Hắng giọng (hay tằng hắng) là một thói quen vô thức của nhiều người khi bị ngứa họng, khàn giọng, hoặc có nhiều dịch đờm, chất nhầy chảy xuống cổ họng… Đây là một thói quen phổ biến, thường không gây hại cho sức khỏe, nhưng tình trạng hắng giọng thường xuyên có thể là dấu hiệu của một số bệnh lý cần được chẩn đoán và điều trị.
Hắng giọng thường do cảm giác vướng víu sau cổ họng gây nên, khiến người bệnh có xu hướng dùng các cơ miệng, cơ thanh quản để ‘gằn giọng’ và dùng hơi/lực từ bụng để phát ra âm thanh, đẩy các kích thích như chất nhầy, dị vật nhỏ ra khỏi họng, từ đó giúp giọng nói trong hơn, không bị vướng đờm, khó chịu.
Đôi khi hắng giọng là thói quen khi gặp trạng thái lo lắng, căng thẳng. Hoặc một người hắng giọng chỉ đơn thuần muốn thu hút sự chú ý của mọi người, tập trung vào bài phát biểu.
Cần lưu ý rằng hắng giọng không phải là bệnh, nhưng có thể là triệu chứng của một bệnh lý tiềm ẩn. Do đó, nếu bạn là người hắng giọng thường xuyên, hoặc không dừng được việc tằng hắng liên tục, bài viết dưới đây có thể cung cấp cho bạn một số thông tin hữu ích về triệu chứng này.
Nguyên nhân hắng giọng có thể đến từ thói quen, bệnh tâm lý, bệnh tai mũi họng, bệnh tiêu hóa… hoặc phối hợp nhiều nguyên nhân.
Thói quen cá nhân thường là những hành động vô thức, có thể xuất hiện trong một số trạng thái nhất định như lo âu, căng thẳng, hắng giọng sau khi ăn vì cảm thấy ăn bị vướng ở cổ họng, hắng giọng để điều chỉnh giọng nói…
Một số mẹo nhỏ có thể giúp bạn giảm hắng giọng do thói quen là ăn chậm nhai kỹ, ăn thức ăn mềm, hạn chế đồ chua cay, uống nhiều nước ấm… Uống đủ nước sẽ giúp cổ họng đủ ẩm, giảm ngứa rát họng và hạn chế các kích thích tới niêm mạc họng. Ngoài ra hãy thử tìm một hoạt động thay thế như nuốt nước bọt, gõ ngón tay, hoặc nhờ mọi người xung quanh giúp bạn nhận thức tần suất hắng giọng nếu quá thường xuyên. Thói quen có thể thay đổi dần theo thời gian nếu bạn tập trung cải thiện.
Dị ứng thức ăn có thể gây ra cảm giác ngứa, rát ở cổ họng khiến bạn phải hắng giọng. Một số loại thức ăn dễ gây dị ứng là sữa, trứng, hải sản (tôm, cua, cá…), đậu phộng… Ngoài ra, các loại thực phẩm cay, hay rượu, bia, trà, cà phê, thuốc lá (kể cả hút thuốc thụ động)… cũng góp phần tăng nặng các triệu chứng ở họng.
Môi trường cũng có thể là một yếu tố trực tiếp hoặc gián tiếp gây ra tình trạng hắng giọng. Trong điều kiện không khí ô nhiễm, thời tiết khô hanh hoặc điều hòa quá lạnh cũng có thể khiến họng bị khô, dễ kích ứng, cơ thể tăng chảy dịch mũi sau để làm ấm, ẩm đường hô hấp… từ đó làm tăng cảm giác hắng giọng.
Một số khác là do dị ứng trong môi trường sống (dị ứng thời tiết, dị ứng theo mùa, dị ứng phấn hoa, viêm mũi dị ứng…), xảy ra khi hệ thống miễn dịch của cơ thể tiếp xúc với những tác nhân gây dị ứng, phổ biến là nấm mốc, bụi, phấn hoa, da, lông động vật… Tình trạng này dẫn đến tăng tiết dịch mũi xoang, không chỉ khiến người bệnh muốn hắng giọng nhiều hơn mà còn gây chảy nước mũi, chảy nước mắt, hắt xì, nhảy mũi… kèm theo.
