Bà Hồng, 71 tuổi, đột quỵ nhồi máu não lần thứ 7, bác sĩ sàng lọc chuyên sâu phát hiện dị tật tim bẩm sinh làm cục máu đông đi thẳng lên não.

BS.CKI Phạm Thị Thanh Trúc, khoa Thần kinh, Trung tâm Khoa học Thần kinh, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP HCM, cho biết bà Hồng được đưa đến bệnh viện trong giờ đầu sau khởi phát triệu chứng liệt hoàn toàn, mất cảm giác nửa người trái, mất ngôn ngữ Broca – hiểu được lời nói song không thể diễn đạt thành lời. Nhận định đây là trường hợp đột quỵ, bệnh viện lập tức kích hoạt quy trình Code Stroke, ưu tiên toàn bộ các bước chẩn đoán và điều trị khẩn cấp.

Kết quả chụp CT não cho thấy dấu hiệu nhồi máu não cấp, còn trong “cửa sổ vàng”, bác sĩ khẩn trương sử dụng thuốc tiêu sợi huyết đường tĩnh mạch nhằm tái thông mạch máu não, hạn chế vùng não bị tổn thương.

Sau cấp cứu, chụp MRI 3 Tesla ghi nhận bà Hồng có nhiều ổ nhồi máu cũ ở cả hai bán cầu đại não và tiểu não. Một vùng khuyết não rộng ở bán cầu trái cho thấy người bệnh đã mất một phần nhu mô não không thể phục hồi do các đợt đột quỵ tái diễn trong nhiều năm. Đây là dấu vết của những tổn thương não tích lũy làm gia tăng nguy cơ tàn phế và suy giảm chức năng thần kinh lâu dài.

Khai thác bệnh sử, bà Hồng có tiền sử đột quỵ kéo dài hơn 25 năm. Người bệnh khởi phát cơn đột quỵ nhẹ đầu tiên từ năm 45 tuổi. Riêng từ sau tuổi 55 đến nay, bà bị đột quỵ thêm 6 lần, phần lớn mức độ nhẹ vừa và cấp cứu kịp thời. Lần gần nhất chỉ cách đợt nhập viện này khoảng một tháng.

Theo bác sĩ Trúc, phần lớn trường hợp đột quỵ tái phát liên quan đến việc kiểm soát chưa tốt các yếu tố nguy cơ như tăng huyết áp, đái tháo đường hoặc rối loạn lipid máu. Tuy nhiên, ở bà Hồng, các chỉ số này đều được theo dõi và điều trị khá ổn định nhưng người bệnh vẫn trải qua các lần tái phát đột quỵ khó suy đoán. Sự bất thường này khiến các bác sĩ nghĩ nhiều đến khả năng tồn tại một nguyên nhân tiềm ẩn khác.

Để tìm nguồn gốc các cơn đột quỵ tái phát, bác sĩ đánh giá thêm bằng thang điểm RoPE – công cụ giúp ước tính khả năng đột quỵ có liên quan đến tồn tại lỗ bầu dục trong tim. Bà Hồng đạt 6 điểm, tương ứng khoảng 70% khả năng cơn đột quỵ liên quan đến bất thường này.

Bác sĩ chỉ định siêu âm tim qua thực quản, kết quả phát hiện bà Hồng còn tồn tại lỗ bầu dục (PFO) kích thước 5×6,1 mm. Đây là một lỗ thông nhỏ giữa hai buồng nhĩ vốn có từ thời bào thai, thường tự đóng lại sau sinh nhưng vẫn tồn tại ở một số người trưởng thành.

Theo bác sĩ Trúc, ở người bình thường, cục máu đông hình thành trong hệ tĩnh mạch sẽ theo máu về tim phải rồi được đưa đến phổi. Tại đây, mạng lưới mao mạch phổi đóng vai trò như một “bộ lọc tự nhiên”, giữ lại phần lớn các cục máu đông trước khi máu quay trở về tim trái để đi nuôi cơ thể.

Tuy nhiên, khi tồn tại lỗ bầu dục, cục máu đông có thể đi theo một “đường tắt” bất thường từ nhĩ phải sang nhĩ trái mà không phải đi qua phổi. Từ tim trái, cục máu đông tiếp tục theo động mạch cảnh lên não, gây tắc mạch và dẫn đến đột quỵ. Hiện tượng này được gọi là thuyên tắc nghịch dòng.

“Các cục máu đông có nguồn gốc từ tim thường gây tắc những động mạch não lớn, tạo vùng nhồi máu rộng, làm tăng nguy cơ tàn phế và tử vong”, bác sĩ Trúc nói, thêm rằng nếu chỉ điều trị triệu chứng mà không xử lý đường thông bất thường trong tim, người bệnh vẫn có nguy cơ cao tái phát đột quỵ và thường các lần sau sẽ nguy hiểm hơn.

Theo phân loại TOAST, đột quỵ nhồi máu não do nguồn gốc tim chiếm khoảng 15-30% tổng số trường hợp nhồi máu não. Trường hợp của bà Hồng được xác định thuộc nhóm đột quỵ do thuyên tắc từ tim, giải thích cho tình trạng tái phát nhiều lần trong hơn 25 năm qua.

Nhờ được điều trị tiêu sợi huyết ngay trong giờ đầu, sau 5 ngày, người bệnh hồi phục đáng kể. Bà Hồng tỉnh táo, giao tiếp tốt hơn, nói rõ hơn, sức cơ tay trái trở về bình thường, chân trái cải thiện rõ rệt. Điểm NIHSS giảm từ 18 xuống còn 2 điểm.

Để ngăn ngừa nguy cơ xảy ra cơn đột quỵ tiếp theo, các bác sĩ hội chẩn chuyên khoa thần kinh và tim mạch chỉ định đóng lỗ bầu dục qua da bằng dụng cụ chuyên dụng. Kỹ thuật giúp loại bỏ đường thông nối bất thường giữa hai buồng tim, ngăn nguy cơ cục máu đông tiếp tục di chuyển lên não.

Bác sĩ Trúc khuyến cáo, người đột quỵ tái phát, khi đã kiểm soát tốt các bệnh nền nhưng vẫn liên tục xuất hiện cơn mới, cần được khảo sát chuyên sâu để tìm nguyên nhân tiềm ẩn. Việc kết hợp các kỹ thuật hiện đại như MRI não, siêu âm tim qua thực quản và đánh giá chuyên khoa thần kinh – tim mạch có thể giúp phát hiện các bất thường cấu trúc tim, từ đó điều trị tận gốc và hạn chế nguy cơ tái phát lâu dài.

*Tên người bệnh đã được thay đổi