Ba tháng đầu là giai đoạn mẹ thường thận trọng hơn với đồ uống chứa caffeine, trong khi matcha lại được ưa chuộng nhờ hương vị dễ uống và giàu hợp chất thực vật. Bầu 3 tháng đầu uống matcha được không phụ thuộc chủ yếu vào lượng caffeine từ matcha và tổng caffeine mẹ nhận trong cả ngày. Matcha không phải thức uống bắt buộc phải kiêng hoàn toàn, nhưng cần dùng vừa phải, chú ý thời điểm uống và tránh để ảnh hưởng đến việc bổ sung sắt, folate trong thai kỳ.
Phụ nữ mang thai 3 tháng đầu có thể uống matcha với lượng vừa phải nếu không có chỉ định hạn chế riêng từ bác sĩ. Matcha chứa caffeine và catechin. Tổng caffeine khi mang thai nên dưới 200 mg/ngày, còn catechin có thể cản trở hấp thu axit folic và sắt. Nên uống cách bữa ăn và viên bổ sung 1-2 giờ.
ACOG cho biết mức tiêu thụ caffeine dưới 200 mg/ngày không được xem là yếu tố chính gây sảy thai hoặc sinh non, dù mối liên quan giữa caffeine và tăng trưởng thai vẫn chưa thể kết luận chắc chắn.
Matcha vẫn là một nguồn caffeine đáng kể. Một tổng quan khoa học về thành phần matcha ghi nhận hàm lượng caffeine dao động khoảng 18,9 đến 44,4 mg trong mỗi gram bột. Vì vậy, 1 g matcha có thể cung cấp khoảng 19 đến 44 mg caffeine, còn 1,5 g có thể vào khoảng 28 đến 67 mg. Con số thực tế thay đổi theo giống trà, mùa thu hoạch, sản phẩm và lượng bột dùng.
Giới hạn 200 mg áp dụng cho tổng caffeine trong ngày, không chỉ riêng matcha. Theo NHS, một tách trà đen hoặc trà xanh thông thường được ước tính khoảng 75 mg caffeine, một tách cà phê hòa tan khoảng 100 mg và một lon cola khoảng 40 mg. Do đó, mẹ cần cộng cả cà phê, trà, chocolate, nước ngọt và các sản phẩm chứa caffeine khác.
Matcha có thể góp phần làm đa dạng chế độ ăn nhờ chứa catechin, L-theanine, caffeine và nhiều hợp chất thực vật. Tuy nhiên, phần lớn nghiên cứu về lợi ích của matcha được thực hiện ở người trưởng thành không mang thai hoặc trong mô hình thực nghiệm. Vì vậy, nên xem matcha là một thức uống tùy chọn với một số giá trị dinh dưỡng tiềm năng, không phải thực phẩm có tác dụng phòng hoặc điều trị biến chứng thai kỳ.
Matcha chứa nhóm polyphenol gọi là catechin, trong đó EGCG là hợp chất được nghiên cứu nhiều. Các catechin có khả năng tham gia các phản ứng chống oxy hóa, giúp trung hòa một phần các gốc tự do trong điều kiện thực nghiệm. Tổng quan về thành phần hóa học của matcha cho thấy loại trà này cung cấp EGCG cùng nhiều catechin khác với hàm lượng thay đổi đáng kể giữa các mẫu.
Với mẹ bầu, lợi ích hợp lý nhất khi nói về matcha là bổ sung thêm polyphenol trong một chế độ ăn đa dạng. Hiện chưa có bằng chứng lâm sàng đủ mạnh để khẳng định uống matcha giúp phòng tiền sản giật, sảy thai hoặc bảo vệ thai nhi khỏi stress oxy hóa. Vì vậy, không cần tăng lượng matcha với mục tiêu nhận nhiều EGCG hơn.
Matcha chứa L-theanine cùng caffeine. Sự kết hợp này được quan tâm vì có thể hỗ trợ sự tỉnh táo và một số khía cạnh của chức năng nhận thức. Một tổng quan các nghiên cứu trên người nhận thấy matcha có tín hiệu cải thiện nhẹ về chú ý và phản ứng với căng thẳng ở một số thử nghiệm, nhưng kết quả chưa đồng nhất và số nghiên cứu còn ít.
