Tiếng chuông monitor dồn dập, tiếng máy thở hòa cùng bước chân khẩn trương của TTƯT.BS.CKII Lê Tố Như và đồng nghiệp. Sau lớp kính lồng ấp, bé Sóc chỉ nặng 520 gram, chật vật với từng nhịp thở.
Em bé nhỏ bằng nắm tay và cuộc chạy đua với tử thần
“Nếu phải lựa chọn, xin bác sĩ hãy giành sự sống cho đửa trẻ”, trước giờ mổ lấy thai khẩn cấp, chị Thúy, 37 tuổi, khẩn khoản nói với TTƯT.BS.CKII Lê Tố Như, Trưởng khoa Sơ sinh, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh Hà Nội. Người phụ nữ đã trải qua 10 năm mong con, 5 lần mất thai. Lần mang thai này tiếp tục gặp biến cố khi chị vỡ ối ở tuần thai thứ 25.
Bác sĩ Như động viên sản phụ bình tĩnh, đồng thời chuẩn bị êkíp đón em bé. Phía sau cánh cửa phòng mổ, cuộc chiến giành sự sống cho đứa trẻ chưa kịp hoàn thiện các cơ quan bắt đầu.

Sóc chào đời tím tái, khóc yếu, gần như không có phản xạ. Bé chỉ nặng 520 gram, cơ thể nhỏ bằng nắm tay người lớn. Bác sĩ Như lập tức chỉ đạo hồi sức. Êkíp hỗ trợ thông khí áp lực dương, sau đó đặt nội khí quản để đưa oxy vào phổi, duy trì hô hấp. Catheter được thiết lập qua mạch máu rốn để truyền dịch, thuốc và theo dõi tuần hoàn. Từng thao tác phải nhanh chóng nhưng chính xác. Mạch máu trẻ rất nhỏ, các cơ quan chưa trưởng thành, sức đề kháng yếu, nguy cơ nhiễm khuẩn cao.
“Trong 60 phút đầu tiên, các xét nghiệm cần thiết phải được thực hiện, y lệnh phải triển khai đầy đủ. Trong 72 giờ tiếp theo, mọi can thiệp đều hướng đến mục tiêu bảo vệ não cho trẻ”, bác sĩ Như cho biết. Sau hồi sức ban đầu, Sóc được chuyển vào lồng ấp, tiếp tục thở máy và theo dõi các chỉ số sinh tồn. Với em bé chào đời ở tuần thai thứ 25, vượt qua những phút đầu tiên mới chỉ là khởi đầu.
Phổi, hệ thần kinh, tiêu hóa và nhiều cơ quan khác của trẻ sinh cực non chưa phát triển hoàn thiện. Trẻ có nguy cơ ngừng thở, suy hô hấp, rối loạn tuần hoàn, xuất huyết não, nhiễm khuẩn và viêm ruột hoại tử. Khả năng điều hòa thân nhiệt, dung nạp dinh dưỡng cũng hạn chế.
Trong phòng hồi sức, những chiếc lồng ấp nối tiếp nhau, bên trong là các em bé được bao quanh bởi dây truyền, cảm biến và thiết bị hỗ trợ hô hấp. Trên màn hình monitor, nhịp tim, nhịp thở, độ bão hòa oxy liên tục thay đổi. Một tiếng chuông báo động có thể vang lên khi chỉ số bất thường.

Với Sóc, bác sĩ phải kiểm soát từng thông số máy thở, lượng dịch truyền, thuốc điều trị, đồng thời hạn chế ánh sáng, tiếng ồn và những tác động không cần thiết. Một thao tác chăm sóc cũng phải cân nhắc để không khiến trẻ tiêu hao thêm năng lượng.
Ngày thứ 6 sau sinh, monitor bất ngờ phát tín hiệu báo động. Sóc thay đổi nhịp thở, cơ thể tím tái. Đây là lần thứ hai trong ngày em bé xuất hiện tình trạng bất thường. Điều dưỡng trưởng Nguyễn Thị Hương cùng đồng nghiệp lập tức tiếp cận lồng ấp, kiểm tra đường thở, huyết áp và toàn trạng của trẻ, đồng thời báo bác sĩ. Bác sĩ Như chỉ định thuốc hỗ trợ điều trị cơn ngừng thở ở trẻ sinh non và duy trì áp lực đường thở dương. Sau xử trí, sắc da Sóc dần hồng hào trở lại.
Gần 10 năm làm việc tại khoa Sơ sinh, Hương hiểu rằng không phải lúc nào trẻ cũng phát tín hiệu bất thường bằng tiếng chuông từ máy móc. “Một cái cau mày chính là một lời nói”, chị chia sẻ.
Trẻ sinh non chưa thể diễn đạt cảm giác đau, đói, nóng, lạnh hay khó chịu. Người điều dưỡng phải quan sát từng thay đổi nhỏ ở nhịp thở, sắc da, cử động và phản ứng khi được chạm vào. Có những dấu hiệu kín đáo nhưng là cảnh báo sớm về tình trạng sức khỏe.
Công việc của Hương không chỉ là thực hiện y lệnh. Chị cùng đồng nghiệp theo dõi liên tục đường truyền, dinh dưỡng, tư thế nằm, vệ sinh và phản ứng của trẻ sau mỗi lần can thiệp.

