Xạ trị bướu cổ là gì? Nên lưu ý gì khi thực hiện?

Bướu cổ là tình trạng tuyến giáp tăng kích thước bất thường, có thể là lành tính hoặc ác tính (ung thư). Với bướu cổ ác tính, các phương pháp như phẫu thuật, liệu pháp hormone và xạ trị thường được chỉ định. Trong đó, xạ trị bướu cổ đóng vai trò quan trọng trong việc tiêu diệt các tế bào ung thư còn sót lại, ngăn ngừa tái phát.

Bị bướu cổ có cần xạ trị không?

Không phải tất cả các trường hợp bướu cổ đều cần xạ trị. Phương pháp này chủ yếu được áp dụng cho bướu cổ ác tính, tức ung thư tuyến giáp và thường được chỉ định trong các trường hợp sau:

• Sau phẫu thuật cắt bỏ tuyến giáp: Xạ trị bướu cổ giúp tiêu diệt bất kỳ tế bào ung thư nào còn sót lại mà phẫu thuật không thể loại bỏ hoàn toàn, cũng như các tế bào ung thư đã di căn đến hạch bạch huyết hoặc các cơ quan xa khác.`
• Ung thư tuyến giáp thể nhú hoặc thể nang: Là 2 thể ung thư tuyến giáp phổ biến và đáp ứng tốt với phương pháp điều trị bằng i-ốt phóng xạ (một dạng xạ trị trong).
• Khi ung thư đã lan rộng (di căn): Nếu ung thư đã di căn đến các bộ phận khác của cơ thể như phổi, xương, xạ trị bằng thuốc i-ốt phóng xạ có thể giúp kiểm soát sự phát triển của khối u và làm giảm các triệu chứng.
• Ung thư tái phát: Xạ trị là một trong các phương pháp được lựa chọn để kiểm soát ung thư tuyến giáp tái phát sau lần điều trị đầu tiên.

Bác sĩ sẽ dựa vào loại ung thư, giai đoạn bệnh, kích thước khối u, mức độ xâm lấn và tình trạng sức khỏe tổng thể của người bệnh để quyết định có cần thực hiện hay không.

Điều trị bướu cổ bằng xạ trị diễn ra như thế nào?

Trong xạ trị bướu cổ ác tính, phương pháp chủ yếu là dùng thuốc i-ốt phóng xạ (I-131), do nhắm trúng mục tiêu và hiệu quả cao.

Cơ chế hoạt động: tế bào tuyến giáp (cả tế bào lành và tế bào ung thư) có khả năng hấp thụ i-ốt từ máu để sản xuất hormone. Khi người bệnh uống thuốc i-ốt phóng xạ (dạng viên nang hoặc dung dịch lỏng), chất này sẽ đi vào máu và được các tế bào ung thư tuyến giáp hấp thụ. Năng lượng bức xạ phát ra từ I-131 sẽ phá hủy các tế bào ung thư này từ bên trong mà ít gây ảnh hưởng đến các mô khỏe mạnh khác trong cơ thể.

Quy trình thực hiện:

• Chuẩn bị: Vài tuần trước khi điều trị, người bệnh thường được yêu cầu thực hiện chế độ ăn ít i-ốt, khiến các tế bào ung thư “đói” i-ốt, từ đó tăng hiệu quả hấp thụ thuốc i-ốt phóng xạ. Bác sĩ cũng có thể yêu cầu ngưng sử dụng hormone tuyến giáp hoặc tiêm rh TSH (hormone kích thích tuyến giáp) để tối ưu hóa việc hấp thụ I-131.
• Thực hiện xạ trị: Người bệnh sẽ được uống thuốc i-ốt phóng xạ với liều đã được tính toán kỹ lưỡng. Thủ thuật này rất đơn giản và nhanh chóng.
• Cách ly: Sau khi uống I-131, cơ thể người bệnh sẽ phát ra tia xạ. Để đảm bảo an toàn cho người xung quanh, người bệnh sẽ cần cách ly trong phòng riêng tại bệnh viện trong vài ngày. Thời gian cách ly phụ thuộc vào liều lượng phóng xạ đã sử dụng.
• Theo dõi sau điều trị: Sau khi kết thúc cách ly, người bệnh sẽ được xuất viện và thực hiện xạ hình toàn thân để kiểm tra xem thuốc i-ốt phóng xạ đã đi đến những đâu trong cơ thể, giúp đánh giá mức độ lan rộng của ung thư và hiệu quả điều trị.

Khi xạ trị bướu cổ người bệnh cần lưu ý gì?

Để quá trình xạ trị ung thư đạt hiệu quả cao và đảm bảo an toàn cho bản thân cũng như những người xung quanh, người bệnh cần tuân thủ nghiêm ngặt các hướng dẫn của bác sĩ.