Mùa mưa hoặc thời điểm giao mùa cũng góp phần làm tăng các bệnh lý đường hô hấp trên như cảm cúm, cảm lạnh, đau họng… khiến người bệnh hắng giọng (tằng hắng) thường xuyên hơn.
Chảy dịch mũi sau là một triệu chứng phổ biến khi người bệnh mắc các bệnh lý đường hô hấp trên, bệnh lý tai mũi họng như viêm xoang, cảm cúm, lệch vách ngăn mũi… đôi khi có thể liên quan đến trào ngược axit dạ dày.
Thông thường các xoang, mũi và cổ họng đều tiết ra chất nhầy, nhờ hệ thống tai mũi họng thông nhau, chất nhầy chảy tự nhiên xuống họng và chúng ta nuốt vào một cách vô thức. Tuy nhiên khi chất nhầy bắt đầu tích tụ nhiều, chảy xuống phía sau cổ họng, gọi là tình trạng chảy dịch mũi sau.
Ngoài việc cảm thấy đờm mắc ở cổ, vướng họng, muốn hắng giọng để làm sạch cổ họng, người bệnh có thể cùng lúc cảm thấy đau họng, khàn tiếng, ho, nuốt nước bọt thường xuyên…
Viêm họng có thể do nhiễm trùng hoặc virus, khiến hai cấu trúc amidan và niêm mạc họng viêm, sưng đỏ, gây nên tình trạng khó chịu ở họng, tăng cảm giác hắng giọng.
Người bệnh cũng có thể bị kích ứng nếu hít phải khói bụi hay hóa chất trong môi trường ô nhiễm, cơ thể sẽ phản xạ ho, hắng giọng đào thải tác nhân kích ứng ra khỏi đường hô hấp.
Các bệnh nhân huyết áp cao thường được kê đơn để điều trị tăng huyết áp, trong đó có thuốc ức chế men chuyển (AECi). Những loại thuốc này có thể gây nghẹt mũi, chảy dịch mũi sau, khiến người bệnh hắng giọng thường xuyên hơn.
Hiện nay, chưa có nghiên cứu nào khẳng định hắng giọng là một trong những tác dụng phụ thường gặp của thuốc ức chế men chuyển, tuy nhiên, thống kê có khoảng 15% trường hợp sử dụng thuốc có tình trạng ho mạn tính, kèm với các triệu chứng chảy dịch mũi sau, hắng giọng…(1)
Do đó, nếu người bệnh gặp một số triệu chứng không mong muốn trong quá trình sử dụng thuốc, hãy trao đổi với bác sĩ để có thể điều chỉnh liệu trình thích hợp hơn. Đặc biệt, không tự ý giảm liều, đổi thuốc hay ngưng thuốc khi chưa có ý kiến của bác sĩ.
Túi thừa thực quản (túi thừa Zenker) là một tình trạng hiếm gặp khi thực quản có một túi bất thường ngăn thức ăn xuống đến dạ dày. Theo thời gian, các chất nhầy có trong túi cùng bị đọng lại, mắc kẹt trong cổ họng, gây khó chịu khiến người bệnh hắng giọng.
Việc điều trị túi thừa thực quản cần có sự thăm khám chuyên sâu của bác sĩ để quyết định có cắt bỏ túi thừa hay không.
Rối loạn vận động Tics được định nghĩa là những cử động bất thường của các cơ quan, diễn ra lặp đi lặp lại và không kiểm soát được. Tics thường khởi phát trước 18 tuổi, phổ biến từ 4 – 6 tuổi và tăng nặng nhất ở 10 – 12 tuổi, sau đó các triệu chứng sẽ mất dần. Nguyên nhân gây bệnh không rõ ràng nhưng có yếu tố di truyền, bé trai nhiều hơn bé gái.
