Mảng xơ vữa ở động mạch cảnh trôi lên não khiến bà Hân, 72 tuổi, đột quỵ 2 lần trong 5 ngày, bác sĩ cấp cứu “giờ vàng” sau đó phẫu thuật bóc xơ vữa.

Bà Hân đột ngột yếu nửa người phải, được đưa đến Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM (Cơ sở P.Tân Hưng – Quận 7 cũ) cấp cứu trong 2 giờ đầu xuất hiện triệu chứng. ThS.BS.CKI Phạm Ngọc Minh Thủy, Đơn vị Ngoại Tim mạch, cho biết êkíp lập tức kích hoạt quy trình Code stroke để xử trí nhanh, chụp MRI ghi nhận bà Hân bị nhồi máu não bán cầu trái. Các bác sĩ triển khai phác đồ tiêu sợi huyết nhằm tái thông mạch máu não tắc nghẽn, theo dõi sát chỉ số sinh tồn, sau đó chuyển người bệnh về Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM (Cơ sở Quận Tân Bình cũ) tiếp tục điều trị.

Để xác định nguyên nhân nhồi máu não, êkíp tiến hành các xét nghiệm và siêu âm tầm soát. Kết quả cho thấy bệnh nhân hẹp 70% gốc động mạch cảnh trong trái – một trong 4 mạch máu vận chuyển oxy lên não. Theo bác sĩ Thủy, hẹp động mạch cảnh 70% kèm tình trạng nhồi máu não cùng bên như bà Hân có chỉ định phẫu thuật động mạch cảnh, vì nguy cơ cao tái phát đột quỵ. Song nếu phẫu thuật sớm dễ gây chuyển dạng xuất huyết não, dẫn đến di chứng nặng nề.

Êkíp đa chuyên khoa quyết định điều trị nội khoa tối ưu, kết hợp tập phục hồi chức năng cho người bệnh, chọn thời điểm phù hợp để phẫu thuật, giảm nguy cơ biến chứng có thể xảy ra. Ở ngày thứ 5 theo dõi, bệnh nhân tái phát nhồi máu não bán cầu trái, khác vị trí tổn thương ban đầu. Bác sĩ đánh giá nhiều khả năng mảng xơ vữa ở gốc động mạch cảnh không ổn định, bong ra và trôi theo dòng máu lên não gây đột quỵ lần thứ 2. “Đây là tình trạng ít gặp, có thể làm tăng nguy cơ tàn tật và tử vong cao hơn do tổn thương não tích lũy”, bác sĩ Thủy nói.

Êkíp đổi phác đồ điều trị, đến khi tình trạng nhồi máu não ổn định thì phẫu thuật bóc nội mạc động mạch cảnh. Bệnh nhân dị ứng với thuốc cản quang được uống thuốc giải mẫn cảm. Bác sĩ chụp CT tiêm thuốc cản quang nhằm khảo sát chính xác lòng động mạch cảnh trước mổ, phát hiện một túi phình nhỏ ở động mạch cảnh bên phải.

ThS.BS Nguyễn Hồng Vinh, khoa Ngoại Tim mạch, Trung tâm Tim mạch, cho biết túi phình nhỏ, chưa gây triệu chứng nên không có chỉ định can thiệp, nhưng tiềm ẩn rủi ro vỡ trong khi mổ. Thông thường, sau khi kẹp động mạch cảnh trái, bác sĩ sẽ nâng huyết áp của bệnh nhân lên cao để máu từ động mạch cảnh phải qua vòng nối trong não, cấp máu cho bên phẫu thuật giúp duy trì tưới máu não trong mổ, phòng ngừa tổn thương thiếu máu não sau mổ. Tuy nhiên ở bệnh nhân này, nếu nâng huyết áp sẽ làm tăng nguy cơ vỡ túi phình động mạch cảnh phải, dẫn đến xuất huyết não.

Do đó, êkíp phẫu thuật đặt một ống dẫn lưu nhằm đưa máu lên não trái trong suốt quá trình loại bỏ mảng xơ vữa, kết hợp theo dõi huyết áp động mạch xâm lấn, chỉ số oxy não để kiểm soát huyết áp phù hợp, bảo vệ túi phình khỏi áp lực lớn. Ca mổ kéo dài 90 phút, bác sĩ bóc tách toàn bộ mảng xơ vữa, sử dụng miếng vá mạch máu chuyên dụng giúp mở rộng lòng mạch, khơi thông dòng máu lên não.

24 giờ sau mổ, bà Hân không xuất hiện biến chứng như rối loạn ý thức, đau đầu, nôn ói, méo miệng, nói đớ, yếu liệt. 3 ngày sau, bà phục hồi hoàn toàn chức năng vận động và ngôn ngữ, xuất viện và tái khám định kỳ, duy trì tập vật lý trị liệu theo hướng dẫn của bác sĩ.

Hẹp động mạch cảnh là tình trạng thành mạch dày lên do mảng xơ vữa, làm hẹp dần lòng mạch. Khi mảng xơ vữa nứt vỡ hoặc hẹp khít, dòng máu lên não bị chặn đứng, gây đột quỵ nhồi máu não. Một số yếu tố nguy cơ liên quan đến bệnh bao gồm rối loạn chuyển hóa lipid máu, tăng huyết áp, đái tháo đường, hút thuốc lá, béo phì, ít vận động.

Bác sĩ Thủy khuyến nghị, nếu thấy một người xuất hiện triệu chứng như tê yếu nửa người, khó nói, khó nuốt, méo miệng, đau đầu dữ dội, nhìn đôi… hãy gọi ngay cấp cứu hoặc đưa người bệnh đến cơ sở y tế gần nhất có chuyên khoa cấp cứu đột quỵ. Trong thời gian chờ cấp cứu, nên đặt người bệnh nằm nghiêng 30-45 độ, nới lỏng quần áo. Nếu bệnh nhân có dấu hiệu thở khò khè kèm đờm, có thể quấn khăn sạch vào ngón tay để lấy đờm.

Trường hợp có biểu hiện co giật thì dùng đũa quấn vải sạch chặn ngang miệng, tránh người bệnh cắn vào lưỡi. Bạn nên ghi lại thời gian phát hiện người bệnh xuất hiện dấu hiệu đột quỵ để thông báo với bác sĩ ngay khi đến bệnh viện, từ đó quyết định phương pháp cấp cứu phù hợp. Trong vòng 4,5 giờ  đầu tiên sau khi đột quỵ là “thời gian vàng” để cấp cứu bằng thuốc tiêu sợi huyết đường tĩnh mạch, nhằm hạn chế tổn thương não. Nếu nhập viện muộn hơn, kỹ thuật thường được áp dụng là can thiệp mạch, phẫu thuật.

*Tên người bệnh đã được thay đổi