Các động tác xoay, vặn cổ khi nắn chỉnh cột sống thiếu khoa học có thể làm tổn thương mạch máu nuôi não, gây đột quỵ.

Thông tin được TS.BS Nguyễn Thị Minh Đức, Trưởng khoa Thần kinh, Trung tâm Khoa học Thần kinh, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP HCM, cho biết, trong bối cảnh các dịch vụ nắn chỉnh cột sống (chiropractic) không theo chỉ định ngày càng phổ biến, thu hút những người ít vận động, làm việc văn phòng thường xuyên đau cổ vai gáy, đau lưng do ngồi lâu. Nhiều cơ sở quảng bá phương pháp này giúp giảm đau, cải thiện tư thế và tăng khả năng vận động mà không cần dùng thuốc hay phẫu thuật.

Gần đây, Bệnh viện Tâm Anh tiếp nhận các trường hợp xuất hiện dấu hiệu đột quỵ trong hoặc sau khi nắn chỉnh cột sống vùng cổ như chóng mặt, mất thăng bằng, tê yếu nửa người, méo miệng hoặc nói khó.

Điển hình là anh Hưng, 37 tuổi, nhân viên văn phòng, sau một buổi nắn chỉnh cột sống với mong muốn giảm đau cổ vai gáy, anh xuất hiện đau đầu vùng chẩm, chóng mặt và nhìn mờ thoáng qua. Nghĩ do mệt mỏi thông thường nên anh Hưng không đi khám. Vài ngày sau, tình trạng mất thăng bằng khi đi lại càng rõ hơn nên anh đến Bệnh viện Tâm Anh kiểm tra. Kết quả chụp cộng hưởng từ và khảo sát mạch máu phát hiện bóc tách động mạch đốt sống phải gây nhồi máu não nhẹ vùng thân não. Nhờ được phát hiện sớm, người bệnh đáp ứng tốt với điều trị nội khoa.

Một trường hợp khác là chị Lan, 42 tuổi, đột ngột chóng mặt dữ dội, buồn nôn và tê yếu nửa người sau khi massage kết hợp xoay vặn cổ. Thăm khám cho thấy chị bị bóc tách động mạch cảnh trong dẫn đến nhồi máu não cấp. Người bệnh được điều trị kịp thời, tránh nguy cơ để lại di chứng nặng.

Theo bác sĩ Đức, nắn chỉnh cột sống đúng chỉ định có thể hỗ trợ giảm đau, thư giãn cơ và cải thiện vận động ở một số trường hợp. Tuy nhiên, các động tác tác động mạnh lên vùng cổ nếu không có chỉ định phù hợp sau thăm khám có nguy cơ gây tổn thương mạch máu ở những người có yếu tố nguy cơ hoặc bất thường thành mạch chưa được phát hiện.

Động mạch đốt sống là một trong những mạch máu chính nuôi não. Hai động mạch này chạy dọc hai bên cột sống cổ, sau đó hợp lại thành động mạch nền để cấp máu cho thân não, tiểu não và vùng não phía sau. Đây là những khu vực kiểm soát nhiều chức năng sống quan trọng như vận động, thăng bằng, hô hấp, nuốt và ý thức.

“Khi cổ bị xoay hoặc vặn đột ngột với biên độ lớn, lớp nội mạc của động mạch có thể bị rách, gây bóc tách động mạch”, bác sĩ Đức giải thích. Tình trạng này làm hẹp lòng mạch hoặc hình thành cục máu đông. Cục máu đông có thể di chuyển lên não gây tắc mạch và dẫn đến nhồi máu não. Nếu tổn thương xảy ra ở hệ tuần hoàn não sau, đặc biệt là thân não, hậu quả rất nghiêm trọng, đe dọa tính mạng.

Theo Hiệp hội Đột quỵ Hoa Kỳ (ASA), bóc tách động mạch chỉ chiếm khoảng 2% tổng số ca đột quỵ nhưng lại là nguyên nhân của khoảng 25% trường hợp đột quỵ ở người trẻ. Chấn thương vùng cổ được xem là một trong những yếu tố có thể dẫn đến tình trạng này. Nguy cơ biến chứng cao hơn ở những người mắc rối loạn đông máu, viêm cột sống dính khớp, loãng xương, bệnh lý mạch máu hoặc đang sử dụng thuốc chống đông kéo dài.

Các triệu chứng ban đầu của bóc tách động mạch đốt sống thường dễ bị bỏ sót hoặc nhầm với đau cổ vai gáy thông thường do bệnh lý xương khớp hay đau do căng cơ. Người bệnh có thể xuất hiện đau cổ một bên, đau đầu vùng chẩm kèm theo các dấu hiệu cảnh báo của đột quỵ như: chóng mặt, nhìn mờ, ù tai, buồn nôn hoặc mất thăng bằng, tê yếu nửa người trong nhiều ngày trước khi xảy ra đột quỵ.

Ở những trường hợp nghi ngờ, bác sĩ có thể chỉ định chụp cộng hưởng từ sọ não nhằm phát hiện sớm các bất thường như bóc tách, hẹp hoặc phình động mạch hay thậm chí đã bị đột quỵ mà người bệnh chưa nhận biết. Sau khi có kết quả chụp, nếu nghi ngờ có bóc tách mạch máu thì tùy trường hợp bác sĩ có thể tiếp tục cho chỉ định chụp cắt lớp vi tính mạch máu  (CTA) hay cộng hưởng từ mạch máu não (MRA).

Bác sĩ Đức cho biết, việc đánh giá kỹ tiền sử bệnh, thăm khám triệu chứng lâm sàng thần kinh, xác định hình ảnh Xquang và các yếu tố nguy cơ trước khi thực hiện nắn chỉnh cột sống là rất quan trọng. Những người có tiền sử tăng huyết áp, rối loạn mỡ máu, loãng xương, có bệnh lý về máu, đang sử dụng thuốc chống đông, bệnh lý mạch máu, dị dạng thành mạch, từng chấn thương vùng cổ hoặc đang xuất hiện các dấu hiệu thần kinh bất thường cần đặc biệt thận trọng.

Việc nắn chỉnh cột sống cần được thực hiện bởi người có chuyên môn, được đào tạo bài bản nhằm hạn chế các biến chứng nguy hiểm. Người dân không nên thực hiện tại các cơ sở massage, spa không có chuyên môn y tế hoặc tự bẻ cổ theo hướng dẫn trên mạng xã hội. Tiếng “rắc” xuất hiện sau khi bẻ cổ không đồng nghĩa với hiệu quả điều trị hay sự an toàn.

Khi xuất hiện các dấu hiệu như đau cổ bất thường, đau đầu kéo dài, chóng mặt, mất thăng bằng, nhìn mờ, tê yếu tay chân, méo miệng hoặc nói khó, người bệnh cần đến cơ sở y tế có chuyên môn cấp cứu đột quỵ khám ngay. Phát hiện và điều trị kịp thời có thể giúp ngăn ngừa đột quỵ nặng và giảm nguy cơ di chứng lâu dài.

*Tên người bệnh đã được thay đổi