Mắt mờ nhanh trong 1 tháng, anh Tấn (38 tuổi, TP.HCM) phát hiện đục thủy tinh thể kèm nhiều biến chứng khác do tự uống thuốc “gia truyền” nghi chứa corticoid.

Anh Tấn bị gút hơn 5 năm. Khoảng 6 tháng trước, anh tự đổi thuốc sang thuốc dân gian dạng lá cây, được quảng cáo là thuốc gia truyền có thể chữa hết hoàn toàn bệnh gút, duy trì sắc thuốc và uống 2 lần/ngày. Gần đây, anh thấy hai mắt ngày càng mờ, kèm chói sáng nên đến khám tại Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM (cơ sở phường Tân Sơn Hòa – quận Tân Bình cũ).

Phó giáo sư, tiến sĩ, bác sĩ Nguyễn Thanh Nam, Giám đốc Trung tâm Mắt Công nghệ cao, cho biết thị lực người bệnh 1/10 mắt phải, 3/10 mắt trái. Kiểm tra bằng sinh hiển vi (kính phóng lớn cấu trúc mắt) và chụp cắt lớp quang học OCT ghi nhận bao sau thủy tinh thể hình thành mảng đục. Người bệnh được chẩn đoán đục dưới bao sau hai mắt.

Ngoài ra, anh Tấn còn có triệu chứng phù nề, mặt căng tròn bất thường. Khai thác bệnh sử và loại thuốc đang sử dụng, phó giáo sư Nam nghi ngờ người bệnh gặp biến chứng do dùng thuốc chứa corticoid, chỉ định xét nghiệm các chỉ số sức khỏe toàn thân. 

Kết quả ghi nhận chỉ số đường huyết trong máu (glucose) tăng cao 8.0 mmol/L (bình thường dưới 5.6 mmol/L), nồng độ hormone kích thích vỏ thượng thận ACTH đạt 2.5 pg/mL (bình thường 10-60 pg/mL). Người bệnh được kiểm tra các yếu tố nguy cơ khác như u tuyến thượng thận, nhưng chưa ghi nhận bất thường. Anh Tấn được chẩn đoán tiểu đường, suy tuyến thượng thận và hội chứng Cushing Syndrome – bệnh rối loạn nội tiết khiến mặt căng tròn, da mỏng, loãng xương.

Phó giáo sư Nam cho biết, tình trạng của người bệnh điển hình cho sử dụng corticoid kéo dài. Tại mắt, corticoid làm biến đổi protein cấu tạo thủy tinh thể, khiến thủy tinh thể mất dần độ trong suốt và gây nhìn mờ. Đục thủy tinh thể do corticoid thường xuất hiện dưới bao sau.

Đồng thời, corticoid làm tăng sản xuất glucose tại gan, giảm độ nhạy insulin, dẫn đến tăng đường huyết và hội chứng Cushing Syndrome. Đồng thời, corticoid ức chế trục hạ đồi – tuyến yên – tuyến thượng thận, làm tuyến thượng thận giảm hoạt động và khả năng tự sản xuất cortisol, dẫn đến suy tuyến thượng thận. Những rối loạn này có thể khiến thể trạng người bệnh suy yếu, vết thương lâu lành, dễ nhiễm trùng.

“Đa biến chứng do corticoid khiến ca phẫu thuật thay thủy tinh thể phức tạp hơn. Tuy nhiên, nếu không điều trị, đục thủy tinh thể tiến triển có thể gây mất thị lực chức năng, đồng thời dẫn đến nguy cơ tăng nhãn áp, glôcôm, thậm chí mù lòa vĩnh viễn”, phó giáo sư Nam nói.

Để đảm bảo an toàn phẫu thuật, người bệnh cần kiểm soát đường huyết và đánh giá tình trạng suy tuyến thượng thận. Từ đó, xây dựng phác đồ điều trị phù hợp, không tự ý ngừng corticoid đột ngột, ngăn ngừa nguy cơ tụt huyết áp, rối loạn điện giải hoặc suy thượng thận cấp trong và sau mổ.

Anh Tấn được hướng dẫn ngừng thuốc đang sử dụng, khám và điều trị gút tại khoa Cơ xương khớp – Trung tâm Chấn thương chỉnh hình; kết hợp kiểm soát đường huyết tại khoa Nội tiết – Đái tháo đường. Sau hai tuần, đường huyết và các chỉ số toàn thân ổn định, đủ điều kiện phẫu thuật. Từ triệu chứng ở mắt, người bệnh phát hiện sớm các biến chứng toàn thân khác, tăng cơ hội điều trị, kiểm soát bệnh sớm và hiệu quả hơn.

Phó giáo sư Nam thay thủy tinh thể bằng phương pháp Phaco, dùng sóng siêu âm tán nhuyễn thủy tinh thể bị hỏng rồi hút ra, sau đó thay bằng thủy tinh thể nhân tạo (thấu kính nội nhãn). Sau mổ, anh Tấn được hướng dẫn nhỏ thuốc kháng viêm, hỗ trợ vết thương hồi phục; đồng thời nghỉ ngơi, hạn chế vận động mạnh, không để nước vào mắt trong những ngày đầu.

Tái khám sau phẫu thuật, thị lực người bệnh hồi phục đạt 10/10 mỗi mắt. Tuy nhiên, bác sĩ lưu ý người bệnh có nguy cơ cao gặp các biến chứng khác do corticoid như tăng nhãn áp, glôcôm, đục thủy tinh thể, loét giác mạc, hắc võng mạc trung tâm thanh dịch. Người bệnh cần tái khám mắt đúng hẹn để theo dõi thị lực, chỉ số nhãn áp. Nếu nhận thấy dấu hiệu bất thường như đau nhức mắt, nhìn mờ đột ngột, cần đến bệnh viện có chuyên khoa Mắt để điều trị.

Đồng thời, người bệnh cần kiểm soát tốt đường huyết để bảo vệ sức khỏe lâu dài; tuân thủ điều trị và không tự ý đổi thuốc, tăng giảm liều hoặc ngưng thuốc.

Corticoid là thành phần có công dụng giảm viêm, giảm đau; thường được sử dụng trong điều trị bệnh dị ứng, hen phế quản, bệnh tự miễn, viêm khớp và một số bệnh da liễu. Tuy nhiên, sử dụng corticoid kéo dài có thể gây nhiều tác dụng phụ, ảnh hưởng sức khỏe toàn thân.

Phó giáo sư Nam tại Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh khuyến cáo không tự ý dùng thuốc uống, thuốc nhỏ mắt chứa corticoid, mà cần tuân thủ chỉ định của bác sĩ. Người có tiền sử sử dụng corticoid nên kiểm tra mắt định kỳ mỗi 6-12 tháng, đặc biệt khi nhận thấy dấu hiệu bất thường để tránh biến chứng nguy hiểm.

*Tên người bệnh được thay đổi