1. Sinh hoạt

Trong và sau thời gian cách ly ngắn tại bệnh viện, người bệnh cần lưu ý:

• Hạn chế tiếp xúc gần (dưới 2 mét) với người khác, đặc biệt là phụ nữ mang thai và trẻ em, trong khoảng 3 – 7 ngày đầu tiên (tùy theo chỉ định của bác sĩ).
• Sử dụng phòng vệ sinh riêng nếu có thể. Sau mỗi lần sử dụng, xả nước 2 – 3 lần.
• Dùng riêng các vật dụng cá nhân như khăn tắm, bàn chải, ly, chén, đũa. Rửa sạch chúng sau khi dùng.
• Giặt riêng quần áo, khăn trải giường.
• Không ôm, hôn hoặc quan hệ tình dục trong vài ngày đầu sau điều trị.

2. Ăn uống

Trước khi xạ trị, người bệnh cần tuân thủ nghiêm ngặt chế độ ăn kiêng i-ốt theo hướng dẫn của bác sĩ (thường là 1 – 2 tuần). Tránh các thực phẩm giàu i-ốt như:

• Muối i-ốt, muối biển.
• Hải sản (cá biển, tôm, cua, rong biển).
• Sữa và các sản phẩm từ sữa (phô mai, sữa chua, bơ).
• Lòng đỏ trứng.
• Thực phẩm chế biến sẵn, đồ hộp.

Sau khi xạ trị cần uống nhiều nước lọc, nước trái cây để giúp cơ thể đào thải chất phóng xạ không được hấp thụ ra ngoài qua đường nước tiểu. Có thể ngậm kẹo chanh không đường hoặc nhai kẹo cao su để kích thích tiết nước bọt, giảm nguy cơ viêm và sưng tuyến nước bọt.

3. Lưu ý theo dõi các tác dụng phụ

Các tác dụng phụ thường ở mức độ nhẹ và sẽ giảm dần theo thời gian:

• Buồn nôn, nôn: Thường xuất hiện trong ngày đầu tiên. Bác sĩ có thể kê toa thuốc chống nôn để giúp người bệnh cảm thấy dễ chịu hơn.
• Khô miệng, thay đổi vị giác: I-ốt phóng xạ có thể ảnh hưởng đến khả năng tiết nước bọt và vị giác. Người bệnh cần uống nhiều nước và sử dụng các biện pháp kích thích tuyến nước bọt để giảm tình trạng này.
• Sưng và đau vùng cổ hoặc tuyến nước bọt: Triệu chứng này thường xảy ra ngắn hạn, song cũng cần hết sức lưu ý. Người bệnh có thể áp dụng một số biện pháp giảm đau tại nhà như chườm ấm để bớt khó chịu.
• Mệt mỏi: Là phản ứng thường gặp sau xạ trị. Người bệnh cần dành nhiều thời gian nghỉ ngơi, ngủ đủ giấc và vận động nhẹ nhàng.

4. Một vài lưu ý khác

• Luôn báo cho bác sĩ khi gặp bất kỳ tác dụng phụ nào kéo dài sau điều trị bằng i-ốt phóng xạ.
• Tái khám đúng hẹn và thực hiện các xét nghiệm, chẩn đoán hình ảnh để theo dõi (xét nghiệm máu, siêu âm, xạ hình,…) là cực kỳ quan trọng để bác sĩ đánh giá hiệu quả điều trị và phát hiện sớm nếu có tái phát.

Để đặt lịch khám, tư vấn, điều trị bướu cổ tại Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh, Quý khách hàng có thể liên hệ theo thông tin:

Xạ trị bướu cổ ác tính bằng i-ốt phóng xạ là một trong những phương pháp điều trị ung thư tuyến giáp hiện đại, hiệu quả và có mục tiêu. Việc tuân thủ chặt chẽ các hướng dẫn trước, trong và sau khi điều trị không chỉ giúp tối ưu hóa kết quả mà còn đảm bảo an toàn cho chính người bệnh và cộng đồng.

Nếu được chẩn đoán mắc ung thư tuyến giáp và có chỉ định xạ trị, việc lựa chọn cơ sở y tế uy tín với trang thiết bị hiện đại và đội ngũ y bác sĩ giàu kinh nghiệm là yếu tố then chốt. Người bệnh có thể đến khoa Xạ trị, Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM để được thăm khám và điều trị với phương pháp phù hợp. Đây là một trong những địa chỉ đáng tin cậy, áp dụng các phác đồ điều trị tiên tiến và hệ thống máy móc hàng đầu, giúp cá thể hóa kế hoạch điều trị, tăng cường hiệu quả và giảm thiểu tác dụng phụ, mang lại cơ hội hồi phục tốt cho người bệnh.