Dù đã mổ cầu tay chuẩn bị tinh thần chạy thận nhưng 2 năm qua, ông Đ. chưa một lần cần sử dụng đến.
Ông N.Đ.Đ. (80 tuổi, Đồng Tháp) phát hiện mắc suy thận mạn 2 năm trước. Độ lọc cầu thận (eGFR), chỉ số đánh giá khả năng lọc máu của thận, giảm dưới 15 ml/phút/1,73 m2 da, tương đương suy thận mạn độ 5 (giai đoạn cuối), có chỉ định phải chạy thận để duy trì sự sống.
Tìm hiểu nhiều nơi chuyên điều trị bệnh thận, anh N.Đ.T., 45 tuổi, con trai của ông Đ. quyết định đưa ba đến khoa Nội thận – Lọc máu, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM điều trị, dù quãng đường di chuyển xấp xỉ 150km.
TTƯT.BS.CKII Tạ Phương Dung, Phó giám đốc Trung tâm Tiết niệu – Thận học – Nam khoa, Trưởng khoa Nội thận – Lọc máu, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM, chỉ định ông mổ cầu tay (FAV) để chuẩn bị chuyển sang chạy thận nhân tạo ngay khi cần, bởi tốc độ diễn tiến suy thận ở giai đoạn 5 rất nhanh và ông đã xuất hiện triệu chứng ngộ độc do urê huyết cao như mệt mỏi, buồn nôn, phù nề tay chân, ngứa da,…
Chưa kể, ông Đ. còn mắc nhiều bệnh nền như đái tháo đường type 2, tăng huyết áp, tăng lipid máu, thiếu máu, tăng kali máu, tăng axit uric máu, xơ vữa mạch máu, xơ gan độ F3 (mức độ xơ gan nặng),… Đây đều là những bệnh “tiếp tay” đẩy nhanh tốc độ suy giảm chức năng thận.
Cầu tay là đường vào mạch máu của máy chạy thận nhân tạo. Mổ cầu tay được thực hiện ít nhất 6 tuần mới có thể sử dụng để chạy thận. Nếu không mổ sẵn cầu tay, khi cần lọc máu khẩn cấp buộc phải đặt đường lấy máu (catheter) tại cổ người bệnh, nơi có tĩnh mạch cảnh. Quá trình đặt catheter tiềm ẩn nhiều nguy cơ như làm tổn thương động mạch cảnh (mạch máu cung cấp máu lên vùng đầu và não), tràn khí và dịch màng phổi, nhiễm trùng, tắc catheter,… đe dọa tính mạng người bệnh.
Ông Đ. nhìn con trai ngồi bên cạnh rồi quay sang nói với bác sĩ: “Tôi sẽ mổ nhưng có cách nào để tôi không phải chạy thận không”.
Ông không muốn chạy thận không phải vì sợ chiếc máy chạy thận mà sợ ảnh hưởng công việc của con trai. Nếu ông phải chạy thận, mỗi tuần anh T. phải xin nghỉ phép 3 buổi/tuần để đưa ông đến cơ sở chạy thận cách nhà gần 40km.
Anh T. đang làm tài xế lái xe tải chở hàng, vợ anh bán quán ăn tại nhà. Thu nhập hàng tháng của hai vợ chồng, lo chi phí sinh hoạt của cả nhà, tiền học của hai con nhỏ, tiền thuốc cho ba thì không còn dư ra bao nhiêu. Việc anh thường xuyên nghỉ việc sẽ ảnh hưởng đến thu nhập của cả gia đình, thậm chí có nguy cơ mất việc. “Tuần làm 6 ngày nghỉ hết 3 ngày thì công ty nào cho”, ông Đ. nói.
“Tôi lo mất việc một, tôi lo cho sức khỏe của ba mười. Ba tôi 80 tuổi rồi, phải chạy thận thì cực lắm”, anh T. chia sẻ.
Lo lắng của anh T. hoàn toàn có cơ sở. Chạy thận nhân tạo ở người cao tuổi có thể xem là một “gánh nặng” lên thể chất vốn đã suy giảm vì tuổi tác. Ông Đ. lại có sẵn nhiều bệnh nền. Chạy thận có thể khiến ông mệt mỏi, lâu phục hồi sau mỗi ca chạy thận. Ngoài ra, quá trình chạy thận tạo áp lực lên hệ thống tim mạch, tăng nguy cơ cao huyết áp hoặc làm trầm trọng thêm các vấn đề tim mạch thường gặp ở độ tuổi của ông như xơ vỡ mạch máu, rối loạn nhịp tim, suy tim,…
Bất chấp cơ hội phục hồi chức năng thận mong manh, nguy cơ phải chạy thận cận kề, bác sĩ Dung vẫn nỗ lực để thắp lên “tia sáng cuối đường hầm”.
Từ tình trạng sức khỏe của ông Đ., bác sĩ xây dựng phác đồ thuốc dành riêng cho ông. Mục tiêu đặt ra nhằm bảo tồn chức năng thận; kiểm soát biến chứng do suy thận mạn như thiếu máu, tăng kali máu, tăng axit uric máu. Đồng thời, kiểm soát các bệnh nền thúc đẩy tốc độ suy giảm chức năng thận như đái tháo đường (tiểu đường), tăng huyết áp, tăng lipid máu.
