Viêm phổi do xạ trị ung thư nên xử lý như thế nào?

Chào bạn, vấn đề “xạ trị ung thư có thể dẫn đến viêm phổi không?” và “đây có phải là biến chứng thường gặp không” cũng như các biện pháp phòng tránh, giảm nhẹ biến chứng này là thắc mắc rất thường gặp ở nhiều bệnh nhân đang điều trị ung thư vùng ngực. Thực tế, viêm phổi do xạ trị – còn gọi là viêm phổi phóng xạ (radiation pneumonitis), là biến chứng có thể xảy ra sau khi tia xạ tác động lên mô phổi trong quá trình điều trị.

Tại sao lại có trường hợp bị viêm phổi do xạ trị?

Viêm phổi do xạ trị là phản ứng viêm của mô phổi khi tiếp xúc với tia xạ trong quá trình điều trị ung thư. Các tia xạ năng lượng cao có thể tiêu diệt tế bào ung thư, nhưng đồng thời cũng gây tổn thương lên tế bào lành ở vùng phổi lân cận.

Một số yếu tố làm tăng nguy cơ bao gồm:

• Vị trí và phạm vi vùng chiếu xạ: người bệnh điều trị ung thư phổi, ung thư vú hoặc trung thất có vùng xạ trị gần phổi thường dễ bị ảnh hưởng hơn.
• Liều lượng và thời gian xạ trị: liều tia cao, thời gian điều trị kéo dài hoặc chiếu xạ chồng lặp có thể khiến mô phổi bị viêm nhiều hơn.
• Kết hợp nhiều phương pháp điều trị: nếu xạ trị kết hợp với hóa trị hoặc thuốc miễn dịch, nguy cơ tổn thương phổi càng tăng.
• Yếu tố cơ địa: người có bệnh phổi mạn tính (như COPD, hen, lao cũ), người cao tuổi hoặc hút thuốc lá lâu năm dễ bị bệnh này hơn.

Thông thường, viêm phổi sau xạ trị xuất hiện từ 1 – 3 tháng sau khi kết thúc điều trị, tuy nhiên có trường hợp muộn hơn đến 6 tháng.

Nhận biết bị viêm phổi sau xạ trị ung thư bằng cách nào?

Các triệu chứng của tình trạng này thường không đặc hiệu và dễ bị nhầm với cảm lạnh hoặc viêm phổi thông thường. Tuy nhiên, nếu người bệnh từng xạ trị vùng ngực và có các dấu hiệu dưới đây, cần nghĩ đến khả năng mắc bệnh: (1)

• Ho khan kéo dài hoặc ho có ít đờm.
• Khó thở tăng dần, đặc biệt khi gắng sức hoặc khi nằm.
• Cảm giác tức ngực, đau nhẹ vùng ngực được xạ trị.
• Sốt nhẹ hoặc mệt mỏi kéo dài, có thể kèm chán ăn, sụt cân.
• Nghe phổi có ran nổ hoặc giảm thông khí ở vùng xạ trị.

Để chẩn đoán chính xác, bác sĩ sẽ chỉ định chụp X-quang hoặc CT ngực, giúp phát hiện vùng tổn thương phổi do tia xạ. Một số trường hợp cần làm thêm xét nghiệm chức năng hô hấp, khí máu động mạch hoặc loại trừ nhiễm trùng phổi do vi khuẩn, virus.

Viêm phổi do xạ trị ung thư nên xử trí như thế nào?

Viêm phổi do xạ trị hoàn toàn có thể kiểm soát được nếu được phát hiện sớm và điều trị đúng hướng. Việc điều trị tập trung vào giảm phản ứng viêm, cải thiện triệu chứng và phòng ngừa xơ hóa phổi về sau. (2)

Các hướng xử lý phổ biến gồm:

• Điều trị bằng thuốc kháng viêm corticosteroid: là lựa chọn ưu tiên giúp giảm nhanh phản ứng viêm ở mô phổi. Liều lượng và thời gian dùng sẽ được bác sĩ điều chỉnh tùy mức độ viêm.
• Hỗ trợ hô hấp: người bệnh có thể cần thở oxy hoặc tập phục hồi chức năng hô hấp để cải thiện khả năng trao đổi khí.
• Sử dụng thuốc giãn phế quản, giảm ho, kháng sinh (nếu có bội nhiễm): để giúp giảm triệu chứng khó chịu, ngăn ngừa biến chứng nặng.
• Tránh khói bụi, thuốc lá, không khí ô nhiễm.
• Uống đủ nước, nghỉ ngơi, ăn nhiều rau xanh và trái cây.
• Theo dõi triệu chứng hô hấp hàng ngày, tái khám đúng hẹn.

Trong trường hợp nặng hoặc tái phát, người bệnh có thể cần nhập viện để điều trị tích cực và theo dõi phổi bằng hình ảnh học định kỳ.

Sau khi xạ trị, người bệnh nên lắng nghe cơ thể mình nhiều hơn. Nếu xuất hiện các triệu chứng như ho khan, khó thở, tức ngực hoặc sốt nhẹ kéo dài, hãy đến bệnh viện để được kiểm tra sớm.

Đừng cố chịu đựng hay tự ý dùng thuốc, vì viêm phổi sau xạ trị có thể diễn tiến âm thầm nhưng lại gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến chức năng hô hấp. Việc phát hiện và can thiệp kịp thời sẽ giúp kiểm soát tốt tình trạng này, ngăn ngừa xơ phổi và phục hồi sức khỏe nhanh chóng hơn.

Viêm phổi do xạ trị là biến chứng có thể gặp ở người bệnh ung thư vùng ngực, nhưng hoàn toàn có thể phòng tránh và điều trị hiệu quả nếu được theo dõi sát và xử lý sớm. Người bệnh không nên chủ quan khi có các dấu hiệu như ho kéo dài, khó thở hay mệt mỏi sau xạ trị.