Sản phụ 33 tuổi, nặng 121 kg, tiền sử viêm gan B, mắc đái tháo đường thai kỳ, bị tiền sản giật được mổ cấp cứu kịp thời đón con đầu lòng nặng 5kg.

Chị Nguyễn Thị Điệp trú tại Ninh Bình nhập viện cấp cứu tại Trung tâm Sản Phụ khoa, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh Hà Nội với dấu hiệu đau đầu, nhìn mờ, phù, tăng huyết áp, protein niệu trong nước tiểu ở tuần thai 37. BS.CKI Nguyễn Hữu Công nhận định “Thai phụ mắc tiền sản giật cần được mổ cấp cứu khẩn trương tránh nguy cơ tử vong mẹ và thai nhi”.

Đây là ca mổ phức tạp do mẹ béo phì cân nặng 121kg, thành bụng dày việc lấy thai phức tạp do tăng nhiễm trùng sau mổ, nguy cơ tắc mạch ối cao gấp đôi so với người cân nặng bình thường. Thai nhi nặng ký, nguy cơ trẻ chấn thương khi sinh mổ. Ngoài ra, chị Điệp nền đa bệnh lý đái tháo đường thai kỳ, hen suyễn, viêm gan B mạn, thai nhi nặng ký, cần một kíp mổ phối hợp hoàn hảo, ngăn ngừa và xử lý kịp thời các biến chứng. 

Bác sĩ Công cho biết chỉ số khối BMI lý tưởng để có thể thụ thai tự nhiên từ 18,5 đến 25. Trong khi chị Điệp nặng 91kg, chỉ số BMI là 38. Tình trạng béo phì và lượng mỡ cao dẫn đến rối loạn hormone, kinh nguyệt không đều, chu kỳ rụng trứng hàng tháng gián đoạn, 4 năm chị mới mang thai.

Mặc dù các bác sĩ cảnh báo về số cân nặng và tư vấn chế độ dinh dưỡng nghiêm ngặt ngay trong lần khám thai đầu tiên, đồng thời khuyến cáo số cân tối đa chị Điệp có thể tăng là 7kg. Song vì mong con lâu năm mới có thai quý, nên chị Điệp tẩm bổ cho mẹ và thai, không kiêng cữ đồ ngọt và thực phẩm chế biến sẵn, đồ chiên rán. 

Tuần thai 16, chị Điệp đã tăng 7kg, bác sĩ chỉ định làm nghiệm pháp dung nạp glucose sớm do mẹ béo phì (thường quy thực hiện ở tuần 24 -28), kết quả ghi nhận chị Điệp mắc đái tháo đường thai kỳ mức độ nặng. 

Bác sĩ khoa Nội tiết – Đái tháo đường, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh Hà Nội, điều trị bệnh cho thai phụ bằng tiêm insulin 4 mũi một ngày trước ăn (sáng, trưa, tối) và một liều trước đi ngủ, kèm dùng thuốc viên, kèm thực đơn dinh dưỡng chi tiết. Chỉ số đường huyết lúc đói cho phép của chị Điệp chỉ dưới 5,3 mmol/l, chỉ số sau ăn hai giờ cần đạt mức dưới 6,7 mmol/l. 

Với nỗ lực của bác sĩ Công và ê kíp, chị Điệp hạ sinh bé trai 5 kg thành công, hai mẹ con được theo dõi sức khỏe chặt chẽ sau sinh. Trẻ sơ sinh đủ tháng có cân nặng trung bình khoảng 2,8-3,5 kg. Chị Điệp sinh con 5 kg, trọng lượng gần tương đương trẻ 2 tháng. Hiện, bé chào đời nặng cân nhất Việt Nam là 7,1 kg ở Vĩnh Phúc, sinh năm 2017. Một bé gái ở Gia Lai chào đời năm 2008 cân nặng gần 7 kg. Năm 2014, một bà mẹ ở Quảng Nam nặng 102 kg sinh con 6,5 kg. “Một trong ba nguyên nhân phổ biến khiến trẻ sơ sinh có trọng lượng khác thường do người mẹ bị đái tháo đường thai kỳ”, bác sĩ Công nói.

Bệnh đái tháo đường đường thai kỳ xảy ra ở khoảng 4% số ca mang thai, cao hơn mức trung bình ở một số dân tộc trong đó có người Châu Á. Đái tháo đường thai kỳ làm tăng tỷ lệ mắc bệnh và tử vong của mẹ và thai nhi. Thai phụ tăng nguy cơ sảy thai, lưu thai, phải sinh mổ, tiền sản giật, thai to hoặc thai khổng lồ (lớn hơn 4kg hoặc khi sinh nặng trên 4,5kg). Đái tháo đường thai kỳ có thể khiến thai nhi cân nặng bất thường ngay cả khi mức đường huyết thai phụ điều trị ổn định.

Quá trình sinh nở của sản phụ mắc đái tháo đường có nhiều nguy cơ biến chứng sản khoa hơn. Người mẹ khó khăn khi sinh ngả âm đạo và nguy cơ chấn thương con (gãy xương đòn, tổn thương đốt sống cổ) vì ngạt chu sinh, phải hỗ trợ lấy thai bằng phương pháp forcep… 

Tỷ lệ mắc béo phì của Việt Nam không cao so với khu vực nhưng tốc độ tăng nhanh trong các nước Đông Nam Á, ở mức 38%. Cùng với đó, tỷ lệ phụ nữ thừa cân, béo phì mang thai cũng ngày càng tăng. Sản phụ cung cấp quá nhiều chất dinh dưỡng trong quá trình mang thai tiếp tục làm tình trạng nguy hiểm hơn. 

Bác sĩ Công khuyến cáo phụ nữ béo phì cần giảm cân trước khi mang thai, đảm bảo BMI dưới 27. Thai phụ béo phì nên thường xuyên kiểm tra chỉ số đường huyết, chức năng gan, thận, huyết áp và xét nghiệm sàng lọc thai nhi trong ba tháng đầu thai kỳ. Ba tháng giữa – tuần thai 26 đến 28 hoặc sớm hơn nếu thai phụ có chỉ định của bác sĩ – cần xét nghiệm đường huyết và phương pháp dung nạp đường huyết nhằm giảm nguy cơ tiền sản giật, đái đường thai kỳ. Hai tháng cuối, thai phụ có nguy cơ tăng huyết áp thai kỳ, tiền sản giật, đẻ khó, đẻ non… cần theo dõi chặt chẽ tránh biến chứng nặng. Trường hợp con to, thai phụ nên được mổ bắt thai để đảm bảo an toàn.