Bà Hoa, 76 tuổi, uống thuốc bột không rõ nguồn gốc chữa đau nhức xương khớp hơn một năm, nay mệt mỏi, chán ăn, mất ngủ, phù mặt, bác sĩ chẩn đoán suy tuyến thượng thận do dùng corticosteroid kéo dài.

Bà Hoa có tiền sử tăng huyết áp, đái tháo đường type 2, tái khám định kỳ và dùng thuốc theo toa. Khoảng một năm trước, bà xuất bị đau nhức xương khớp, ăn kém, sụt cân. Được người quen giới thiệu, bà uống thêm một loại thuốc bột không rõ thành phần. Sau khi dùng thuốc, bà giảm đau nhức, ăn ngon miệng hơn và tăng cân trở lại.

Một tuần trước nhập viện, bà mệt nhiều, chán ăn, buồn nôn, mất ngủ, nên đến Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh cấp cứu.

BS.CKI Đỗ Vũ Ngọc Anh, khoa Nội tim mạch 1, Trung tâm Tim mạch, cho biết bệnh nhân có biểu hiện của hội chứng Cushing như phù mặt, da mỏng và đỏ, tích mỡ vùng cổ gáy. Ngoài ra, chỉ số đường huyết và huyết áp không ổn định, có lúc lên 170/120 mmHg. Qua khai thác bệnh sử và xét nghiệm nội tiết, bác sĩ chẩn đoán bệnh nhân bị suy tuyến thượng thận thứ phát do sử dụng corticosteroid kéo dài không kiểm soát.

Tuyến thượng thận là cơ quan nội tiết nằm phía trên hai thận. Phần vỏ thượng thận sản xuất các hormone corticosteroid như cortisol và aldosterone, đóng vai trò quan trọng trong điều hòa huyết áp, chuyển hóa đường, muối, nước và đáp ứng với stress. Khi cơ thể thiếu hụt cortisol, người bệnh có thể xuất hiện mệt mỏi, chán ăn, buồn nôn, tụt huyết áp, rối loạn điện giải và nguy hiểm hơn là cơn suy thượng thận cấp có thể đe dọa tính mạng.

ThS.BS.CKII Huỳnh Thanh Kiều, Trưởng khoa Nội tim mạch 1, Trung tâm Tim mạch, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM cho biết, việc sử dụng corticoid kéo dài làm tăng nồng độ glucocorticoid ngoại sinh trong máu, từ đó ức chế trục hạ đồi – tuyến yên – thượng thận. Khi tuyến yên giảm tiết ACTH (hormone tuyến thượng thận) trong thời gian dài, vỏ thượng thận bị giảm hoạt động, dần teo nhỏ và suy giảm khả năng sản xuất cortisol nội sinh.

Theo bác sĩ Kiều, các loại thuốc bột không rõ nguồn gốc thường có nguy cơ pha trộn corticoid. Thuốc giúp giảm đau, chống viêm nhanh nên người bệnh dễ lầm tưởng là hiệu quả, được nhiều người coi như “thần dược” để trị bệnh xương khớp. Tuy nhiên, việc lạm dụng corticoid có thể gây nhiều biến chứng như hội chứng Cushing do thuốc, tăng huyết áp, đái tháo đường, loãng xương, loét dạ dày – tá tràng, xuất huyết tiêu hóa, nhiễm trùng, suy tuyến thượng thận.

Ngoài ra, bà Hoa đã ngưng thuốc đột ngột sau thời gian dài sử dụng. Bác sĩ Kiều lý giải, khi trục thượng thận bị ức chế kéo dài, việc dừng corticoid đột ngột khiến cơ thể không kịp phục hồi khả năng sản xuất cortisol nội sinh, làm tăng nguy cơ suy thượng thận cấp. Vì vậy, corticoid cần được giảm liều từ từ theo hướng dẫn của bác sĩ để tuyến thượng thận có thời gian hồi phục chức năng.

Bà Hoa được dùng thuốc hạ áp, kiểm soát đường huyết bằng cách tiêm insulin, bù dịch do mất nước. Bà cũng được bù corticoid, sau đó có kế hoạch giảm liều dần rồi mới ngưng hẳn để cơ thể kịp thích nghi. Hai ngày sau, đường huyết được kiểm soát, huyết áp tâm thu còn 120-130 mmHg, bà đỡ mệt, không còn buồn nôn, ăn uống ngon miệng trở lại. Bà xuất viện sau 5 ngày.

Bác sĩ Ngọc Anh khuyến cáo mọi người không tự ý sử dụng thuốc chứa corticoid hoặc các thuốc không rõ nguồn gốc. Corticoid chỉ nên dùng theo chỉ định và được theo dõi bởi bác sĩ. Khi xuất hiện các dấu hiệu như mặt tròn bất thường, tăng cân nhanh, phù, yếu cơ, mệt mỏi, chán ăn hoặc tụt huyết áp, người bệnh cần đến bệnh viện kiểm tra sớm.

* Tên bệnh nhân đã được thay đổi