Trong thai kỳ, việc lựa chọn thực phẩm phù hợp đóng vai trò quan trọng đối với sức khỏe của mẹ và sự phát triển của thai nhi. Vì vậy, bầu ăn mướp được không là thắc mắc của nhiều thai phụ khi xây dựng thực đơn hằng ngày. Mướp hương, mướp khía hoặc các giống mướp ăn quả non đều có thể xuất hiện trong bữa cơm gia đình. Đây là nhóm rau quả có thể góp phần làm đa dạng khẩu phần, nhưng mẹ bầu vẫn cần chú ý cách lựa chọn, sơ chế và phối hợp với các nhóm thực phẩm khác.
Bầu có thể ăn mướp trong thai kỳ với lượng vừa phải. Mướp cung cấp nước, chất xơ cùng một số vitamin và khoáng chất, góp phần đa dạng chế độ ăn. Mẹ bầu nên chọn mướp tươi, rửa sạch, nấu chín và không ăn quả có vị đắng bất thường.
Hướng dẫn dinh dưỡng thai kỳ của ACOG khuyến khích phụ nữ mang thai ăn đa dạng thực phẩm thuộc các nhóm chính, trong đó có rau và trái cây. Mướp thông thường không nằm trong nhóm thực phẩm được CDC khuyến cáo thai phụ cần tránh.
Hiện chưa có bằng chứng lâm sàng đáng tin cậy cho thấy việc ăn mướp chín ở lượng thực phẩm thông thường gây co bóp tử cung hoặc gây độc cho thai nhi. Tuy nhiên, cũng chưa có cơ sở để xem mướp là thực phẩm có tác dụng bảo vệ thai kỳ hay điều trị một vấn đề sức khỏe cụ thể. Vì vậy, cách phù hợp là dùng mướp như một loại rau trong chế độ ăn cân đối, thay vì ăn với số lượng lớn vì mục đích chữa bệnh.
Mướp hương và mướp khía thuộc chi Luffa, nhưng hàm lượng dinh dưỡng có thể khác nhau giữa giống, điều kiện trồng và độ non của quả. Một nghiên cứu trên mướp hương cho thấy hàm lượng vitamin C của các giống được khảo sát dao động đáng kể, từ khoảng 5,94 đến 12,89 mg/100 g. Vì vậy, không nên gán một con số dinh dưỡng cố định cho mọi loại mướp.
Táo bón thường gặp trong thai kỳ do thay đổi nội tiết có thể làm hệ tiêu hóa hoạt động chậm hơn. ACOG cho biết chất xơ từ thực phẩm thực vật giúp tăng khối lượng phân và hỗ trợ việc đi tiêu dễ dàng hơn. Tổ chức này khuyến nghị phụ nữ hướng tới khoảng 25 g chất xơ mỗi ngày, kết hợp uống đủ nước.
Mướp có thể góp một phần chất xơ vào tổng khẩu phần, đặc biệt khi ăn nguyên phần thịt quả thay vì chỉ dùng nước canh. Tuy nhiên, không nên xem mướp là nguồn chất xơ duy nhất. Mẹ bầu nên luân phiên với rau lá xanh, các loại đậu, trái cây và ngũ cốc nguyên hạt để đạt nhu cầu chất xơ, đồng thời bổ sung nhiều vitamin và khoáng chất khác nhau.
Mướp có chứa vitamin C, nhưng hàm lượng thay đổi theo giống và điều kiện canh tác. Nghiên cứu về mướp hương ghi nhận vitamin C trong 17 giống khảo sát dao động khoảng 5,94-12,89 mg/100 g quả tươi. Vitamin C tham gia nhiều chức năng sinh lý, trong đó có hoạt động bình thường của hệ miễn dịch và chống oxy hóa.
Dù vậy, ăn mướp không đồng nghĩa với việc mẹ bầu sẽ phòng được cảm cúm hay các bệnh nhiễm trùng. Hiệu quả bảo vệ sức khỏe phụ thuộc vào tổng thể chế độ ăn, giấc ngủ, vận động, tiêm chủng phù hợp và tình trạng sức khỏe của từng thai phụ. Mướp nên được xem là một trong nhiều loại rau quả giúp làm phong phú khẩu phần, thay vì một thực phẩm “tăng đề kháng” có tác dụng riêng biệt.
Mướp thường được chế biến thành các món canh, luộc, hấp hoặc xào và có thể giúp tăng lượng rau trong bữa ăn. Với thai phụ cần theo dõi mức tăng cân, việc ưu tiên rau, nguồn đạm phù hợp và hạn chế món nhiều đường, chất béo bão hòa có thể giúp xây dựng khẩu phần cân đối hơn. ACOG nhấn mạnh mức tăng cân cần được xác định dựa trên BMI trước mang thai và theo dõi trong suốt thai kỳ.
Không nên diễn giải việc mướp có năng lượng tương đối thấp thành khả năng “ngăn ngừa đái tháo đường thai kỳ”. Một phân tích tổng hợp gồm 8 thử nghiệm cho thấy bổ sung chất xơ có thể cải thiện một số chỉ số đường huyết ở phụ nữ đã mắc đái tháo đường thai kỳ, nhưng kết quả này không chứng minh riêng mướp có thể phòng bệnh. Kiểm soát nguy cơ cần dựa trên toàn bộ chế độ ăn, vận động, cân nặng và theo dõi sản khoa.
Mẹ bầu không nhất thiết phải kiêng tuyệt đối rau quả sống, nhưng với mướp, cách sử dụng phổ biến và phù hợp hơn là nấu chín. CDC lưu ý thai phụ có nguy cơ mắc bệnh nặng hơn từ một số tác nhân gây bệnh qua thực phẩm; rau quả chưa rửa sạch là lựa chọn có nguy cơ hơn, còn rau quả đã rửa và sau đó nấu chín là lựa chọn an toàn hơn.
