Chất xơ có nhiều trong rau củ, trái cây và ngũ cốc nguyên hạt, giúp làm chậm quá trình tiêu hóa và hấp thu carbohydrate, từ đó hạn chế đường huyết tăng nhanh sau ăn. Vậy nên lựa chọn tinh bột cho người tiểu đường như thế nào mới hợp lý? Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh sẽ giải đáp chi tiết cho mọi người trong bài viết bên dưới.
Người bệnh đái tháo đường nên ưu tiên các nguồn carbohydrate có giá trị dinh dưỡng cao, giàu chất xơ, vitamin và khoáng chất, đồng thời hạn chế carbohydrate tinh chế và thực phẩm chứa nhiều đường bổ sung. Khi lựa chọn thực phẩm chứa tinh bột có thể dựa vào 5 tiêu chí chính sau: (1)
Gạo lứt, yến mạch, lúa mạch, quinoa, bánh mì nguyên cám và các loại ngũ cốc nguyên hạt thường cung cấp nhiều chất xơ, vitamin và khoáng chất hơn ngũ cốc đã tinh chế. ADA khuyến nghị ít nhất một nửa lượng ngũ cốc tiêu thụ hằng ngày nên đến từ ngũ cốc nguyên hạt. (2)
Tuy nhiên, điều này không có nghĩa người tiểu đường bắt buộc phải thay hoàn toàn cơm trắng bằng gạo lứt. Người bệnh có thể giảm khẩu phần cơm trắng, ăn xen kẽ các loại ngũ cốc nguyên hạt hoặc sử dụng những nguồn carbohydrate khác như yến mạch, đậu, khoai tùy khẩu vị và kế hoạch dinh dưỡng.
Chất xơ có nhiều trong rau củ, trái cây nguyên quả, các loại đậu và ngũ cốc nguyên hạt. Thực phẩm giàu chất xơ thường được tiêu hóa chậm hơn carbohydrate tinh chế, từ đó hỗ trợ kiểm soát đường huyết và tạo cảm giác no lâu hơn. Chất xơ cũng có vai trò đối với sức khỏe tiêu hóa và kiểm soát cân nặng.
Do đó, thay vì chỉ quan tâm ăn bao nhiêu cơm, người bệnh nên đánh giá cả chất lượng của nguồn carbohydrate. Một bữa gồm lượng cơm vừa phải đi cùng nhiều rau, đậu và protein nạc thường có cấu trúc dinh dưỡng phù hợp hơn một bữa chủ yếu gồm cơm hoặc mì nhưng ít rau.
Bánh mì trắng, bánh ngọt, bánh quy, ngũ cốc ăn sáng nhiều đường và nhiều loại thực phẩm chế biến thường chứa carbohydrate tinh chế và có ít chất xơ hơn ngũ cốc nguyên hạt. CDC khuyến nghị ưu tiên carbohydrate giàu chất xơ và dưỡng chất, đồng thời hạn chế ngũ cốc tinh chế và thực phẩm chứa nhiều đường bổ sung. (3)
Chỉ số đường huyết, hay glycemic index (GI), phản ánh mức độ một thực phẩm chứa carbohydrate có thể làm đường huyết tăng nhanh hay chậm so với thực phẩm tham chiếu. GI có thể hỗ trợ việc lựa chọn thực phẩm cho người tiểu đường. (4)
Tuy nhiên, không nên chỉ nhìn vào GI để kết luận một thực phẩm tốt hay xấu. Lượng carbohydrate thực tế được ăn, kích thước khẩu phần, cách chế biến và các thực phẩm ăn cùng đều ảnh hưởng đến đáp ứng đường huyết sau bữa.
Ví dụ, dù chọn gạo lứt hoặc khoai, ăn một khẩu phần quá lớn vẫn làm tổng lượng carbohydrate của bữa ăn tăng. Ngược lại, người bệnh vẫn có thể ăn một lượng cơm trắng phù hợp nếu khẩu phần được kiểm soát và bữa ăn có đủ rau cùng protein.
Trái cây cũng cung cấp carbohydrate nhưng đồng thời chứa vitamin, khoáng chất và chất xơ. Khi phù hợp với kế hoạch dinh dưỡng cá nhân, nên ưu tiên trái cây nguyên quả thay vì nước ép để giữ lại chất xơ và dễ kiểm soát khẩu phần hơn.
Tương tự, khoai luộc, bắp, yến mạch nguyên hạt hoặc các loại đậu thường là lựa chọn phù hợp hơn bánh kẹo, nước ngọt và nhiều loại thực phẩm chế biến có lượng đường bổ sung cao. CDC xếp rau củ giàu tinh bột, đậu và ngũ cốc nguyên hạt vào nhóm carbohydrate phức hợp và khuyến khích lựa chọn các nguồn giàu dinh dưỡng này.
Không có một lượng carbohydrate cố định phù hợp với tất cả người bệnh tiểu đường. Lượng carbohydrate cần ăn phụ thuộc vào nhiều yếu tố cá nhân, do đó kế hoạch ăn uống nên được điều chỉnh theo tình trạng sức khỏe và mục tiêu kiểm soát đường huyết.
Không có một chế độ carbohydrate duy nhất phù hợp với người tiểu đường tuýp 1, tuýp 2, phụ nữ mắc đái tháo đường thai kỳ hoặc người có thêm bệnh thận, thừa cân, béo phì và những bệnh lý đi kèm khác.
Do đó, kế hoạch ăn uống cần được cá thể hóa. Đặc biệt, người đang dùng insulin hoặc có đường huyết thường xuyên dao động nên trao đổi với bác sĩ và chuyên gia dinh dưỡng để xác định loại và lượng carbohydrate phù hợp.
HỆ THỐNG BỆNH VIỆN ĐA KHOA TÂM ANH
Lựa chọn tinh bột cho người tiểu đường không đồng nghĩa với loại bỏ hoàn toàn tinh bột. Người bệnh nên ưu tiên ngũ cốc nguyên hạt và các nguồn carbohydrate giàu chất xơ, hạn chế thực phẩm tinh chế và nhiều đường bổ sung, kiểm soát khẩu phần, đồng thời phối hợp tinh bột với rau và protein trong bữa ăn. Người bệnh có thể đến Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh để được bác sĩ thăm khám, đánh giá tình trạng đường huyết, bệnh lý đi kèm và tư vấn chế độ dinh dưỡng phù hợp.
