao gồm:
Phẫu thuật là phương pháp điều trị quan trọng đối với ung thư bàng quang, đặc biệt ở những trường hợp khối u xâm lấn lớp cơ hoặc có nguy cơ tiến triển. Mục tiêu của phẫu thuật là loại bỏ hoàn toàn khối u, kiểm soát bệnh, đồng thời bảo tồn hoặc tái tạo chức năng đường tiết niệu nhằm nâng cao chất lượng sống cho người bệnh.
Hiện nay, có hai phương pháp phẫu thuật cắt bàng quang chính:
Phẫu thuật cắt bàng quang tận gốc được thực hiện đúng kỹ thuật bởi đội ngũ bác sĩ giàu kinh nghiệm, sẽ giúp đánh giá giai đoạn bệnh, góp phần lựa chọn phương pháp điều trị bổ trợ phù hợp (xạ trị và hóa trị), giúp cải thiện chất lượng sống và tăng thời gian sống của bệnh nhân.
Đối với bệnh nhân có chỉ định cắt bàng quang, bác sĩ sẽ tư vấn về phương pháp tạo hình bàng quang mới trong cùng một cuộc mổ cắt bàng quang. Các kỹ thuật cắt bàng quang trong ung thư bàng quang bao gồm:
Chuyển lưu nước tiểu ra da thường là lựa chọn trong trường hợp người bệnh không sử dụng được niệu đạo hoặc cơ thắt vân niệu đạo sau mổ. Trong khi đó việc tạo hình bàng quang mới bằng đoạn ruột non giúp người bệnh có thể đi tiểu tự nhiên, vì thế chất lượng cuộc sống được cải thiện tốt hơn, tuy nhiên người bệnh phải đáp ứng đủ điều kiện chiều dài đoạn ruột non để có thể sử dụng tạo hình.
Phẫu thuật cắt bàng quang trong ung thư bàng quang có thể thực hiện bằng mổ mở, mổ nội soi thông thường, hoặc hiện đại và an toàn hơn là phương pháp mổ nội soi có sự hỗ trợ của robot. Trong đó, hệ thống robot Da Vinci Xi được xem là một trong những công nghệ hiện đại, giúp nâng cao độ chính xác và hiệu quả của phẫu thuật.
Mổ robot cắt bàng quang tận gốc kết hợp tạo hình bàng quang giúp nâng cao hiệu quả điều trị, hạn chế tối đa biến chứng cho người bệnh. Phẫu thuật nội soi robot Da Vinci Xi thế hệ mới tại Hệ thống BVĐK Tâm Anh đem đến nhiều ưu điểm vượt trội trong kỹ thuật cắt bàng quang tận gốc và tạo hình bàng quang mới:
Bác sĩ cho biết phẫu thuật nội soi với sự hỗ trợ của robot đang trở thành xu hướng hiện đại nhờ độ chính xác, thao tác linh hoạt, khả năng kiểm soát tốt trong không gian hẹp, tiếp cận được cả những vị trí sâu và khó.
Trong ung thư bàng quang, với sự hỗ trợ của hệ thống robot hiện đại, phẫu thuật viên có thể thực hiện tạo hình bàng quang mới bằng đoạn ruột non ngay trong khoang bụng của người bệnh, thay vì phải đưa đoạn ruột ra ngoài để tạo hình như phương pháp phẫu thuật nội soi thông thường. Điều này cho phép thực hiện cả hai bước: cắt bàng quang và tái tạo đường tiểu hoàn toàn trong ổ bụng, góp phần giảm đáng kể nguy cơ biến chứng.
Khoa Tiết niệu, BVĐK Tâm Anh TP.HCM hiện nay đã có 4 phẫu thuật viên đạt chứng chỉ phẫu thuật robot quốc tế, thành thục trong các ca phẫu thuật ung thư tiết niệu khó và phức tạp. Trong đó PGS.TS.BS Vũ Lê Chuyên hiện là Proctor (chuyên gia huấn luyện phẫu thuật robot) duy nhất tại Việt Nam được hãng robot Da Vinci Xi cấp quyền đào tạo và chuyển giao kỹ thuật mổ robot Da Vinci Xi cho các bệnh viện trong khu vực ASEAN.
Cùng với đó là các bác sĩ giỏi chuyên môn, giàu kinh nghiệm, luôn đặt sự an toàn và chất lượng sống của người bệnh lên hàng đầu. Người bệnh được đồng hành và chăm sóc toàn diện trong suốt quá trình điều trị, từ tư vấn, phẫu thuật đến chăm sóc sau mổ, giúp tối ưu hiệu quả điều trị, nâng cao chất lượng sống cho người bệnh sau phẫu thuật.
>>> Tìm hiểu thêm về phẫu thuật robot cắt bàng quang tận gốc
Hóa trị là phương pháp sử dụng hóa chất để chống lại tế bào ung thư, ngăn tế bào phát triển và nhân lên. Trong điều trị k bàng quang, tùy vào giai đoạn và thể trạng sức khỏe người bệnh, bác sĩ có thể chỉ định các loại thuốc hóa trị riêng lẻ hoặc kết hợp với phẫu thuật và xạ trị để tăng hiệu quả điều trị, giảm nguy cơ ung thư di căn hoặc tái phát.
Xạ trị ung thư bàng quang có thể được thực hiện trước và sau phẫu thuật để làm giảm kích thước khối u và tiêu diệt tận gốc các tế bào ung thư. Xạ trị cũng có thể được chỉ định trong trường hợp người bệnh không thể phẫu thuật, thường bao gồm xạ trị trong và xạ trị ngoài.
Ngoài ra, người bệnh có thể điều trị sinh học bằng liệu pháp miễn dịch. Phương pháp này áp dụng sau phẫu thuật lấy u qua đường niệu đạo với u ở bề mặt bàng quang, sử dụng hệ thống miễn dịch sẵn có để chống lại tế bào ung thư, ngăn ngừa tình trạng ung thư bàng quang tái phát.
Để phòng ngừa ung thư bàng quang, các chuyên gia, bác sĩ Tiết niệu khuyến cáo:
HỆ THỐNG BỆNH VIỆN ĐA KHOA TÂM ANH
Ung thư bàng quang có thể điều trị hiệu quả nếu được phát hiện ở giai đoạn sớm. Bác sĩ khuyến cáo, bệnh có thể tiến triển âm thầm và không có biểu hiện rõ ràng. Vì vậy, ngay khi gặp phải các dấu hiệu bất thường tiểu tiện, đau hông lưng, tiểu ra máu,… người bệnh cần nhanh chóng đến thăm khám tại bệnh viện Tâm Anh để được bác sĩ đánh giá và tư vấn. Việc càng trì hoãn điều trị càng khiến bệnh tiến triển nặng hơn và tăng nguy cơ di căn xa, ảnh hưởng đáng kể đến tiên lượng sống của người bệnh.