Có ba loại rối loạn chính:
Trong rối loạn Tics, hắng giọng (tằng hắng) là một triệu chứng phổ biến của rối loạn Tics âm thanh và hội chứng Tourette.
Dựa vào loại rối loạn và mức độ nặng của triệu chứng, các can thiệp bằng thuốc và liệu pháp hành vi có thể được áp dụng.
Các bệnh lý trào ngược phổ biến là trào ngược dạ dày thực quản (GERD) và trào ngược họng thanh quản (LPR). Cả hai đều liên quan đến tình trạng axit từ dạ dày trào ngược lên các vùng thực quản, cổ họng hoặc thanh quản, gây nên cảm giác khó chịu, kích ứng cổ họng và suy giảm chất lượng cuộc sống người bệnh.
Hầu hết các trường hợp trào ngược là mạn tính, người bệnh có thể đi kèm các triệu chứng như khó nuốt, đau họng, viêm amidan mạn tính, khàn tiếng, hôi miệng…
Ngoài việc bị ảnh hưởng bởi axit dạ dày, người hắng giọng nhiều cũng có thể do tăng sinh dây thanh âm, đi cùng các triệu chứng như khàn tiếng, biến đổi giọng nói, đau khi nói, khó thở…
Nguyên nhân của sự tăng trưởng này thường liên quan đến:
Khi không biết nguyên nhân chính xác gây bệnh, nhiều người thường cảm giác có sự vướng víu trong cổ họng, từ đó tăng hắng giọng nhằm loại bỏ sự vướng víu này mà không nghĩ tới nguyên nhân các hạt polyp, u nang… trên dây thanh.
Hắng giọng lâu ngày không nguy hiểm nhưng có thể ảnh hưởng cuộc sống. Từ việc hắng giọng để loại bỏ đờm nhớt vướng trong cổ họng, hay làm giọng nói trong hơn, hắng giọng quá nhiều có thể gây kích ứng ngược lại cho vùng họng và dây thanh.
Trong trường hợp đó, người bệnh cần suy xét kỹ hơn việc hắng giọng này do thói quen hay có kèm các triệu chứng khác như chảy dịch mũi sau, viêm họng, khàn tiếng, viêm mũi, trào ngược… từ đó, cần đến thăm khám với bác sĩ để được giải quyết tình trạng hiện tại.
Để chữa hắng giọng hiệu quả, cần xác định được nguyên nhân gây ra thói quen này và các bệnh lý kèm theo. Điều trị có thể bao gồm thay đổi lối sống, dùng thuốc, hoặc phẫu thuật trong một số trường hợp nhất định.
Thay đổi lối sống là biện pháp đầu tay và quan trọng nhất:
Sử dụng thuốc do bác sĩ kê đơn:
Người bệnh cần đặc biệt lưu ý không tự ý sử dụng thuốc để điều trị hắng giọng khi chưa có chỉ định của bác sĩ. Đa phần thuốc được chỉ định để điều trị các bệnh lý kèm theo với tình trạng hắng giọng, việc tự ý sử dụng hay lạm dụng thuốc có thể dẫn đến suy tuyến thượng thận, viêm loét dạ dày, xuất huyết dạ dày… ảnh hưởng trầm trọng đến sức khỏe người bệnh.
Phẫu thuật có thể được chỉ định khi người bệnh mắc một bệnh lý khác gây ra triệu chứng hắng giọng và cần phải phẫu thuật đề điều trị bệnh. Một số trường hợp phẫu thuật lệch vách ngăn mũi, phẫu thuật viêm xoang, viêm amidan mạn tính… sẽ giúp cải thiện bệnh lý gốc, từ đó hắng giọng cũng được cải thiện.
