Thông qua một lỗ nhỏ 5mm trên lưng, bác sĩ đưa dụng cụ chuyên biệt vào để tán nhỏ, hút vụn sỏi san hô nhiều nhánh ở bên trong thận của người bệnh ra ngoài.
2 tháng trước, ông N.V.N. (71 tuổi, Long An) sốt cao, lạnh run, được bệnh viện địa phương chẩn đoán nhiễm khuẩn đường tiểu. Ông được điều trị kháng sinh trong 2 tuần nhưng không khỏi nên đến Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM.
Thạc sĩ bác sĩ chuyên khoa II Phạm Thanh Trúc, khoa Tiết niệu, Trung tâm Tiết niệu – Thận học – Nam khoa, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM, cho biết qua ảnh chụp cắt lớp vi tính (CT), nhận thấy thận trái của ông N. có một khối sỏi san hô có nhiều nhánh, kích thước 10x5cm, cỡ củ gừng lớn, gần như choán hết đài bể thận. Ngoài ra, ông còn có bệnh nền tăng huyết áp, tiểu đường (đái tháo đường), suy thận mạn giai đoạn 3.
Với trường hợp sỏi san hô lớn như của ông N., mổ mở lấy sỏi và tán sỏi qua da là hai phương pháp thường được chỉ định. Mổ mở bộc lộ đài bể thận nên khả năng lấy sạch sỏi trong một lần mổ cao. Tuy nhiên, do ông lớn tuổi, mắc nhiều bệnh nền, đặc biệt suy thận, nếu mổ mở sẽ ảnh hưởng nghiêm trọng đến chức năng thận. Để giải bài toán này, sau khi đã điều trị nhiễm khuẩn đường tiết niệu ổn, bác sĩ Trúc chỉ định tán sỏi qua da bằng đường hầm nhỏ (mini-PCNL) giúp hạn chế tối thiểu xâm lấn, bảo tồn chức năng thận.
Đầu tiên, ê kíp mổ sử dụng hệ thống máy chụp X-quang di động C-Arm để xác định đường đi của ống niệu quản rồi đặt ống thông niệu quản qua niệu quản người bệnh dưới sự hỗ trợ của thiết bị nội soi. Tiếp theo, dưới hướng dẫn của máy chụp X-quang C-Arm và máy siêu âm 3D BK-5000 (Đan Mạch), bác sĩ Trúc dùng kim nhỏ (cỡ 2mm) gắn đầu dò chọc một lỗ trên lưng người bệnh. Một ống chuyên dụng bằng kim loại có kích thước lớn hơn được luồn vào theo chiều chiếc kim để nong rộng, tạo thành một “đường hầm” kích thước chỉ 5mm dẫn vào bên trong đài bể thận của người bệnh. Từ “đường hầm” này, dụng cụ tán sỏi laser được đưa vào để tán sỏi.
Quan sát trên màn hình nội soi Karl Storz 3D/4K, khối sỏi san hô dần bị tán thành những mảnh vụn nhỏ bởi năng lượng laser 1,4J-1,6J. Vụn sỏi sau đó được hút ra ngoài qua “đường hầm”. Ca mổ hoàn sau 180 phút. Hai ngày sau mổ, ông N. ăn uống, đi lại bình thường, không đau, được xuất viện.
Cũng được điều trị bằng phương pháp tương tự, bà N.Đ.C. (68 tuổi, Bình Dương) không đau, ăn uống, đi lại bình thường, được xuất viện hai ngày sau phẫu thuật. Bà phát hiện có sỏi nhiều năm trước nhưng không điều trị. Một tháng gần đây, bà có dấu hiệu nhiễm khuẩn đường tiểu nên Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM. Khám và mổ cho bà, bác sĩ Trúc cho biết qua ảnh chụp X-quang nhận thấy một khối sỏi san hô có nhiều cuống gần như lấp kín đài bể thận phải của bà.
Theo bác sĩ Trúc, trước khi phẫu thuật nội soi được ứng dụng phổ biến như hiện tại, những trường hợp sỏi san hô lớn như ông N. và bà C. chỉ có thể điều trị bằng mổ mở. Nhược điểm của mổ mở là người bệnh phải trải qua cuộc mổ dài với đường mổ 12-15cm trên bụng. Sau phẫu thuật, người bệnh cần nhiều thời gian phục hồi, vết mổ lớn gây đau, dễ nhiễm trùng vết mổ, hình thành sẹo mất thẩm mỹ, bị dị cảm (cảm giác râm ran, châm chích) vùng hông lưng suốt đời, tổn thương 10%-25% chức năng thận do phải rạch mở thận ra.
