Kiến bu nước tiểu có phải bị bệnh tiểu đường? Vì sao?

Hiện tượng kiến tập trung tại nơi có nước tiểu thường khiến nhiều người lo lắng rằng cơ thể đang đào thải đường và đặt câu hỏi kiến bu nước tiểu có phải bị bệnh tiểu đường hay không. Trên thực tế, người mắc đái tháo đường có thể xuất hiện glucose trong nước tiểu, nhưng chỉ dựa vào việc có kiến bu quanh nước tiểu thì không thể kết luận một người mắc bệnh tiểu đường. Để xác định chính xác cần dựa vào các xét nghiệm đường huyết phù hợp.

Kiến bu nước tiểu có phải bị bệnh tiểu đường không?

Không, kiến bu nước tiểu không đồng nghĩa với việc một người chắc chắn mắc bệnh tiểu đường. Đây chỉ có thể là một dấu hiệu khiến người bệnh chú ý hơn đến tình trạng sức khỏe, đặc biệt khi hiện tượng này xảy ra nhiều lần và đi kèm các triệu chứng như tiểu nhiều, khát nhiều, sụt cân hoặc mệt mỏi.

Ở người khỏe mạnh, nước tiểu thường chứa rất ít hoặc gần như không có glucose vì thận tái hấp thu glucose trở lại máu. Khi lượng glucose xuất hiện nhiều trong nước tiểu, tình trạng này được gọi là glucose niệu hay đường niệu. Đái tháo đường là nguyên nhân phổ biến gây tăng glucose trong nước tiểu, nhưng không phải nguyên nhân duy nhất.

Quan trọng hơn, xét nghiệm glucose nước tiểu hiện không phải phương pháp chính để chẩn đoán bệnh tiểu đường vì độ chính xác thấp hơn xét nghiệm máu. Thậm chí một người vẫn có thể mắc đái tháo đường hoặc có đường huyết cao dù xét nghiệm nước tiểu không phát hiện glucose.

Bác sĩ CKI Võ Trần Nguyên Duy, khoa Nội tiết, BVĐK Tâm Anh TP.HCM chia sẻ: Đái tháo đường (tiểu đường) là bệnh lý rối loạn chuyển hóa, đặc trưng với biểu hiện đường máu luôn ở mức cao hơn so với bình thường. Cụ thể, khi đường huyết của cơ thể cao hơn khả năng tái hấp thu của thận (lớn hơn hoặc bằng 180mg%), lúc này lượng đường đã vượt ngưỡng cho phép sẽ bài tiết qua nước tiểu. Như vậy, trong nước tiểu có chứa đường nên thu hút kiến. Điều này cho thấy bệnh nhân đã mắc bệnh đái tháo đường nhưng không được phát hiện hoặc không kiểm soát tốt đường huyết, có nguy cơ dẫn đến các biến chứng nghiêm trọng.

Tuy nhiên, có những trường hợp trong nước tiểu có đường nhưng đường huyết vẫn bình thường. Người bệnh cần đến bệnh viện khám và xét nghiệm đường máu để để xác định có bị bệnh đái tháo đường hay không, đôi khi không cần uống thuốc hạ đường huyết.

Bác sĩ Duy chia sẻ, nước tiểu có kiến bu cũng thể hiện nhiều bệnh lý nghiêm trọng khác. Đơn cử như thận bị tổn thương cũng là một trong những nguyên nhân khiến nước tiểu thu hút kiến. Lúc này, thận không đủ khả năng tái hấp thu lượng đường trong máu, nên dù đường huyết không cao vẫn bị bài tiết qua nước tiểu. Chính điều này khiến kiến bu quanh nước tiểu. Ngoài ra, các tình trạng nhiễm khuẩn tiết niệu sinh dục hoặc các chất tiết đường sinh dục làm nước tiểu có chứa bạch cầu, hồng cầu, chất đạm,… cũng thu hút kiến.

Vì sao người bệnh tiểu đường có thể có đường trong nước tiểu?

Bác sĩ Nguyên Duy cho biết, tại Việt Nam, hiện cứ mỗi 16 người sẽ có 1 người mắc đái tháo đường; nhưng y học hiện đại không căn cứ vào đường niệu để chẩn đoán bệnh đái tháo đường mà phải xét nghiệm máu. Riêng với người dân, nếu thấy các triệu chứng sau nên đi tầm soát bệnh tiểu đường:

• Tiểu nhiều: Trung bình một người bình thường đi tiểu từ 4 – 7 lần một ngày tùy thuộc vào lượng nước uống trong ngày. Tuy nhiên, người mắc bệnh đái tháo đường sẽ đi tiểu nhiều lần hơn do đường huyết cao, thận không thể tái hấp thu glucose hoàn toàn.
• Uống nhiều: Đi tiểu nhiều lần so với bình thường khiến cơ thể bài tiết nước tiểu liên tục, kích thích cảm giác khát nước. Điều này khiến người mắc bệnh đái tháo đường uống nhiều nước hơn để bù lượng nước đã mất.
• Ăn nhiều, suy nhược cơ thể: Glucose là chất sinh năng lượng cho các tế bào trong cơ thể. Để thực hiện quá trình tạo ra năng lượng, cơ thể cần sử dụng insuline. Tuy nhiên, với người mắc bệnh đái tháo đường, insuline bị thiếu hụt hoặc hoạt động không hiệu quả, khiến glucose không thể đi vào tế bào để chuyển hóa thành năng lượng để duy trì hoạt động. Do đó, dù ăn nhiều liên tục nhưng vẫn thấy đói, mệt mỏi, thiếu sức sống là một trong những dấu hiệu rõ rệt cảnh báo bệnh đái tháo đường.