Các biện pháp giúp ngăn ngừa hắng giọng nhìn chung cũng tương tự các biện pháp bảo vệ đường mũi họng. Mọi người có thể áp dụng:
Hắng giọng nhiều không có hại, đây không phải một bệnh lý. Tuy nhiên, nếu hắng giọng nhiều, bác sĩ sẽ cần thăm khám lâm sàng, kết hợp nội soi tai mũi họng, nội soi thanh quản, hay nội soi dạ dày… để loại trừ các bệnh lý nguy hiểm tiềm ẩn.
Mọi người nên đi khám bác sĩ khi việc hắng giọng ảnh hưởng tới cuộc sống của bản thân và mọi người xung quanh. Lúc này, hắng giọng đã diễn ra với tần suất dày, ít nhiều gây ra sự khó chịu trong sinh hoạt.
Mọi người cũng nên đi khám nếu hắng giọng kèm với các triệu chứng khác như khàn tiếng, cảm giác nuốt vướng, viêm amidan, viêm xoang, chảy mũi họng, ợ nóng, hôi miệng… để bác sĩ tìm ra nguyên nhân cụ thể hoặc các bệnh lý kèm theo.
Hắng giọng thông thường chỉ là một thói quen đơn độc. Trong khi hắng giọng bệnh lý sẽ đi kèm với nhiều triệu chứng khác. Tuy nhiên, để phân biệt chính xác hơn, người bệnh cần đến thăm khám với bác sĩ và thực hiện xét nghiệm, chẩn đoán hình ảnh cần thiết để tìm ra nguyên nhân cụ thể.
Đối với trẻ nhỏ rối loạn Tics, bác sĩ và phụ huynh cần phối hợp để theo dõi sát sao các triệu chứng trong thời gian dài, từ đó mới có thể đưa ra kết luận chính xác hắng giọng có liên quan bệnh lý hay không.
Hắng giọng khi nói chuyện thường liên quan tới thói quen. Nhiều người có thói quen hắng giọng để thu hút sự chú ý của đám đông trước khi phát biểu, hoặc làm giọng nói trong, giọng nói rõ ràng, ít bị đục đờm hơn.
Nếu hắng giọng ở tần suất nhiều làm những người xung quanh khó chịu, bạn nên cố gắng điều chỉnh lại thói quen của mình. Hãy thử uống đủ nước ấm, hạn chế rượu, bia, thuốc lá, các thực phẩm cay, dễ gây kích ứng… Ngoài ra, hãy nhờ bạn bè theo dõi và nhắc nhở mình nếu mình hắng giọng liên tục, từ đó có thể cải thiện dần thói quen này.
Hắng giọng cũng có thể là dấu hiệu của ung thư thanh quản, ung thư dây thanh, ung thư vòm họng… nhưng trên thực tế, còn nhiều triệu chứng đặc trưng khác, khả năng cao nghĩ tới ung thư hơn là hắng giọng.
Phổ biến là sụt cân không kiểm soát, ho ra máu, thay đổi giọng nói, mệt mỏi, đau vùng họng, đau ngực… Tuy nhiên, nếu một người hắng giọng thời gian dài, tốt nhất vẫn nên đến thăm khám với bác sĩ để loại trừ mọi nguy cơ có thể xảy ra.
Để đặt lịch khám và điều trị tình trạng hắng giọng với các chuyên gia Tai Mũi Họng, Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh, Quý khách hàng vui lòng liên hệ:
HỆ THỐNG BỆNH VIỆN ĐA KHOA TÂM ANH
Hắng giọng trong sinh hoạt hằng ngày không nguy hiểm. Trước tiên, người bệnh cần chú ý thay đổi lối sống, uống đủ nước, vệ sinh đường mũi họng sạch sẽ… Nếu như tình trạng không cải thiện và xuất hiện thêm các triệu chứng như đau họng, khàn tiếng, nhảy mũi, ợ chua, người bệnh cần đến các bệnh viện, cơ sở y tế thăm khám để tìm ra nguyên nhân cụ thể và có phương án điều trị thích hợp.