Với những em bé chỉ nặng vài trăm gram như Sóc, thiết lập đường truyền duy trì dinh dưỡng, thuốc điều trị cũng là thử thách. Hương cùng các điều dưỡng thực hiện kỹ thuật đặt catheter longline – luồn ống thông từ tĩnh mạch ngoại vi đến tĩnh mạch trung tâm. Đầu ống phải được xác nhận ở vị trí an toàn trước khi sử dụng. Khi đặt đúng vị trí và phù hợp chỉ định, đường truyền có thể duy trì dài ngày, giúp trẻ hạn chế chọc ven nhiều lần, giảm đau và tổn thương mô.

Không chỉ kỹ thuật phức tạp, các thao tác chăm sóc thường ngày cũng phải nhẹ nhàng. Điều dưỡng có thể quấn khăn, giữ tư thế ổn định, vỗ về hoặc chạm nhẹ theo chỉ định nhằm giảm kích thích cho trẻ. “Chăm sóc trẻ sơ sinh non tháng không thể làm theo một khuôn mẫu cứng nhắc”, Hương nói.
Dinh dưỡng của Sóc được tính toán chi tiết từng ngày. Sữa mẹ được ưu tiên, song lượng sữa của chị Thúy chưa đủ trong thời gian đầu nên trẻ được sử dụng sữa mẹ thanh trùng. Khi chưa thể ăn qua đường tiêu hóa đủ nhu cầu, bé được nuôi dưỡng bằng đường tĩnh mạch. Ngày thứ 10 sau sinh, Sóc được phát hiện mắc suy giáp bẩm sinh và điều trị hormone sớm.
Sau khoảng tám tuần, Sóc được rút nội khí quản, chuyển sang phương thức hỗ trợ hô hấp không xâm nhập. Với Hương, đây là dấu mốc đáng nhớ sau nhiều tuần em bé phải nhờ máy hỗ trợ từng nhịp thở. Điều dưỡng tiếp tục theo dõi sát nhịp thở, sắc da, độ bão hòa oxy và phản ứng của trẻ, sẵn sàng hỗ trợ nếu em bé xuất hiện cơn ngừng thở hoặc suy hô hấp trở lại. “Chiến binh của cô cố gắng lên nhé”, Hương khẽ chạm vào Sóc.
Khi sức khỏe ổn định hơn, Sóc phải học cách ăn, phối hợp mút, nuốt và thở. Một kỹ năng tưởng như bản năng ở trẻ đủ tháng lại là thử thách với em bé sinh cực non.
Sóc bú bình tốt hơn bú mẹ trực tiếp, nhưng ngậm bắt chưa tốt và nhanh mệt. Hương hướng dẫn chị Thúy tư thế cho bú, cách giúp trẻ ngậm bắt vú, đồng thời giải thích rằng không chỉ lượng sữa trẻ uống được mà khả năng phối hợp mút – nuốt – thở cũng rất quan trọng.
Người mẹ từng nhiều lần mất con nay phải kiên nhẫn trước từng bước tiến chậm rãi của em bé. Hương vừa hướng dẫn kỹ thuật, vừa động viên chị Thúy hiểu rằng trẻ cần thời gian để hoàn thiện những kỹ năng này.
Những người ở lại bên lồng ấp
Gần ba tháng sau ngày chào đời, Sóc đạt cân nặng 2,6 kg và đủ điều kiện xuất viện. Trước khi về nhà, bé được kiểm tra võng mạc, thính lực, siêu âm não và tư vấn kế hoạch theo dõi lâu dài.
Từ em bé chỉ nặng 520 gram, phải hồi sức ngay sau sinh, trải qua nhiều tuần hỗ trợ hô hấp và chăm sóc đặc biệt, Sóc đã có thể rời bệnh viện trong vòng tay mẹ.
Với chị Thúy, sau 10 năm mong con, được đưa con về nhà là niềm hạnh phúc từng có lúc tưởng như ngoài tầm với. Với êkíp sơ sinh, đó là kết quả của gần ba tháng theo dõi, điều trị và chăm sóc liên tục.
Hơn 40 năm gắn bó với nhi khoa và sơ sinh, bác sĩ Như từng chứng kiến nhiều gia đình đứng trước lựa chọn khó khăn khi con chào đời quá sớm. Bà nhớ trường hợp bé Cún sinh ở tuần thai thứ 25, nặng 550 gram. Sau hồi sức, thở máy và điều trị hỗ trợ phổi, em bé dần ổn định, được xuất viện. Năm 6 tuổi, bé Cún trở lại bệnh viện cùng mẹ, đưa bác sĩ Như tấm bưu thiếp viết năm chữ: “Con cảm ơn bác sĩ”.

