Chị Thanh, 50 tuổi, Việt kiều Mỹ, viêm mũi họng, ho, hụt hơi rồi mất giọng hẳn, nói không thành tiếng; về Việt Nam điều trị bằng botox, cải thiện tốt.

Ban đầu, chị Thanh điều trị viêm mũi họng tại Mỹ, triệu chứng cải thiện nhưng khàn tiếng không đỡ, khàn từ từ rồi mất hẳn giọng, nói không thành tiếng hơn 10 tháng. Thấy bệnh tiến triển nhưng chưa rõ nguyên nhân, chị loay hoay tìm cách và được giới thiệu về Việt Nam điều trị.

GS.TS.BS Trần Phan Chung Thủy, Giám đốc Trung tâm Tai Mũi Họng, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM, cho biết chị Thanh đến khám trong tình trạng gần như mất tiếng hoàn toàn, dù gắng sức để nói từng từ vẫn không được. GS Chung Thủy nội soi hoạt nghiệm thanh quản (Stroboscopy) bằng hệ thống nội soi Xion tích hợp công nghệ phân tích giọng nói DIVAS cho chị Thanh. Nhờ nguồn sáng sợi quang học đồng bộ với tần số rung của dây thanh tạo ra hình ảnh nhấp nháy để đánh giá chi tiết rung động dây thanh, GS Chung Thủy thấy sóng niêm mạc và rung động dây thanh người bệnh giảm, tổn thương dạng sung huyết. Chị Thanh được chỉ định khám thêm chuyên khoa Nội Thần kinh để loại trừ thoái hóa thần kinh vận động và đa xơ cứng – hai bệnh lý cũng gây ra tình trạng rối loạn phát âm.

Từ kết quả khám lâm sàng, khai thác tiền sử, nội soi hoạt nghiệm thanh quản, đánh giá giọng nói chuyên sâu, GS Chung Thủy chẩn đoán người bệnh rối loạn giọng co thắt thanh quản. Đây là một dạng loạn trương lực khu trú ở thanh quản, các cơ phát âm co thắt không tự chủ do rối loạn điều hòa vận động trung ương, khiến giọng nói bất thường. Bệnh ít gặp, với tỉ lệ mắc 1/100.000, thường gặp ở tuổi trung niên, nữ giới nhiều hơn nam giới (chiếm 80%), theo Thư viện Y khoa Mỹ.

GS Chung Thủy cho biết, rối loạn giọng co thắt thanh quản dễ bị bỏ sót hoặc nhầm lẫn với viêm thanh quản thông thường và các rối loạn giọng nói khác, khiến tỷ lệ phát hiện bệnh thấp và chẩn đoán chậm trễ. Vì khó khăn trong chẩn đoán như triệu chứng không đặc hiệu, chồng lấp lâm sàng, biểu hiện gián đoạn, dao động dây thanh theo thời điểm nên khó ghi nhận tại lúc khám. Đồng thời chưa có xét nghiệm đặc hiệu, việc chẩn đoán phụ thuộc vào đánh giá giọng nói chuyên sâu kết hợp nội soi hoạt nghiệm thanh quản, hỏi bệnh sử, khám lâm sàng.

Chị Thanh được chỉ định tiêm botox dây thanh, không cần gây mê toàn thân. Thực hiện quá trình này cần 2 bác sĩ. Đầu tiên, chị Thanh được xịt tê vùng mũi họng. ThS.BS Huỳnh Hoàng Minh, Trung tâm Tai Mũi Họng đưa ống nội soi mềm qua mũi người bệnh, dừng ở nắp thanh quản để GS Chung Thủy quan sát rõ sụn phễu hai dây thanh và các cơ xung quanh trên màn hình nội soi. Vừa quan sát màn hình nội soi, GS Chung Thủy vừa tiêm lượng botox phù hợp qua da vào đúng cơ nhẫn giáp ở thanh quản người bệnh, lần lượt bên trái và phải. Quá trình thực hiện khoảng 15-20 phút.