• Sụt cân nhanh: Dù ăn nhiều nhưng vẫn giảm cân không rõ nguyên nhân, bạn nên nghĩ đến mắc bệnh đái tháo đường. Nguyên nhân là sự thiếu hụt hoặc hoạt động không hiệu quả của insuline khiến cơ thể không tổng hợp được năng lượng nên phải lấy năng lượng dự trữ từ mô mỡ, mô cơ. Điều này khiến cơ thể gầy đi nhanh chóng. Ở bệnh nhân đái tháo đường tuýp 1, những dấu hiệu điển hình sẽ thể hiện rõ ràng.

Với đái tháo đường tuýp 2, các dấu hiệu cảnh báo thường biểu hiện thoáng qua hoặc diễn ra trong thời gian dài. Nhiều trường hợp người bệnh không nhận ra cho đến khi xuất hiện triệu chứng của biến chứng đái tháo đường như: Viêm lợi, hay nổi mụn nhọt, vết thương lâu lành, viêm âm đạo dai dẳng, tê chân tay,… (1)

Vì vậy, bác sĩ Duy khuyên người dân nên đi khám định kỳ để được tầm soát sức khỏe. Đặc biệt, khi thấy các dấu hiệu tiểu nhiều, uống nhiều, ăn nhiều, sụt cân nhanh,… nên đi khám tại các bệnh viện có chuyên khoa nội tiết với bác sĩ giỏi, nhiều kinh nghiệm để được chẩn đoán và điều trị tiểu đường ở giai đoạn sớm, tránh các biến chứng ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống và nguy hiểm tính mạng.

Bởi ở người bệnh đái tháo đường, việc tăng glucose kéo dài có thể làm mạch máu bị tổn thương. Nếu tổn thương ở mạch máu lớn sẽ gây ra các bệnh tai biến mạch máu não, nhồi máu cơ tim, hẹp động mạch tứ chi, thậm chí gây tắc mạch dẫn đến hoại tử chi. Trường hợp tổn thương mạch máu nhỏ sẽ gây rối loạn hoạt động các chức năng các cơ quan như: Thận, võng mạc mắt, thần kinh ngoại biên,… Khi không được điều trị hiệu quả, người bệnh đối mặt với nguy cơ chạy thận nhân tạo, ghép thận, mù lòa,… (2)

Thậm chí, việc kiểm soát đường huyết không hiệu quả cũng khiến người bệnh dễ rơi vào các biến chứng cấp tính: Nhiễm toan ceton, tăng áp lực thẩm thấu máu,… nguy hiểm đến tính mạng.

Nước tiểu có kiến bu nên làm xét nghiệm gì?

Nếu thường xuyên nhận thấy kiến bu nước tiểu, đặc biệt khi có triệu chứng hoặc yếu tố nguy cơ của đái tháo đường, người bệnh nên đến cơ sở y tế để được kiểm tra đường huyết thay vì tiếp tục quan sát nước tiểu tại nhà.

Các xét nghiệm có thể được sử dụng để chẩn đoán đái tháo đường gồm:

• Đường huyết lúc đói: Người bệnh nhịn ăn ít nhất 8 giờ trước khi lấy máu. Mức glucose huyết tương lúc đói từ 126 mg/dL trở lên nằm trong ngưỡng chẩn đoán đái tháo đường và thường cần xác nhận lại nếu không có triệu chứng điển hình.
• HbA1c: Phản ánh mức đường huyết trung bình trong khoảng 3 tháng gần đây. HbA1c dưới 5.7% được xem là bình thường, từ 5.7% đến 6.4% thuộc phạm vi tiền đái tháo đường và từ 6.5% trở lên nằm trong ngưỡng chẩn đoán đái tháo đường.
• Nghiệm pháp dung nạp glucose đường uống: Sau khi uống lượng glucose tiêu chuẩn, glucose huyết tương tại thời điểm 2 giờ từ 200 mg/dL trở lên đáp ứng ngưỡng chẩn đoán đái tháo đường.
• Đường huyết bất kỳ: Ở người có các triệu chứng tăng đường huyết điển hình hoặc tình trạng tăng đường huyết cấp, glucose huyết tương bất kỳ từ 200 mg/dL trở lên có thể được sử dụng trong chẩn đoán.
• Trong trường hợp không có triệu chứng rõ ràng, chẩn đoán thường cần được xác nhận bằng kết quả xét nghiệm bất thường thứ hai theo hướng dẫn chuyên môn.

Như vậy, với câu hỏi “kiến bu nước tiểu có phải bị bệnh tiểu đường?”, câu trả lời là không thể kết luận chỉ dựa trên hiện tượng này. Đái tháo đường có thể khiến lượng glucose trong nước tiểu tăng và vì thế đây là một tình trạng đáng lưu ý, nhưng glucose niệu còn có thể liên quan đến thai kỳ, một số rối loạn ở thận hoặc thuốc làm tăng đào thải glucose qua nước tiểu.

Nếu tình trạng nước tiểu có kiến bu xảy ra nhiều lần, nhất là khi đi kèm tiểu nhiều, khát nhiều, sụt cân, mệt mỏi hoặc nhìn mờ, người bệnh nên kiểm tra đường huyết và HbA1c để được chẩn đoán chính xác thay vì tự suy đoán dựa trên nước tiểu.