“Với sự phát triển của kỹ thuật mổ nội soi, hiện nay chỉ còn 1%-1,5% sỏi san hô phải điều trị bằng mổ hở”, bác sĩ Trúc cho biết.
Đối với tán sỏi qua da, cuộc phẫu thuật thực hiện thông qua vết mổ rất nhỏ (chỉ 5mm) nên giúp người bệnh hạn chế mất máu, ít đau, phục hồi nhanh, sớm quay về cuộc sống bình thường, giảm nguy cơ nhiễm trùng sau mổ, hạn chế tối đa tổn thương chức năng thận. Ngoài ra, nhờ ứng dụng các hệ thống máy móc hiện đại, bác sĩ có thể kiểm tra toàn bộ đài bể thận trong khi tán sỏi, đảm bảo sỏi được tán sạch, giảm nguy cơ tái phát.
Tán sỏi qua da tiềm ẩn một số biến chứng như tổn thương cơ quan xung quanh thận, tổn thương mạch máu lớn dẫn đến chảy máu nhiều, nên đòi hỏi phẫu thuật viên cần có tay nghề cao, giàu kinh nghiệm; được hỗ trợ bởi hệ thống máy móc hiện đại.
Sỏi san hô là khối sỏi lấp đầy từ 2 nhánh đài thận trở lên, tạo thành hình dạng trông giống san hô. Thành phần của sỏi san hô thường là canxi, oxalat. Tuy chỉ chiếm khoảng 30% tổng số các loại sỏi thận nhưng sỏi san hô phức tạp, nguy hiểm nhất.
Nếu không điều trị sớm khối sỏi lớn gây nhiễm trùng thận sinh mủ, thậm chí nhiễm trùng vào máu, suy giảm chức năng thận, đe dọa sức khỏe, tính mạng người bệnh.
Khác với các loại sỏi thận khác, sỏi san hô hình thành từ từ, qua nhiều năm nên người bệnh thường không nhận thấy dấu hiệu nào như đau hông lưng, tiểu khó, tiểu máu… Nhiều trường hợp, ngay cả khi khối sỏi san hô đã choán hết đài bể thận, người bệnh cũng không có biểu hiện nào. Những trường hợp nặng, người bệnh có thể xuất hiện triệu chứng mệt mỏi, sốt, ớn lạnh, chán ăn, sụt cân bất thường, nhiễm khuẩn đường tiểu dai dẳng.
Điều trị sỏi san hô phức tạp, khả năng tái phát cao, chỉ cần một mảnh vụn sỏi còn sót lại sau điều trị cũng nhanh chóng phát triển thành khối sỏi mới.
Tán sỏi qua da bằng đường hầm nhỏ là giải pháp “đặc trị” loại sỏi này. Nhờ ứng dụng nhiều thiết bị hiện đại như máy tán sỏi laser, máy nội soi, máy siêu âm, máy X-quang di động C-Arm, bác sĩ có thể liên tục kiểm tra vị trí, kích thước sỏi, đảm bảo tán sạch, không để sót vụn sỏi, giảm nguy cơ tái phát sỏi sau điều trị.
Tại khoa Tiết niệu, Trung tâm Tiết niệu – Thận học – Nam khoa, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM, trung bình có khoảng 8-10 trường hợp thực hiện tán sỏi qua da mỗi tháng.
Có thể phòng tránh sỏi san hô nói riêng, sỏi tiết niệu nói chung, bác sĩ Trúc khuyên người dân cần uống đủ 1,5-2 lít nước/ngày (tăng uống nước trong ngày nắng nóng) để làm loãng nước tiểu, giảm khả năng hình sỏi. Ngoài ra, cần hạn chế ăn mặn, đạm động vật, thực phẩm giàu oxalat (socola, củ cải trắng, rau chân vịt…).
Bác sĩ Phạm Thanh Trúc khuyến cáo người có dấu hiệu tiểu máu, tiểu buốt, tiểu khó, tiểu nhiều lần, sụt cân, sốt, ớn lạnh, nhiễm trùng tiết niệu tái phát nhiều lần, cần sớm đến bệnh viện khám, điều trị kịp thời; tránh để lâu phát sinh những biến chứng nguy hiểm tới sức khỏe và tính mạng.
HỆ THỐNG BỆNH VIỆN ĐA KHOA TÂM ANH