Sau tiêm, chị Thanh tập vật lý trị liệu, phục hồi chức năng giọng nói tại bệnh viện. Chị được hướng dẫn tập giảm căng dây thanh âm khi ho, giảm phù nề dây thanh khi cố gắng nói chuyện. Chị Thanh cần kiêng đồ cay nóng, nước đá lạnh, tái khám đúng lịch.

Sau hơn 2 tuần tiêm botox, chị Thanh nói được thành tiếng và rõ chữ, giảm khàn tiếng, hụt hơi. Theo GS Chung Thủy, hiệu quả khoảng 2 tuần sau tiêm, chất lượng giọng nói tiếp tục cải thiện rõ sau 1-2 tháng. Tác dụng điều trị duy trì khoảng 3-6 tháng trước khi tiêm nhắc lại. Kết quả hồi phục tốt, chị Thanh quay về Mỹ tiếp tục công việc và trở lại Việt Nam tái khám, duy trì hiệu quả điều trị.

Giáo sư Chung Thủy cho biết, botox (Botulinum toxin type A) là một loại protein tinh chế từ vi khuẩn Clostridium botulinum. Tiêm botox vào cơ thanh quản giúp ức chế phóng thích acetylcholine tại bản vận động, giảm hoạt động co cơ bất thường, từ đó, giọng nói được cải thiện.

Trước đây, phương pháp tiêm botox vào cơ thanh quản dưới hướng dẫn điện cơ còn hạn chế về độ chính xác vị trí tiêm, khó đánh giá đúng tình trạng co thắt của cơ nội tại thanh quản ở thời điểm điều trị và tối ưu liều lượng. Hiện nay, kỹ thuật tiêm qua nội soi ống mềm cho phép bác sĩ quan sát trực tiếp cơ nội tại thanh quản, giúp định vị chính xác, nâng cao hiệu quả điều trị, giảm nguy cơ tổn thương cấu trúc và hạn chế biến chứng sau tiêm.

Trước khi dùng botox, rối loạn phát âm co thắt được điều trị bằng thuốc uống hoặc phẫu thuật, tuy nhiên kết quả không như mong đợi. Tiêm botox hiện được xem là “tiêu chuẩn vàng” trong điều trị rối loạn phát âm co thắt.

Nguyên nhân gây rối loạn trương lực cơ thanh quản phần lớn là vô căn hoặc tự phát, thường khởi phát ở tuổi trung niên mà không có dấu hiệu báo trước rõ ràng. Tuy nhiên, một số bệnh nhân ghi nhận các yếu tố liên quan trước đó như nhiễm trùng đường hô hấp trên hoặc căng thẳng tâm lý. Bệnh làm thay đổi tần số, cường độ, âm sắc, âm thanh, ảnh hưởng đến giọng nói, dễ nhầm lẫn và bỏ sót chẩn đoán.

Theo GS Chung Thủy, nội soi hoạt nghiệm thanh quản cho phép đánh giá chi tiết rung động của dây thanh thông qua ánh sáng nhấp nháy, hỗ trợ bác sĩ chẩn đoán chính xác các rối loạn giọng nói như khàn tiếng kéo dài, viêm thanh quản mạn tính hay polyp dây thanh; phân biệt các tổn thương thực thể của dây thanh và các rối loạn chức năng giọng nói mà nội soi thông thường khó phát hiện. Kỹ thuật này còn kết hợp với hệ thống phân tích giọng nói DIVAS, giúp lượng hóa các thông số âm học và theo dõi hiệu quả điều trị.

Khi xuất hiện triệu chứng khó phát âm, run giọng hoặc hụt hơi, khàn tiếng, nói không thành tiếng, người bệnh cần thăm khám sớm chuyên khoa Tai Mũi Họng để bác sĩ đánh giá giọng nói toàn diện, chẩn đoán chính xác, điều trị kịp thời, ngăn tổn thương mạn tính ở dây thanh.

*Tên người bệnh đã được thay đổi.