Thường xuyên uống những gói thuốc bột không nhãn mác, bà Mai, 67 tuổi, bị đột quỵ não kèm tăng huyết áp, loét đường tiêu hóa, xơ vữa động mạch.

Bà Mai uống thuốc Đông y (thuốc bột) 5 năm nay để trị bệnh xương khớp, đau yếu tuổi già. Thời gian đầu bà chỉ uống mỗi khi đau nhức chân, về sau mỗi khi mệt là bà lại uống một gói bột trắng. Bà kể: “Thuốc không có nhãn hiệu hay xuất xứ, tôi nhờ người quen mua vài tháng một lần, uống vào thấy khỏe ra nên dùng thường xuyên”.

Một tháng trước bà Mai cấp cứu tại bệnh viện tỉnh vì nhồi máu não. Nhờ điều trị kịp thời, bà không bị di chứng nghiêm trọng. Sau xuất viện, bà tiếp tục sử dụng thuốc bột, không uống thêm loại thuốc nào khác.

Gần đây bà Mai mệt nhiều, sụt cân. Đi khám tại Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM, bà được BS.CKI Đỗ Anh Tuấn, khoa Nội tim mạch, Trung tâm Tim mạch, chẩn đoán mắc đa bệnh nền, gồm tăng huyết áp, đái tháo đường, xuất huyết tiêu hóa do loét hành tá tràng, hẹp động mạch cảnh hai bên do xơ vữa mạch máu và thoái hóa cột sống. Bà than đau lưng nhiều, buồn nôn, ăn uống kém, mệt kéo dài.

ThS.BS.CKII Huỳnh Thanh Kiều, Trưởng khoa Nội tim mạch 1, Trung tâm Tim mạch, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM nhận định, hầu hết các loại thuốc giảm đau không rõ nguồn gốc đều chứa corticoid. Đây là nhóm thuốc có tác dụng kháng viêm, chống dị ứng, ức chế miễn dịch mạnh và được dùng trong nhiều bệnh lý.

Tuy nhiên, việc tự ý sử dụng thuốc mà không có chỉ định của bác sĩ tiềm ẩn rất nhiều rủi ro cho sức khỏe như làm suy tuyến thượng thận, loét dạ dày, loãng xương, yếu cơ, tăng huyết áp, đái tháo đường,… Trường hợp bà Mai, việc uống loại thuốc này nhiều năm là nguyên nhân góp phần dẫn tới một loạt bệnh lý nền.

Bà Mai được điều trị với thuốc kiểm soát huyết áp và đường huyết, thuốc điều trị loét dạ dày và loãng xương. Sau một tuần bệnh nhân khỏe nhiều, ăn được, không nôn ói. Chỉ số huyết áp, đường huyết trong giới hạn bình thường, bệnh nhân khỏe, ăn được, giảm đau lưng. Bà xuất viện với lời căn dặn ngưng tuyệt đối các loại thuốc không được kê toa.

Bác sĩ Kiều lý giải, sở dĩ nhiều bệnh nhân, nhất là người lớn tuổi, tin dùng các loại thuốc không rõ nguồn gốc, thành phần vì thuốc cho tác dụng nhanh (giảm đau, hết mệt mỏi, cải thiện triệu chứng bệnh nhanh chóng), dễ mua mà không cần đơn của bác sĩ. Bên cạnh đó, người dân còn thiếu hiểu biết, tin vào lời truyền miệng hoặc quảng cáo “thần dược”. Họ không biết corticoid là con dao hai lưỡi. Nếu dùng đúng, bệnh sẽ thuyên giảm nhưng khi lạm dụng thì hậu quả khôn lường.

Để ngăn chặn tình trạng lạm dụng corticoid, mỗi người cần gạt bỏ thói quen “tự chẩn bệnh, kê toa” khi có triệu chứng bất thường. Thay vì vậy, nên đi khám để được chẩn đoán đúng bệnh và có hướng chữa trị phù hợp. Tuyệt đối không dùng lại đơn thuốc cũ khi tái phát bệnh. Không được tự ý mua thuốc chống viêm giảm đau hoặc dùng các sản phẩm thuốc nước, thuốc lá, thuốc bột không rõ nguồn gốc. Khi mua bất kỳ thuốc gì mà không được kê đơn, cần tìm hiểu kỹ trong thành phần có chứa corticoid hay không, kể cả xịt mũi họng, thuốc bôi ngoài da, thuốc nhỏ mắt.

Người bệnh đang điều trị với thuốc chứa corticoid cần tái khám định kỳ để theo dõi tác dụng phụ, điều chỉnh liều lượng thuốc nếu cần. Khi có biểu hiện bất thường như tăng cân nhanh, mặt sưng phù, mệt mỏi kéo dài…, cần đến bệnh viện ngay để được kiểm tra.

*Tên bệnh nhân đã được thay đổi