Một em bé khác, bé Voi, từng nặng 460 gram. Sau ba năm, cô bé khỏe mạnh, biết hát múa. Những cuộc gặp lại ấy trở thành động lực để bác sĩ tiếp tục công việc nhiều áp lực.
“Nghề sơ sinh nhiều vất vả nhưng phần thưởng này tuyệt vời hơn bất cứ chiếc bằng khen nào tôi từng nhận được”, bà chia sẻ.
Không phải em bé nào cũng có kết thúc như Sóc, Cún hay bé Voi. Có những trường hợp không qua khỏi dù êkíp đã nỗ lực hết sức. Bác sĩ Như từng phải quay đi trong những khoảnh khắc mất mát. Nhưng sau đó, bà và đồng nghiệp vẫn phải tiếp tục chăm sóc những em bé đang cần được hồi sức.
Tại khoa Sơ sinh, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh Hà Nội, 12 bác sĩ có trình độ sau đại học phối hợp cùng đội ngũ điều dưỡng chăm sóc trẻ liên tục ngày đêm. Trong 10 năm, khoa tiếp nhận và chăm sóc gần 20.000 trẻ. Trẻ sinh non chiếm khoảng hơn 10%, trong đó trẻ sinh cực non chiếm khoảng 10% trên số trẻ sinh non. Theo thống kê của bệnh viện, khoảng 99% trẻ sinh non đáp ứng đồng thời ba tiêu chí sống, tiếp tục tái khám và phát triển phù hợp với độ tuổi.
Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), năm 2020 có khoảng 13,4 triệu trẻ chào đời trước 37 tuần thai, tương đương cứ 10 trẻ sinh ra thì có một trẻ sinh non. Trẻ sinh càng sớm, nguy cơ biến chứng càng cao. Nhóm sinh cực non, dưới 28 tuần, đặc biệt dễ đối mặt với các vấn đề về hô hấp, tuần hoàn, tiêu hóa và nguy cơ ảnh hưởng đến phát triển lâu dài.
Ngày Sóc xuất viện, bác sĩ Như, điều dưỡng Hương cùng gia đình lưu lại khoảnh khắc bên em bé trong “lễ tốt nghiệp” đầu đời của trẻ sinh non. Chiếc lồng ấp từng bao bọc cơ thể chỉ nặng 520 gram giờ ở lại phía sau. Em bé từng phải nhờ máy duy trì từng nhịp thở nay đã nằm gọn trong vòng tay mẹ.

Nhưng ở phòng hồi sức, cuộc chiến chưa dừng lại. Những chiếc lồng ấp khác vẫn sáng đèn, monitor tiếp tục phát tín hiệu. Bên trong là những em bé chỉ nặng vài trăm gram, đang cần nâng đỡ từng nhịp thở.
Bác sĩ Như và điều dưỡng Hương lại tiếp tục công việc. Họ theo dõi từng chỉ số, điều chỉnh hỗ trợ hô hấp, tính toán lượng sữa và nhận biết những thay đổi nhỏ nhất từ cơ thể trẻ.
Với những người làm hồi sức sơ sinh, mỗi cơ hội sống đều đáng để nỗ lực đến cùng. Bởi đôi khi, hành trình giữ lại một sinh linh bắt đầu từ một nhịp tim được phát hiện kịp thời, một đường truyền được đặt chính xác hay cái chạm nhẹ nhàng giúp em bé vượt qua những ngày đầu đời mong manh nhất.
HỆ THỐNG BỆNH VIỆN ĐA KHOA TÂM ANH