Bà Trang (51 tuổi) 2 lần ngất sau vận động mạnh, bác sĩ thăm khám bằng nghiệm pháp bàn nghiêng phát hiện tình trạng ngất phản xạ.

Cách đây 5 năm, bà từng ngất một lần sau khi tập luyện trong thời tiết nắng nóng. Nghĩ do cơ thể quá mệt dẫn tới kiệt sức nên bà không đi khám chuyên sâu tìm nguyên nhân.

Gần đây, ngay sau khi tập gym khoảng 3 phút, bà bắt đầu thấy chóng mặt, buồn nôn, vã mồ hôi rồi bất tỉnh. Người thân cho biết bà mất ý thức trong thời gian ngắn, kèm biểu hiện tiểu không tự chủ. Khi được kiểm tra, huyết áp của bà tụt xuống dưới 75/60 mmHg.

ThS.BS Phùng Văn Thao, khoa Tim mạch, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh Hà Nội chỉ định người bệnh thực hiện nghiệm pháp bàn nghiêng – kỹ thuật “tái hiện” cơn ngất trong môi trường kiểm soát để tìm nguyên nhân.

Bệnh nhân sẽ được theo dõi huyết áp và nhịp tim khi chuyển từ nằm sang đứng trên một mặt bàn chuyên dụng. Ban đầu, ở tư thế nằm, huyết áp ổn định ở mức 101/58 mmHg. Bàn được nâng lên tư thế gần đứng, huyết áp bắt đầu giảm dần còn 91/57 mmHg. Sau khoảng 20 phút, bác sĩ sử dụng thuốc hỗ trợ nhằm kích hoạt phản xạ của hệ thần kinh tự chủ. Lúc này, huyết áp tiếp tục hạ xuống 87/50 mmHg, bệnh nhân Trang xuất hiện chóng mặt, vã mồ hôi rồi nhanh chóng mất ý thức.

Đáng chú ý, trong thời điểm ngất, hệ thống theo dõi ghi nhận tim ngừng đập thoáng qua khoảng 5 giây, khiến lượng máu lên não giảm đột ngột. Ngay sau đó, bệnh nhân được hạ bàn và hỗ trợ kịp thời, nhanh chóng tỉnh lại, huyết áp và nhịp tim dần ổn định.

Nhờ kết quả nghiệm pháp, bà Trang được xác định gặp tình trạng ngất phản xạ. Khi hệ thần kinh tự chủ phản ứng quá mức làm tụt huyết áp, có thể kèm theo chậm nhịp tim đột ngột, khiến máu lên não giảm tạm thời và gây mất ý thức.

Theo bác sĩ Thao, ngất phản xạ là dạng ngất phổ biến, chiếm tỷ lệ lớn nhất trong các nguyên nhân gây ngất. Tình trạng có thể gặp ở mọi lứa tuổi, nhưng thường gặp hơn ở người trẻ, phụ nữ hoặc những người có huyết áp thấp, dễ bị kích thích bởi các yếu tố môi trường và tâm lý…

Dù đa số lành tính, ngất phản xạ có thể gây chấn thương do té ngã và ảnh hưởng đáng kể đến chất lượng cuộc sống. Trước đây, việc xác định nguyên nhân ngất gặp nhiều khó khăn do triệu chứng dễ nhầm lẫn với động kinh hoặc bệnh tim, dẫn đến chẩn đoán chưa chính xác và điều trị kém hiệu quả. Hiện nay, nhờ các kỹ thuật chẩn đoán hiện đại như nghiệm pháp bàn nghiêng giúp phân biệt ngất phản xạ với các nguyên nhân nguy hiểm khác như rối loạn nhịp tim hay bệnh lý thần kinh.

Bà Trang không cần điều trị nội khoa song cần chú trọng điều chỉnh lối sống nhằm hạn chế tái phát cơn ngất. Nên tránh các yếu tố dễ khởi phát như đứng lâu, thay đổi tư thế đột ngột, môi trường nóng bức hoặc gắng sức quá mức. Cần uống đủ nước mỗi ngày, có thể tăng nhẹ lượng muối theo hướng dẫn của bác sĩ để duy trì huyết áp ổn định, đồng thời ngủ đủ giấc, hạn chế căng thẳng kéo dài.

Đặc biệt, khi xuất hiện các dấu hiệu báo trước như chóng mặt, buồn nôn, vã mồ hôi hoặc cảm giác choáng váng, người bệnh cần nhanh chóng ngồi hoặc nằm xuống, ưu tiên tư thế nằm nâng chân cao để tăng lượng máu trở về tim và não. Một số động tác đơn giản như bắt chéo chân, siết cơ đùi – bụng hoặc nắm chặt tay cũng có thể giúp cải thiện huyết áp tạm thời, hạn chế tiến triển thành cơn ngất.

Trong trường hợp các cơn ngất tái diễn nhiều lần, ảnh hưởng đến sinh hoạt hoặc có yếu tố nguy cơ cao, người bệnh cần đến bệnh viện tái khám để được theo dõi và cân nhắc các biện pháp điều trị chuyên sâu hơn.