Cục máu đông gây tắc gần hoàn toàn động mạch thân nền khiến người đàn ông 53 tuổi xuất hiện biểu hiện hội chứng khóa trong. Các bác sĩ truyền thuốc tiêu sợi huyết, can thiệp nội mạch lấy huyết khối để khôi phục dòng máu đến vùng não bị thiếu máu.

Ông Thoại đang tưới cây thì đột ngột thấy xây xẩm, nhìn mờ, yếu liệt nửa người bên trái. Chỉ 30 phút sau khởi phát, gia đình đưa ông đến Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM (cơ sở P.Tân Sơn Hòa – Q.Tân Bình cũ) cấp cứu. Người bệnh có tiền sử nhồi máu não và tăng huyết áp.

Thời điểm tiếp nhận, người bệnh vẫn tỉnh táo, nhận biết được xung quanh, tiếp xúc và thực hiện theo y lệnh. Tuy nhiên, sức cơ tay chân bên trái chỉ còn 1/5, trong khi bên phải đạt 5/5. Đây là dấu hiệu thần kinh khu trú gợi ý đột quỵ cấp, ê kíp Cấp cứu lập tức kích hoạt quy trình báo động đột quỵ (Code Stroke), hội chẩn khẩn với Trung tâm Khoa học Thần kinh, Đơn vị Can thiệp thần kinh và Trung tâm Chẩn đoán hình ảnh và Điện quang can thiệp.

Kết quả chụp CT sọ não trên hệ thống máy 1975 lát cắt ghi nhận một số vùng não có dấu hiệu thiếu máu, nghi nhồi máu mới, bên cạnh tổn thương do lần nhồi máu não trước. Đặc biệt, hình ảnh chụp CT mạch máu não (CTA) phát hiện hệ động mạch đốt sống – thân nền bị tắc nặng do huyết khối, một nhánh động mạch não sau bên phải cũng bị tắc.

Theo bác sĩ CKI Nguyễn Vinh Quang, khoa Cấp cứu, động mạch thân nền được hình thành từ hai động mạch đốt sống, có nhiệm vụ cấp máu cho thân não và nhiều cấu trúc quan trọng ở phía sau não. Đây là khu vực kiểm soát nhiều chức năng sống còn như hô hấp, nuốt, đồng thời chứa các đường dẫn truyền tín hiệu vận động và cảm giác giữa não với cơ thể.

Khi động mạch thân nền bị tắc, thân não có thể thiếu oxy nghiêm trọng, dẫn đến liệt nặng, rối loạn nuốt, suy hô hấp, hôn mê hoặc tử vong nếu không được tái thông kịp thời.

Đáng lo ngại, trong quá trình cấp cứu, người bệnh diễn tiến liệt nặng, mất khả năng nói và vận động các cơ vùng mặt, dù ý thức vẫn được duy trì. Các bác sĩ nhận định ông có biểu hiện của hội chứng khóa trong (Locked-in Syndrome).

Đây là tình trạng thần kinh đặc biệt, trong đó người bệnh vẫn tỉnh táo, nhận thức được những gì để diễn ra xung quanh nhưng gần như mất khả năng điều khiển cơ thể và giao tiếp bằng lời nói. Nguyên nhân thường liên quan đến tổn thương vùng cầu não, một phần của thân não, nơi tập trung các đường dẫn truyền vận động từ não xuống tay chân, cơ mặt và cơ phát âm. Người bệnh có thể bị liệt gần như toàn thân, không nói được, trong khi khả năng nhận thức vẫn được bảo tồn. Ở một số trường hợp, người bệnh chỉ còn có thể giao tiếp hạn chế bằng cử động mắt hoặc chớp mắt.

Trong trường hợp ông Thoại, huyết khối làm gián đoạn nghiêm trọng nguồn máu nuôi thân não, đe dọa gây tổn thương các đường dẫn truyền thần kinh này. Vì vậy, việc khẩn trương khôi phục tuần hoàn não có ý nghĩa quyết định.

