Anh Tân, 46 tuổi, liên tục xây xẩm, chóng mặt, có lúc ngất xỉu khi đứng dậy, bác sĩ xác định hạ huyết áp tư thế do rối loạn thần kinh tự chủ.
Bốn ngày trước khi nhập viện, anh Tân bắt đầu xuất hiện những cơn xây xẩm, chóng mặt mỗi khi thay đổi tư thế, đặc biệt lúc đứng dậy sau khi nằm hoặc ngồi lâu. Có lần anh ngất trong vài giây, sau đó tự tỉnh và sinh hoạt bình thường.
Các triệu chứng lặp lại nhiều lần khiến anh lo lắng. Sau vài ngày điều trị tại cơ sở y tế khác nhưng không cải thiện, anh đến Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM kiểm tra.
BS.CKI Phạm Phong Luân, khoa Nội Tim mạch 1, Trung tâm Tim mạch, cho biết bệnh nhân bị hạ huyết áp tư thế, tức huyết áp giảm bất thường khi chuyển từ tư thế nằm sang đứng. Tình trạng này được xác định khi huyết áp tâm thu giảm ít nhất 20 mmHg hoặc huyết áp tâm trương giảm ít nhất 10 mmHg trong vòng ba phút sau khi đứng dậy.
Ở người bình thường, khi đứng lên, một phần máu dồn xuống các tĩnh mạch ở chân và vùng bụng do tác động của trọng lực. Cơ thể sẽ tự điều chỉnh bằng cách co mạch và tăng nhịp tim phù hợp để duy trì huyết áp, bảo đảm lượng máu cung cấp cho não.
Nếu cơ chế điều chỉnh này hoạt động không hiệu quả, huyết áp có thể giảm đột ngột, khiến lượng máu đến não tạm thời không đủ, gây hoa mắt, chóng mặt, nhìn mờ, thậm chí ngất.
ThS.BS.CKII Huỳnh Thanh Kiều, Trưởng khoa Nội Tim mạch 1, Trung tâm Tim mạch, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM, cho biết qua thăm khám và các xét nghiệm đánh giá đáp ứng huyết áp khi thay đổi tư thế, bác sĩ xác định bệnh nhân bị hạ huyết áp tư thế liên quan đến rối loạn chức năng thần kinh tự chủ.
Hệ thần kinh tự chủ kiểm soát nhiều hoạt động diễn ra tự động trong cơ thể như nhịp tim, huyết áp, tiết mồ hôi, tiêu hóa và chức năng bàng quang.
Theo bác sĩ Kiều, khi một người đứng dậy, hệ thần kinh giao cảm sẽ kích thích các mạch máu co lại để duy trì huyết áp. Nếu phản xạ này suy giảm, mạch máu không co đủ, máu ứ lại ở phần dưới cơ thể, làm huyết áp giảm và lượng máu đến não bị thiếu hụt thoáng qua.

Anh Tân được điều trị bằng thuốc hỗ trợ duy trì huyết áp, kết hợp các biện pháp không dùng thuốc như uống đủ nước, điều chỉnh lượng muối trong khẩu phần ăn, sử dụng vớ áp lực và thay đổi tư thế từ từ.
Sau bốn ngày điều trị, bệnh nhân không còn chóng mặt hay ngất khi thay đổi tư thế, huyết áp ổn định và được xuất viện.
Hạ huyết áp tư thế có thể liên quan đến nhiều nguyên nhân như mất nước, thiếu máu, tác dụng phụ của thuốc, bệnh đái tháo đường gây tổn thương thần kinh tự chủ hoặc một số bệnh lý thần kinh. Vì vậy, cần đánh giá toàn diện để xác định nguyên nhân và lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp.
Bác sĩ Kiều cho biết hạ huyết áp tư thế không chỉ gây khó chịu trong sinh hoạt mà còn làm tăng nguy cơ té ngã, chấn thương, đặc biệt ở người lớn tuổi. Những trường hợp nặng hoặc tái diễn có thể ảnh hưởng đáng kể đến chất lượng cuộc sống và cần được theo dõi lâu dài.
Người thường xuyên bị chóng mặt khi đứng dậy nên chuyển tư thế từng bước, từ nằm sang ngồi, sau đó mới đứng lên. Tránh đứng bất động quá lâu, tắm nước quá nóng hoặc thay đổi tư thế đột ngột, nhất là khi cơ thể thiếu nước.
Người bệnh nên uống đủ nước, tập luyện phù hợp để cải thiện sức mạnh cơ và khả năng điều hòa tuần hoàn. Việc tăng lượng muối cần có hướng dẫn của bác sĩ, đặc biệt ở người tăng huyết áp, suy tim hoặc bệnh thận.
Nếu thường xuyên xây xẩm khi đứng dậy, người bệnh nên được đo huyết áp và nhịp tim ở tư thế nằm, sau đó đo lại khi đứng để phát hiện hạ huyết áp tư thế. Người từng bị ngất cần được thăm khám nhằm loại trừ các nguyên nhân nguy hiểm khác như rối loạn nhịp tim hoặc bệnh tim cấu trúc.
Khi ngất kèm đau ngực, khó thở, hồi hộp dữ dội hoặc ngất trong lúc gắng sức, người bệnh cần đến cơ sở y tế để được đánh giá khẩn cấp.
* Tên bệnh nhân đã được thay đổi
HỆ THỐNG BỆNH VIỆN ĐA KHOA TÂM ANH