Bị nhồi máu cơ tim nhưng không thể đặt stent, ông Hải, 78 tuổi, trải qua ca phẫu thuật bắc cầu mạch vành trong lúc tim vẫn đập để giảm nguy cơ biến chứng.

Ông Hải có biểu hiện đau tức ngực từ một tuần trước. Cơn đau nhói vài phút rồi tự hết, ông nghĩ không nghiêm trọng nên không đến viện. Vài ngày sau tần suất đau tăng dần kèm khó thở, mệt mỏi, ông được đưa đến bệnh viện tỉnh cấp cứu. Tại đây, bác sĩ phát hiện men tim người bệnh tăng rất cao, điện tâm đồ xác định nhồi máu cơ tim cấp do tắc hẹp cả ba nhánh mạch vành. Ông Hải được chuyển đến Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM điều trị tiếp.

ThS.BS.CKII Huỳnh Hoàng Khang, Trưởng khoa Ngoại tim mạch, Trung tâm Tim mạch Can thiệp, cho biết bệnh nhân nhập viện trong tình trạng mệt nhiều, choáng váng, vã mồ hôi, đau ngực trái từng cơn. Siêu âm tim cho thấy chức năng tim (EF) chỉ còn 32%, bình thường trên 50%, chứng tỏ bệnh nhân bị biến chứng suy tim do cơ tim thiếu máu nuôi thời gian dài.

Trong vòng 15 phút, ông được chuyển lên phòng DSA để chụp mạch vành, dự kiến đặt stent nong mạch. Tuy nhiên, kết quả ghi nhận hệ mạch máu nuôi tim hẹp nặng, trong đó thân chung mạch vành hẹp 85%, nhánh liên thất trước bán tắc, động mạch vành phải và động mạch mũ hẹp 80-90%.

“Tim bệnh nhân thoi thóp vì nguồn máu cung chỉ đáp ứng một phần nhỏ nhu cầu, khiến cơ tim tổn thương và đứng trước nguy cơ hoại tử cao”, bác sĩ Khang nhận định, thêm rằng nếu không nhanh chóng tái thông mạch máu, khả năng cơ tim chết dẫn đến rối loạn nhịp tim, đột quỵ, đột tử là rất lớn.

Sau hội chẩn đa chuyên khoa, ê kíp xác định với những trường hợp tắc hẹp phức tạp như ông Hải, nếu đặt stent thì nguy cơ thất bại cao do không tái thông hoàn toàn mạch vành. Bác sĩ quyết định chuyển sang mổ mở để khôi phục toàn bộ lưu lượng máu nuôi tim cho người bệnh.

Khó khăn lớn nhất khi phẫu thuật là bệnh nhân lớn tuổi, thể trạng yếu do có nhiều bệnh nền gồm tăng huyết áp, đái tháo đường, suy tim, suy thận độ 3, tiền sử phình động mạch chủ bụng đã mổ hai năm trước. Nếu phẫu thuật bằng phương pháp thường quy, tức là làm liệt tim suốt quá trình mổ và dùng máy tim phổi nhân tạo hỗ trợ, tiềm ẩn nguy cơ biến chứng như đột quỵ, suy tim, suy thận tiến triển nặng hơn, nhiễm trùng… Vì thế, bác sĩ chọn kỹ thuật bắc cầu mạch vành không tuần hoàn ngoài cơ thể (off-pump) để giảm thiểu tối đa những rủi ro này.

Trong ca mổ kéo dài 5 giờ, bác sĩ Khang cùng ê kíp phẫu tích lấy các mạch máu khỏe mạch từ động mạch vú trong của chính người bệnh, gắn vào động mạch vành phía sau chỗ tắc nghẽn để làm cầu nối, tạo ra đường dẫn mới đưa máu giàu oxy trở lại nuôi cơ tim. Tất cả thao tác diễn ra khi trong khi tim vẫn đập, nhờ đó bảo tồn chức năng tim và thận, đồng thời giúp giảm truyền máu, giảm nguy cơ đột quỵ, nhiễm trùng sau mổ.

Siêu âm sau mổ xác định các cầu nối hoạt động thông tốt, lượng máu đổ về tim dồi dào trở lại. Ông Hải nằm phòng hồi sức (ICU) để được chăm sóc hậu phẫu, theo dõi sát chức năng thận, hỗ trợ phục hồi thể trạng. Sau 5 ngày các chỉ số sức khỏe ổn định, ông được chuyển về phòng nội trú, bắt đầu ăn uống trở lại. Một tuần sau ông đi lại nhẹ nhàng, tự thực hiện các sinh hoạt cá nhân. Xuất viện sau hai tuần điều trị, ông vui mừng: “Ở tuổi gần 80, sức khỏe lại yếu, tôi không nghĩ mình có thể vượt qua ca mổ tim lớn như vậy. Tôi thật sự rất may mắn”.

Theo bác sĩ Khang, phẫu thuật bắc cầu mạch vành off-pump hiện được ưu tiên cho các trường hợp bệnh mạch vành ba nhánh, nhồi máu cơ tim cấp có tổn thương phức tạp, đặc biệt ở người cao tuổi hoặc bệnh nhân nguy cơ cao như suy tim, suy thận, vôi hóa mạch vành lan rộng. Phương pháp này giúp giảm biến chứng liên quan đến tuần hoàn ngoài cơ thể, rút ngắn thời gian hồi phục và cải thiện chất lượng sống sau mổ.

Sau phẫu thuật, thời gian hồi phục tại nhà thường kéo dài 4–6 tuần. Bệnh nhân nên tăng dần mức độ vận động, bắt đầu bằng đi bộ ngắn và sinh hoạt nhẹ, tránh gắng sức trong 8–12 tuần đầu. Chế độ ăn cần giàu dinh dưỡng, ưu tiên thịt nạc, cá, ngũ cốc nguyên hạt, trái cây, dầu thực vật tốt cho tim mạch; hạn chế mỡ động vật, thức ăn nhanh và thực phẩm chế biến sẵn. Người bệnh cần ngưng rượu bia, thuốc lá, dùng thuốc đúng chỉ định và tái khám đầy đủ để bác sĩ theo dõi tiến trình hồi phục.