L-theanine riêng lẻ cũng được nghiên cứu ở người trưởng thành khỏe mạnh. Trong một thử nghiệm ngẫu nhiên có đối chứng, liều 200 mg/ngày trong 4 tuần liên quan đến cải thiện một số thang điểm căng thẳng và giấc ngủ. Tuy nhiên, đây không phải nghiên cứu ở thai phụ và liều L-theanine trong viên nghiên cứu cao hơn lượng thường nhận từ một khẩu phần matcha nhỏ. Vì vậy, không nên dùng matcha như biện pháp điều trị căng thẳng khi mang thai.
Rủi ro của matcha trong thai kỳ chủ yếu liên quan đến lượng caffeine, ảnh hưởng của polyphenol đến hấp thu sắt, chất lượng sản phẩm và việc dùng các dạng chiết xuất cô đặc. Mức độ nguy cơ phụ thuộc vào khẩu phần, tần suất, chế độ ăn và tình trạng sức khỏe của từng thai phụ.
Nên trao đổi với bác sĩ trước khi dùng thường xuyên nếu: mẹ đang thiếu máu thiếu sắt, được kê viên sắt liều điều trị, thường xuyên hồi hộp hoặc mất ngủ, có bệnh tim mạch hay huyết áp cần kiểm soát, nghén nặng hoặc trào ngược khiến đồ uống chứa caffeine làm triệu chứng tăng lên. Nếu bác sĩ đã yêu cầu giới hạn caffeine nghiêm ngặt hơn do tiền sử sản khoa hoặc bệnh lý kèm theo, nên tuân theo mức được hướng dẫn riêng.
Caffeine đi qua nhau thai, vì vậy các tổ chức sản khoa thường khuyến nghị hạn chế lượng tiêu thụ trong thai kỳ. ACOG lưu ý caffeine có thể làm khó ngủ, tăng cảm giác buồn nôn hoặc choáng ở một số người và làm tăng đi tiểu. Những triệu chứng này có thể khiến mẹ khó chịu hơn trong 3 tháng đầu, nhất là khi đang nghén hoặc ngủ kém.
Không nên diễn giải 200 mg/ngày là một ranh giới bảo đảm an toàn tuyệt đối. Đây là mức giới hạn thực hành thường được dùng trong hướng dẫn. Với lượng cao hơn, các nghiên cứu quan sát về sảy thai và tăng trưởng thai cho kết quả không hoàn toàn thống nhất. Vì vậy, cách thận trọng là giữ tổng caffeine dưới mức khuyến nghị và ưu tiên lượng thấp hơn nếu mẹ vẫn cảm thấy thoải mái.
Ước tính để dễ hình dung:
Các con số trên chỉ để ước tính. Với matcha đóng gói, nên ưu tiên thông tin caffeine do nhà sản xuất công bố nếu có. Nếu sản phẩm không ghi caffeine, mẹ nên dùng khẩu phần nhỏ thay vì pha đậm và tránh kết hợp cùng nhiều thức uống chứa caffeine trong một ngày.
Cây trà có thể tích lũy một số nguyên tố từ đất, đồng thời nguyên liệu nông nghiệp có thể có dư lượng thuốc bảo vệ thực vật. Điều này không có nghĩa mọi sản phẩm matcha đều chứa chất gây hại ở mức đáng lo. Đánh giá của EFSA về trà xanh ghi nhận nguy cơ phơi nhiễm chì và cadimi từ trà xanh nhìn chung thấp trong dữ liệu được xem xét, nhưng vẫn nhấn mạnh yêu cầu tuân thủ giới hạn chất ô nhiễm và dư lượng thuốc bảo vệ thực vật.
Vì uống matcha đồng nghĩa với việc sử dụng bột lá trà thay vì chỉ uống phần nước chiết rồi bỏ lá, mẹ nên ưu tiên sản phẩm có nguồn gốc rõ ràng, nhãn đầy đủ, nhà sản xuất công bố tiêu chuẩn hoặc kiểm nghiệm phù hợp và bao bì còn nguyên. Chứng nhận hữu cơ có thể là một tiêu chí bổ sung nhưng không đồng nghĩa sản phẩm chắc chắn không có kim loại nặng. Nhật Bản cũng áp dụng hệ thống giới hạn dư lượng thuốc bảo vệ thực vật trong thực phẩm.
Polyphenol trong trà có thể làm giảm hấp thu sắt không heme, loại sắt phổ biến trong thực vật và nhiều thực phẩm tăng cường. Một thử nghiệm sử dụng đồng vị sắt ở phụ nữ cho thấy uống trà cùng bữa ăn làm giảm hấp thu sắt không heme, còn uống sau bữa khoảng 1 giờ làm tác động này giảm bớt. Một nghiên cứu khác cũng ghi nhận chiết xuất giàu polyphenol từ trà xanh làm giảm hấp thu sắt không heme.
