Sau gần hai tuần sốt cao liên tục, ho nhiều đàm vàng và khó thở tăng dần nhưng điều trị kháng sinh không cải thiện, ông Giáp (70 tuổi) được phát hiện mắc lao kê – một thể lao nặng có thể gây tổn thương nhiều cơ quan nếu không được chẩn đoán và điều trị kịp thời.

Thạc sĩ bác sĩ CKI Nguyễn Thanh Thùy, khoa Nội Tổng hợp, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM (cơ sở P.Tân Sơn Hòa – Q.Tân Bình cũ), cho biết sốt, ho đàm và khó thở là những triệu chứng thường gặp trong nhiều bệnh hô hấp. Khi người bệnh không đáp ứng với điều trị kháng sinh thông thường hoặc có các yếu tố nguy cơ như tiền sử lao phổi, bác sĩ cần nghĩ đến những nguyên nhân khác ngoài viêm phổi do vi khuẩn.

Ông Giáp từng điều trị lao phổi đủ phác đồ trong 9 tháng cách đây 7 năm và sức khỏe ổn định nhiều năm.

Khoảng hai tuần trước nhập viện, ông xuất hiện sốt cao liên tục, ho nhiều đàm vàng, mệt mỏi và khó thở tăng dần. Nghĩ mình chỉ bị viêm đường hô hấp thông thường, ông đến phòng khám tư điều trị và dùng kháng sinh nhiều ngày nhưng vẫn sốt cao, các triệu chứng không cải thiện. Khi khó thở ngày càng nặng, ông đến Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM (cơ sở P.Tân Sơn Hòa – Q.Tân Bình cũ).

Theo bác sĩ Thùy, khi nhập viện, người bệnh sốt gần 39 độ C, SpO2 chỉ còn 87%, biểu hiện suy hô hấp cần được hỗ trợ oxy ngay.

Để tìm nguyên nhân, người bệnh được chỉ định chụp CT ngực độ phân giải cao. Hình ảnh ghi nhận nhiều nốt nhỏ kích thước 1-3 mm phân bố lan tỏa hai phổi, kèm hình ảnh “tree-in-bud” (nụ trên cành), tổn thương kính mờ và các di chứng lao cũ. Kết hợp với biểu hiện lâm sàng và tiền sử từng mắc lao phổi, bác sĩ nghĩ nhiều đến lao kê. Người bệnh được chuyển vào phòng cách ly, đồng thời thực hiện ngay các xét nghiệm vi sinh để hỗ trợ chẩn đoán và chuẩn bị khởi động điều trị kháng lao sớm do đây là một thể lao nặng cần được xử trí kịp thời.

Kết quả nhuộm AFB trong đàm sau đó dương tính, xác định sự hiện diện của trực khuẩn lao. Dựa trên triệu chứng lâm sàng, hình ảnh CT và kết quả vi sinh, bác sĩ chẩn đoán người bệnh mắc lao kê kèm suy hô hấp.

Theo bác sĩ Thùy, so với X-quang ngực, CT có ưu thế trong phát hiện các tổn thương rất nhỏ của nhu mô phổi như các nốt kê kích thước vài milimet hoặc dấu hiệu “tree-in-bud”. Ở những trường hợp có hình ảnh CT điển hình kết hợp với biểu hiện lâm sàng phù hợp, CT giúp định hướng mạnh đến chẩn đoán lao kê, từ đó bác sĩ có thể sớm chỉ định cách ly, thực hiện các xét nghiệm vi sinh và cân nhắc khởi động điều trị kháng lao mà không cần chờ đầy đủ tất cả kết quả xét nghiệm. Điều này đặc biệt quan trọng vì lao kê là một thể lao nặng, cần được chẩn đoán và điều trị khẩn trương, việc trì hoãn điều trị có thể làm tăng nguy cơ tổn thương nhiều cơ quan và tử vong. Tuy nhiên, không phải tất cả trường hợp lao kê đều có kết quả đàm dương tính, do đó bác sĩ có thể cần phối hợp thêm các xét nghiệm khác như Xpert MTB/RIF, LPA và nội soi phế quản tùy từng trường hợp để xác định căn nguyên.

Ngay sau khi có đủ bằng chứng lâm sàng và cận lâm sàng hướng đến lao kê, người bệnh được điều trị bằng thuốc kháng lao, đồng thời hỗ trợ hô hấp và theo dõi sát để phát hiện các biến chứng. Sau điều trị, tình trạng sốt giảm dần, chức năng hô hấp cải thiện và người bệnh được xuất viện.

Theo bác sĩ Thùy, nếu lao chỉ khu trú ở phổi, đa số người bệnh có tiên lượng tốt khi được điều trị đúng phác đồ. Tuy nhiên, lao kê là thể lao do vi khuẩn lao lan theo đường máu đến nhiều cơ quan như gan, lách, tủy xương, màng não và phổi. Nếu chẩn đoán muộn, người bệnh có thể gặp suy hô hấp hoặc tổn thương nhiều cơ quan, trong đó có lao màng não – một biến chứng nặng với nguy cơ để lại di chứng hoặc tử vong nếu không được điều trị kịp thời.

Theo bác sĩ Thùy, lao kê thường gặp hơn ở những người suy giảm miễn dịch như nhiễm HIV, sử dụng thuốc ức chế miễn dịch kéo dài, người ghép tạng hoặc mắc một số bệnh lý làm suy giảm miễn dịch. Tuy nhiên, bệnh vẫn có thể xảy ra ở người không có các yếu tố nguy cơ này.

Bác sĩ khuyến cáo, người có các biểu hiện như sốt, ho kéo dài, khạc đàm, sụt cân, mệt mỏi hoặc khó thở không cải thiện sau điều trị thông thường nên đến cơ sở y tế để được thăm khám. Đặc biệt, người từng mắc lao, người có tiếp xúc với nguồn lây hoặc người suy giảm miễn dịch cần đi khám sớm khi xuất hiện các triệu chứng nghi ngờ để được chẩn đoán và điều trị kịp thời.

*Tên người bệnh đã được thay đổi