Chị Quỳnh, 36 tuổi, nuốt vướng, miệng hôi nặng do túi thừa ở thực quản, được nội soi qua đường miệng cắt túi thừa.

Tiến sĩ, bác sĩ Đỗ Minh Hùng, Giám đốc Trung tâm Nội soi và Phẫu thuật Nội soi Tiêu hóa, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM, cho biết túi thừa Zenker là bệnh lý hiếm gặp, chiếm khoảng 0,01-0,11% dân số. Đây là dạng túi thừa hình thành ở vùng chuyển tiếp giữa hầu họng và thực quản, thường nằm ở phía sau họng.

“Khác với túi thừa “thật” có đầy đủ các lớp của thành thực quản, túi thừa Zenker là “túi thừa giả”, chỉ gồm lớp niêm mạc và dưới niêm mạc lồi ra ngoài qua điểm yếu của lớp cơ thực quản”, bác sĩ Hùng cho biết.

Kết quả nội soi của chị Quỳnh ghi nhận túi thừa ở 1/3 trên thực quản, kèm viêm sung huyết niêm mạc dạ dày mức độ vừa. Dù là bệnh lý lành tính, túi thừa Zenker có thể gây nhiều biến chứng nguy hiểm nếu không điều trị.

Sau hội chẩn, các bác sĩ chỉ định điều trị bằng kỹ thuật nội soi cắt túi thừa qua đường miệng bằng phương pháp Z-POEM (Zenker’s Peroral Endoscopic Myotomy). Đây là kỹ thuật nội soi can thiệp hiện đại, thực hiện hoàn toàn bằng ống soi mềm qua đường miệng mà không cần rạch da vùng cổ.

Phương pháp này phát triển dựa trên kỹ thuật POEM kinh điển vốn được ứng dụng trong điều trị bệnh co thắt tâm vị (achalasia). So với phẫu thuật mổ mở hoặc phẫu thuật nội soi truyền thống, Z-POEM ít xâm lấn hơn, ít đau sau mổ, không để lại sẹo, hạn chế biến chứng và giúp người bệnh hồi phục nhanh.

Trong quá trình can thiệp, bác sĩ ghi nhận cách cung răng trên khoảng 15 cm có túi thừa kích thước 15 mm. Êkíp tiến hành chích nâng lớp niêm mạc giữa thực quản và túi thừa để tạo khoang dưới niêm mạc, sau đó rạch một đường nhỏ đưa ống soi vào bên trong. Tiếp theo, bác sĩ bóc tách lớp cơ nằm giữa thực quản và túi thừa, đồng thời cắt lớp cơ gây cản trở tại vùng cổ thực quản. Việc cắt cơ giúp lưu thông đường giữa lòng túi thừa và thực quản, hạn chế tình trạng ứ đọng thức ăn.

Sau can thiệp, vị trí rạch niêm mạc được đóng kín bằng các clip kim loại chuyên dụng. Những clip này sẽ tự bong sau khi mô lành. Chị Quỳnh gần như không đau sau thủ thuật và xuất viện sau một ngày.

Theo bác sĩ Hùng, nguyên nhân chính của túi thừa Zenker liên quan đến rối loạn hoạt động của cơ nhẫn hầu (thuộc cơ thắt thực quản trên). Ở người bình thường, khi nuốt, cơ nhẫn hầu sẽ giãn ra đồng bộ để thức ăn đi từ hầu họng xuống thực quản. Tuy nhiên, khi cơ này mất khả năng phối hợp nhịp nhàng, áp lực trong vùng hầu họng tăng cao mỗi lần nuốt. Theo thời gian, áp lực kéo dài đẩy lớp niêm mạc phồng ra ngoài qua tam giác Killian – điểm yếu tự nhiên ở thành sau vùng hầu họng – thực quản – hình thành túi thừa.

Bệnh thường gặp hơn ở nam giới lớn tuổi, tùy kích thước túi thừa và triệu chứng lâm sàng, bác sĩ sẽ lựa chọn hướng điều trị phù hợp. Với túi thừa nhỏ dưới 2 cm, chưa gây triệu chứng rõ, người bệnh có thể được theo dõi định kỳ kết hợp điều chỉnh chế độ ăn uống. Ngược lại, các trường hợp túi thừa từ 2-4 cm hoặc lớn hơn, gây nuốt khó, sặc, viêm phổi hít hay ảnh hưởng chất lượng sống cần can thiệp sớm để tránh biến chứng.

Theo bác sĩ Hùng, phương pháp chẩn đoán phổ biến và chính xác nhất hiện nay là chụp X-quang thực quản có cản quang. Hình ảnh sẽ cho thấy túi chứa thuốc cản quang lồi ra ở thành sau thực quản vùng cổ. Ngoài ra, nội soi tiêu hóa giúp đánh giá trực tiếp kích thước túi thừa, mức độ ứ đọng thức ăn và các tổn thương niêm mạc đi kèm.

Bác sĩ Hùng khuyến cáo người có biểu hiện nuốt vướng kéo dài, hôi miệng dai dẳng, thường xuyên sặc khi ăn uống hoặc ho sau ăn, nghe tiếng ọc ọc khi nuốt, cảm giác có dị vật ở cổ… nên đi khám chuyên khoa tiêu hóa sớm để được chẩn đoán và điều trị kịp thời, tránh biến chứng nguy hiểm như viêm phổi hít, áp xe phổi hoặc nghẹt thở cấp tính… Khi túi thừa lớn dần có thể chèn ép thực quản gây nuốt nghẹn nặng, thậm chí không thể ăn uống. Tình trạng viêm loét kéo dài tại vùng túi thừa có nguy cơ thúc đẩy biến đổi bất thường của tế bào niêm mạc, làm tăng nguy cơ ung thư hóa dù tỷ lệ thấp.