Nếu đang uống viên sắt, hướng dẫn của NHS khuyên để khoảng cách 2 giờ giữa ferrous sulfate và trà hoặc cà phê. Đây là lưu ý đặc biệt hữu ích trong thai kỳ vì nhu cầu sắt tăng. WHO khuyến nghị bổ sung sắt và axit folic trong thai kỳ theo hướng dẫn chăm sóc trước sinh, với liều cụ thể tùy bối cảnh và chỉ định chuyên môn.
Với folate, bằng chứng phức tạp hơn. EGCG có thể ức chế enzyme chuyển hóa folate trong nghiên cứu trong phòng thí nghiệm, nhưng một nghiên cứu thí điểm ở người không thấy thay đổi folate huyết tương sau khi dùng catechin trà xanh. Ngược lại, nghiên cứu quan sát trên 254 thai phụ Nhật Bản ghi nhận nhóm uống nhiều trà xanh hoặc ô long có folate huyết thanh thấp hơn. Kết quả này chỉ cho thấy mối liên quan, chưa chứng minh trà là nguyên nhân.
Do folate đặc biệt quan trọng trong giai đoạn đầu thai kỳ, mẹ không nên để matcha thay thế bữa ăn, vitamin trước sinh hoặc viên axit folic được chỉ định. ACOG khuyến nghị phụ nữ mang thai cần tổng khoảng 600 mcg folate mỗi ngày và thường dùng vitamin trước sinh có ít nhất 400 mcg axit folic. Nếu uống matcha thường xuyên, có thể tách thời điểm uống khỏi viên bổ sung để đơn giản hóa việc dùng thuốc và tránh uống thuốc bằng trà.
Hiện không có hướng dẫn sản khoa chính thức quy định một thai phụ chỉ được dùng tối đa 1 g hay 1,5 g bột matcha mỗi ngày. Vì hàm lượng caffeine thay đổi giữa sản phẩm, giới hạn nên dựa trên tổng caffeine thay vì số gram bột cố định. Một cách thực hành thận trọng là bắt đầu với khoảng 1 g bột cho một khẩu phần nhỏ, sau đó điều chỉnh dựa trên thông tin caffeine của sản phẩm và các nguồn caffeine khác trong ngày.
Mẹ không bắt buộc phải kiêng matcha mỗi ngày nếu tổng caffeine vẫn trong giới hạn và cơ thể dung nạp tốt, nhưng uống ít thường giúp kiểm soát dễ hơn. Nếu hôm đó đã uống cà phê, trà đen, trà sữa hoặc ăn nhiều chocolate, nên giảm hoặc bỏ phần matcha. Tránh pha nhiều muỗng bột vào một ly chỉ vì vị nhạt, vì lượng caffeine cũng tăng theo lượng bột.
Thời điểm uống nên tùy vào phản ứng của cơ thể. Buổi sáng hoặc đầu giờ chiều thường phù hợp hơn nếu mẹ dễ mất ngủ. Nếu matcha làm tăng buồn nôn, cồn cào hoặc trào ngược khi bụng đói, nên dùng sau một bữa nhẹ. Khi đang bổ sung sắt, nên giữ khoảng cách với viên sắt theo hướng dẫn của bác sĩ hoặc dược sĩ.
Ưu tiên sản phẩm còn hạn sử dụng, bao bì kín, ghi rõ nhà sản xuất hoặc đơn vị nhập khẩu, xuất xứ và hướng dẫn bảo quản. Nếu có thông tin về kiểm nghiệm dư lượng thuốc bảo vệ thực vật, kim loại nặng hoặc tiêu chuẩn chất lượng, đây là dữ liệu hữu ích hơn việc chỉ dựa vào các cụm từ tiếp thị như “cao cấp” hay “ceremonial grade”.
Matcha hữu cơ có thể được lựa chọn nếu mẹ ưu tiên phương pháp canh tác theo tiêu chuẩn hữu cơ, nhưng nhãn organic không phải bằng chứng rằng sản phẩm không chứa caffeine hoặc không thể có chất ô nhiễm từ môi trường. Cũng nên tránh các sản phẩm giảm cân, “detox” hoặc chiết xuất trà xanh cô đặc vì thành phần và liều catechin có thể khác đáng kể so với một ly matcha pha thông thường.
