Nhung, 15 tuổi, đau bụng tái diễn suốt hai năm, điều trị viêm dạ dày không khỏi, bác sĩ phát hiện tá tràng bị chèn ép giữa hai động mạch.
Suốt hai năm, Nhung thường xuyên đau quặn bụng, có ngày xuất hiện 3 cơn, mỗi cơn kéo dài 5-10 phút rồi tự hết. Gia đình đưa em đi khám nhiều nơi nhưng tình trạng không cải thiện.
Một tháng trước, các cơn đau tăng dần, Nhung được nội soi tiêu hóa tại cơ sở y tế gần nhà, chẩn đoán viêm dạ dày và điều trị bằng thuốc. Tuy nhiên, tình trạng đau bụng vẫn tiếp diễn nên gia đình đưa em đến Phòng khám Đa khoa Tâm Anh Quận 7 kiểm tra.
ThS.BS.CKI Nguyễn Hữu Dũng, Đơn vị Ngoại Nhi, ghi nhận bệnh nhi có biểu hiện suy kiệt, nôn ói sau khi ăn nhiều, đau âm ỉ khi ngồi cúi người về phía trước. Khai thác bệnh sử, bác sĩ nhận thấy Nhung đã điều trị các bệnh lý tiêu hóa thông thường, trong đó có viêm dạ dày, nhưng không cải thiện. Nghi ngờ bất thường giải phẫu gây chèn ép tá tràng, bác sĩ chỉ định kiểm tra chuyên sâu.

Kết quả chụp CT cho thấy góc giữa động mạch chủ bụng và động mạch mạc treo tràng trên của Nhung chỉ khoảng 26 độ (bình thường 38-65 độ). Khoảng cách giữa hai động mạch chỉ 6 mm, thấp hơn mức bình thường (10-28 mm). Siêu âm cũng ghi nhận góc và khoảng cách giữa hai động mạch hai động mạch bị thu hẹp.
Kết hợp triệu chứng và kết quả chẩn đoán hình ảnh, bác sĩ xác định Nhung mắc hội chứng động mạch mạc treo tràng trên. Đây là tình trạng hai động mạch trong ổ bụng nằm quá sát nhau, chèn ép tá tràng (phần đầu của ruột non tiếp nhận thức ăn từ dạ dày). Khi bị chèn ép, tá tràng thu hẹp, cản trở thức ăn lưu thông xuống ruột non, gây đau bụng, đầy bụng và có thể nôn ói.
Theo Tổ chức Quốc gia về Bệnh hiếm Mỹ (NORD), hội chứng động mạch mạc treo tràng trên là bệnh lý hiếm gặp, với tỷ lệ hiện mắc ước tính khoảng 0,13-0,3% dân số. Bệnh thường được phát hiện ở thanh thiếu niên và người trẻ tuổi.
Bác sĩ Dũng nhận định tình trạng của Nhung có thể liên quan đến bất thường giải phẫu bẩm sinh, khiến góc giữa hai động mạch vốn đã hẹp hơn bình thường. Khi trẻ lớn lên, sự phát triển của cơ thể có thể khiến tình trạng chèn ép tá tràng biểu hiện rõ hơn. Đây có thể là lý do Nhung không có triệu chứng từ nhỏ mà bắt đầu xuất hiện những cơn đau bụng kéo dài trong những năm gần đây.
Sau khi xác định nguyên nhân đau bụng kéo dài, bác sĩ Dũng đánh giá tình trạng chèn ép tá tràng của Nhung cần xem xét phẫu thuật.

Trẻ mắc hội chứng động mạch mạc treo tràng trên thường có biểu hiện đau bụng từng cơn hoặc âm ỉ kéo dài, nhất là vùng bụng trên. Cơn đau có thể tăng sau khi ăn, kèm đầy bụng, buồn nôn hoặc nôn ói do thức ăn khó lưu thông qua đoạn tá tràng bị chèn ép. Bệnh giảm đau khi nằm nghiêng trái, nằm sấp hoặc co gối về phía ngực do những tư thế này có thể làm giảm áp lực lên tá tràng.
Bác sĩ Dũng cho biết các triệu chứng trên dễ nhầm với viêm dạ dày, rối loạn tiêu hóa hoặc khó tiêu chức năng. Đặc biệt, cơn đau có thể tự giảm rồi tái phát, khiến trẻ thăm khám muộn.
Nếu tình trạng kéo dài, thức ăn khó lưu thông, trẻ dễ nôn ói, ăn uống kém, sụt cân và suy dinh dưỡng. Khi lớp mỡ đệm giữa hai động mạch suy giảm, tình trạng chèn ép sẽ ngày càng nặng hơn.
Trường hợp tắc nghẽn nghiêm trọng có thể gây giãn dạ dày, tá tràng, nôn ói liên tục dẫn đến mất nước, rối loạn điện giải, suy giảm chức năng thận cấp do mất nước nặng. Từ đó, gây thiếu máu nuôi thành ruột, hoại tử hoặc thủng đường tiêu hóa, đe dọa tính mạng.
Theo bác sĩ Dũng, hội chứng động mạch mạc treo tràng trên có thể được điều trị bảo tồn hoặc phẫu thuật, tùy mức độ chèn ép tá tràng và tình trạng sức khỏe người bệnh. Với trường hợp nhẹ, bác sĩ ưu tiên điều chỉnh chế độ ăn, chia nhỏ bữa, bổ sung dinh dưỡng để cải thiện cân nặng, tăng lớp mỡ đệm giữa hai động mạch, từ đó giảm áp lực lên tá tràng. Trường hợp tắc nghẽn kéo dài, triệu chứng không cải thiện hoặc điều trị bảo tồn không hiệu quả, bác sĩ có thể chỉ định phẫu thuật.
Bác sĩ khuyến cáo phụ huynh không nên chủ quan khi trẻ đau bụng tái diễn trong thời gian dài, nhất là khi đã điều trị các bệnh tiêu hóa thông thường nhưng không cải thiện. Trẻ cần được thăm khám chuyên khoa để xác định nguyên nhân, tránh bỏ sót các bệnh lý ít gặp gây tắc nghẽn đường tiêu hóa.
* Tên người bệnh đã được thay đổi
HỆ THỐNG BỆNH VIỆN ĐA KHOA TÂM ANH