Do đó, nên rửa mướp dưới vòi nước sạch trước khi gọt và cắt, sử dụng dụng cụ chế biến sạch, đồng thời tránh để rau đã sơ chế tiếp xúc với thịt hoặc hải sản sống. Không có cơ sở y khoa vững chắc để khẳng định mướp sống gây “lạnh bụng” do “tính hàn”; nếu một thai phụ dễ đầy bụng hoặc tiêu chảy, nên điều chỉnh lượng ăn dựa trên khả năng dung nạp thực tế.
Hiện không có hướng dẫn sản khoa uy tín quy định mẹ bầu chỉ nên ăn mướp 2-3 lần mỗi tuần hoặc giới hạn chính xác 100-150 g mỗi lần. Vì vậy, không cần áp dụng một mức cố định cho mọi thai phụ. Mướp có thể được dùng như một phần của khẩu phần rau, với lượng tùy nhu cầu năng lượng, tình trạng tiêu hóa, các món ăn trong ngày và hướng dẫn dinh dưỡng cá nhân.
Điều quan trọng hơn tần suất ăn mướp là tính đa dạng. ACOG khuyến nghị ăn đa dạng thực phẩm từ các nhóm chính và ưu tiên thực phẩm tươi, ít chế biến. Mẹ bầu nên thay đổi giữa mướp, rau lá xanh, bí đỏ, cà rốt, cà chua, súp lơ, các loại đậu và nhiều loại rau củ khác để khẩu phần không bị lệch về một loại thực phẩm.
Nên chọn quả còn tươi, chắc, không dập úng, không có mùi lạ và ưu tiên quả non vừa phải để dễ chế biến. Nếu mướp có vị đắng bất thường, nên ngừng ăn và bỏ phần còn lại. Cơ quan An toàn thực phẩm Hong Kong cảnh báo các quả thuộc họ bầu bí, bao gồm mướp khía, đôi khi có thể tích tụ cucurbitacin; lượng cao có thể gây buồn nôn, đau quặn bụng và tiêu chảy.
Mướp có thể kết hợp với nhiều nguồn đạm để bữa ăn đầy đủ hơn. Canh mướp nấu tôm cung cấp thêm protein từ hải sản; mướp xào trứng hoặc thịt bò giúp tăng nguồn đạm; mướp luộc hoặc hấp là lựa chọn đơn giản; canh mướp với cua, rau đay, mồng tơi hoặc canh mướp rau dền thịt bằm giúp tăng sự đa dạng rau trong bữa ăn. Các nguyên liệu động vật cần được nấu chín kỹ.
Khi xào mướp, nên điều chỉnh lượng dầu và gia vị theo khẩu phần chung. Thai phụ có đái tháo đường thai kỳ, tăng huyết áp, bệnh thận, rối loạn tiêu hóa hoặc đang được chỉ định chế độ ăn riêng cần ưu tiên hướng dẫn của bác sĩ và chuyên gia dinh dưỡng thay vì áp dụng một thực đơn chung.
Mẹ bầu trong 3 tháng đầu có thể ăn mướp được rửa sạch và nấu chín nếu cơ thể dung nạp tốt. Hiện không có khuyến cáo sản khoa phổ biến yêu cầu kiêng mướp trong giai đoạn này. Nếu đang nghén, buồn nôn hoặc nhạy cảm với mùi thức ăn, mẹ có thể chọn cách nấu đơn giản, ăn lượng nhỏ và thay đổi sang loại rau khác khi món mướp làm triệu chứng khó chịu hơn.
Có thể. Mướp hương là loại mướp được dùng phổ biến làm thực phẩm. Thai phụ nên áp dụng các nguyên tắc tương tự các loại rau quả khác: chọn quả tươi, rửa sạch, nấu chín và ăn trong một chế độ ăn đa dạng. Nếu quả có vị đắng khác thường, không nên tiếp tục sử dụng.
Không cần thiết phải dùng nước ép mướp sống để nhận lợi ích dinh dưỡng. Ăn mướp đã nấu chín giúp giữ phần thịt quả trong khẩu phần và giảm nguy cơ liên quan đến rau quả chưa được xử lý an toàn. Không nên sử dụng nước ép mướp như một phương pháp “thải độc”, chữa táo bón hoặc phòng bệnh trong thai kỳ khi chưa có bằng chứng phù hợp.
Nếu còn băn khoăn về chế độ dinh dưỡng trong thai kỳ, mẹ bầu có thể thăm khám và tư vấn tại Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh. Đội ngũ bác sĩ Sản Phụ khoa phối hợp cùng chuyên gia Dinh dưỡng sẽ đánh giá tình trạng sức khỏe, nhu cầu dinh dưỡng và các yếu tố nguy cơ để đưa ra hướng dẫn phù hợp theo từng giai đoạn mang thai. Việc được tư vấn cá nhân hóa giúp thai phụ xây dựng thực đơn cân đối, sử dụng thực phẩm an toàn và theo dõi thai kỳ chủ động hơn.
HỆ THỐNG BỆNH VIỆN ĐA KHOA TÂM ANH
Như vậy, với thắc mắc bầu ăn mướp được không, mẹ bầu có thể bổ sung loại rau này vào chế độ ăn nếu được lựa chọn và chế biến phù hợp. Mướp có thể góp phần cung cấp chất xơ, vitamin C và làm đa dạng khẩu phần, nhưng không phải thực phẩm có tác dụng phòng hay điều trị bệnh. Thai phụ nên rửa sạch, nấu chín, tránh quả có vị đắng bất thường và kết hợp nhiều nhóm thực phẩm để đáp ứng nhu cầu dinh dưỡng trong thai kỳ.