Nước khoảng 70 đến 80°C thường được dùng để pha matcha nhằm giữ hương vị dịu và ít đắng hơn, theo tổng quan về cách sử dụng matcha. Đây là lựa chọn về cách pha, không phải ngưỡng nhiệt độ bắt buộc để matcha “an toàn” cho thai kỳ. Quan trọng hơn là dùng dụng cụ sạch, bảo quản bột khô kín và không dùng sản phẩm có mùi, màu hoặc độ ẩm bất thường.
Với matcha latte, nên dùng sữa đã thanh trùng hoặc tiệt trùng. CDC khuyến nghị phụ nữ mang thai tránh sữa chưa thanh trùng do nguy cơ bệnh truyền qua thực phẩm. Có thể chọn sữa bò, sữa đậu nành, sữa yến mạch hoặc sữa hạt phù hợp, ưu tiên loại ít đường và nếu dùng thường xuyên nên quan tâm thêm hàm lượng đạm, canxi cũng như vitamin D.
Không cần kiêng tuyệt đối đường hoặc sữa đặc, nhưng đồ uống nhiều đường có thể làm tổng năng lượng tăng nhanh. Matcha đá xay, trà sữa matcha hoặc matcha sữa đặc thường chứa nhiều đường hơn một ly matcha pha nước hay latte ít đường. Vì vậy, các phiên bản ngọt nên là lựa chọn thỉnh thoảng, không phải nguồn nước uống chính trong ngày.
Một số cách pha có thể cân nhắc:
Ba tháng đầu là giai đoạn axit folic có vai trò đặc biệt quan trọng đối với sự hình thành ống thần kinh. CDC cho biết ống thần kinh hình thành và đóng rất sớm trong thai kỳ, đồng thời khuyến nghị bổ sung axit folic từ trước và trong giai đoạn đầu mang thai. Vì vậy, matcha chỉ nên là đồ uống phụ, không thay thế nước, bữa ăn hoặc các vi chất được bác sĩ hướng dẫn.
Nếu sau khi uống matcha xuất hiện hồi hộp rõ, run tay, mất ngủ, đau đầu, buồn nôn tăng hoặc khó chịu dạ dày, nên giảm lượng hoặc ngừng uống và theo dõi. Các triệu chứng kéo dài, nặng dần hoặc kèm dấu hiệu bất thường của thai kỳ cần được đánh giá y tế, thay vì chỉ quy nguyên nhân cho matcha.
Có thể, nếu lượng matcha và tổng caffeine trong ngày được kiểm soát, sữa dùng để pha đã thanh trùng hoặc tiệt trùng và lượng đường không quá cao. Mẹ nên chọn size nhỏ, ít đường và hỏi lượng bột matcha nếu mua tại cửa hàng. Một ly có nhiều muỗng bột hoặc thêm trà nền vẫn có thể làm lượng caffeine cao hơn dự kiến.
Không có quy định bắt buộc phải tránh uống matcha hàng ngày. Tuy nhiên, thai phụ cần tính tổng caffeine mỗi ngày và chú ý thời điểm dùng sắt. Nếu uống một khẩu phần nhỏ nhưng vẫn dùng thêm cà phê, trà hoặc chocolate, tổng caffeine có thể tăng đáng kể. Uống cách ngày hoặc chỉ khi thực sự muốn dùng là cách đơn giản để giảm phơi nhiễm caffeine không cần thiết.
Nếu còn băn khoăn bầu uống matcha được không, lượng caffeine bao nhiêu phù hợp hoặc cần xây dựng chế độ dinh dưỡng theo từng giai đoạn thai kỳ, mẹ có thể đến Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh để được bác sĩ thăm khám và tư vấn. Dựa trên tình trạng sức khỏe, diễn tiến thai kỳ và nhu cầu dinh dưỡng, bác sĩ sẽ đưa ra hướng dẫn phù hợp, đồng thời hỗ trợ theo dõi các vấn đề cần lưu ý nhằm chăm sóc sức khỏe mẹ và thai nhi trong suốt thai kỳ.
HỆ THỐNG BỆNH VIỆN ĐA KHOA TÂM ANH
Như vậy, với thắc mắc bầu 3 tháng đầu uống matcha được không, mẹ có thể sử dụng thức uống này với lượng hợp lý và kiểm soát tổng caffeine nạp vào cơ thể dưới 200 mg mỗi ngày. Bên cạnh đó, mẹ nên hạn chế matcha nhiều đường, tránh uống sát thời điểm bổ sung sắt và chú ý phản ứng của cơ thể. Trường hợp có bệnh lý hoặc vấn đề đặc biệt trong thai kỳ, lượng caffeine phù hợp cần được cân nhắc dựa trên hướng dẫn của bác sĩ.