Thời điểm cấp cứu, người bệnh mới khởi phát triệu chứng khoảng một giờ, còn trong cửa sổ điều trị tái tưới máu bằng thuốc tiêu sợi huyết đường tĩnh mạch (rt-PA). Ê-kíp nhanh chóng truyền thuốc nhằm hỗ trợ tái thông mạch máu và khôi phục dòng máu đến vùng não thiếu máu.

Do người bệnh đồng thời có tắc mạch lớn ở hệ tuần hoàn sau, ê-kíp tiếp tục chỉ định can thiệp lấy huyết khối cơ học để tái thông trực tiếp động mạch bị tắc.

Đồng thời, do tổn thương thân não có nguy cơ ảnh hưởng đến khả năng nuốt, ho và duy trì hô hấp, các bác sĩ đánh giá người bệnh có nguy cơ suy giảm khả năng bảo vệ đường thở. Ê-kíp quyết định đặt nội khí quản, hỗ trợ hô hấp trước khi chuyển đến phòng can thiệp, nhằm hạn chế nguy cơ sặc và các biến chứng trong quá trình điều trị.

Bác sĩ CKI Nguyễn Trung Đức, Trung tâm Chẩn đoán hình ảnh và Điện quang can thiệp, cho biết kết quả chụp mạch máu số hóa xóa nền (DSA) xác định huyết khối nằm ở nửa dưới động mạch thân nền, lan đến đoạn P1 của động mạch não sau phải. Dòng máu qua khu vực này gần như bị chặn hoàn toàn.

Sau khi kiểm soát đường thở và gây mê, ê-kíp chọc động mạch đùi phải, luồn hệ thống ống thông qua động mạch đốt sống trái để tiếp cận vị trí tắc nghẽn trong động mạch thân nền. Các bác sĩ sử dụng kỹ thuật Solumbra, kết hợp dụng cụ lấy huyết khối dạng stent và ống thông hút áp lực âm để kéo cục máu đông ra ngoài. Đây là kỹ thuật đòi hỏi thao tác chính xác trong hệ mạch nội sọ có giải phẫu phức tạp.

Sau can thiệp, hình ảnh chụp kiểm tra ghi nhận động mạch thân nền tái thông hoàn toàn, động mạch não sau phải tái thông gần hoàn toàn.

Người bệnh được chuyển về Trung tâm Khoa học Thần kinh để tiếp tục theo dõi và điều trị. Các bác sĩ theo dõi sát tri giác, hô hấp, huyết áp, sức cơ và diễn tiến thần kinh, đồng thời kiểm tra, phát hiện sớm các biến chứng có thể xảy ra sau tái thông mạch máu như xuất huyết não, phù não hoặc tái tắc mạch. Việc kiểm soát huyết áp và các yếu tố nguy cơ cũng được chú trọng nhằm hạn chế đột quỵ tái phát.

Bác sĩ Đức khuyến cáo, đột quỵ tuần hoàn sau, đặc biệt là tắc động mạch thân nền, có thể khởi phát bằng những biểu hiện như chóng mặt đột ngột, mất thăng bằng, nhìn đôi, nhìn mờ, nói khó hoặc yếu liệt tay chân. Người dân không nên chủ quan, kể cả khi triệu chứng chỉ xuất hiện thoáng qua rồi tự hết.

Khi có dấu hiệu nghi ngờ đột quỵ, cần gọi cấp cứu và đưa người bệnh đến cơ sở y tế có khả năng chẩn đoán, điều trị đột quỵ càng sớm càng tốt. Người có tiền sử đột quỵ, tăng huyết áp, đái tháo đường, rối loạn mỡ máu cần kiểm soát bệnh nền, tuân thủ điều trị và tái khám định kỳ. Phát hiện sớm và điều trị tái tưới máu kịp thời là những yếu tố quan trọng giúp hạn chế tổn thương não, giảm di chứng và tăng cơ hội sống.

*Tên người bệnh đã được thay đổi