Song song đó, bác sĩ Dung hướng dẫn người nhà điều chỉnh chế độ dinh dưỡng phù hợp nhằm giảm gánh nặng cho thận nhưng không khiến ông bị suy dinh dưỡng.
Do ông Đ. lớn tuổi, nơi cư trú lại ở xa bệnh viện hơn 150km, mỗi lần đến bệnh viện tái khám đều là một thử thách. Bác sĩ Dung tính toán, cân đo đong đếm, điều chỉnh phác đồ thuốc điều trị, hướng dẫn kỹ lưỡng người nhà cách chăm sóc ông tại nhà, để giúp giảm số lần phải đến bệnh viện tái khám định kỳ nhưng vẫn đảm bảo ổn định chức năng thận.
Biết đây là cách giúp không phải chạy thận, ông Đ. và gia đình tuân thủ đúng các hướng dẫn của bác sĩ. Đều đặn mỗi ngày, ông Đ. đều dùng thuốc sau bữa sáng, trưa, tối theo chỉ dẫn của bác sĩ.
Thời gian đầu phải mở hướng dẫn ghi trong bệnh án ra xem, lâu dần thành quen, ông nhớ rõ liều lượng thuốc cần uống, loại nào uống cả sáng và trưa, loại nào chỉ uống sáng, loại nào chỉ uống trưa; món nào được ăn, món nào cần tuyệt đối tránh, món nào ăn được nhưng phải ăn ít.
Trong quá trình điều trị, có lúc ông Đ. cùng các con vui mừng khi chức năng thận điểm phục hồi về mức eGFR trên 17 ml/phút/1,73 m2, nhưng cũng có lúc hoang mang lo lắng khi eGFR giảm sâu xuống 10,42 ml/phút/1,73 m2. “Tôi lo lắm nhưng bác sĩ Dung nói chưa đến lúc chạy thận thì tôi yên tâm, vững tin vào phác đồ điều trị”, ông Đ. nói.
Sự kiên trì của người bệnh và nỗ lực của người thầy thuốc được đền đáp. Sáu tháng gần đây, chức năng thận của ông Đ. liên tục cải thiện qua từng tháng. Độ lọc cầu thận tăng đều từ mức 12,4 ml/phút/1,73 m2 hồi tháng 5 lên xấp xỉ 20 ml/phút/1,73 m2 da trong lần tái khám gần nhất ngày 17/12.
Nói cách khác, bệnh suy thận mạn của ông đã phục hồi từ giai đoạn 5 (giai đoạn cuối) về giai đoạn 4. Đồng thời, các chỉ số sức khỏe khác đều được duy trì ổn định. Ông chưa cần chạy thận.
“Hai quả thận của tôi còn trụ được tới tận bây giờ tất cả là nhờ bác sĩ Dung cả”, ông Đ. chia sẻ.
Định kỳ 2 tháng/lần, ông cùng con trai đến Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM để bác sĩ Dung kiểm tra chức năng thận và kiểm tra khả năng hoạt động của cầu tay chạy thận, đảm bảo có thể sử dụng ngay khi cần. “Tôi chỉ mong đến cuối đời không phải dùng đến cái cầu tay này”, ông Đ. nói.
Thấm thoát đã hơn 2 năm và Tết năm nay sẽ là cái Tết thứ 3, ông cùng gia đình tránh được cảnh phải đến bệnh viện lọc máu ngày Tết.
Bác sĩ Dung cho biết thận bị “lão hóa” theo tuổi tác do hoạt động lâu năm. Ở người lớn tuổi, kích thước thận dần giảm xuống, làm giảm lưu lượng máu đi qua thận, ảnh hưởng đến chức năng lọc máu của thận. Chưa kể, người lớn tuổi có nguy cơ mắc bệnh nền kèm theo như tiểu đường, tăng huyết áp, xơ vữa mạch máu,… ở người lớn tuổi cao hơn. Do đó, so với những nhóm tuổi khác, người cao tuổi có nguy cơ mắc bệnh suy thận lớn hơn.
“Tại khoa Nội thận – Lọc máu, Trung tâm Tiết niệu – Thận học – Nam khoa, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM, trường hợp như ông Đ. không hiếm. Có những cụ ông, cụ bà trên 70, 80, thậm chí gần 90 tuổi vẫn được các bác sĩ nỗ lực kéo dài thời gian điều trị, không phải lọc máu với phương châm sống khỏe, sống vui”, bác sĩ Dung chia sẻ.
Bệnh suy thận mạn ở cao tuổi cũng tiến triển âm thầm như ở các nhóm tuổi khác. Ở giai đoạn đầu, bệnh thường không có triệu chứng hoặc triệu chứng dễ nhầm lẫn với các vấn đề sức khỏe thường gặp ở người cao tuổi. Khi các triệu chứng biểu hiện rõ ràng, bệnh đã tiến triển sang giai đoạn muộn.
Do đó, bác sĩ Dung khuyên người cao tuổi cần định kỳ kiểm tra sức khỏe tổng quát, trong đó nên đánh giá chức năng thận nói riêng, nhằm sớm phát hiện và điều trị bệnh thận hoặc các bệnh ảnh hưởng chức năng thận như bệnh đái tháo đường, tăng huyết áp, mỡ trong máu,…
Ngoài ra, để giảm nguy cơ mắc suy thận mạn ở người cao tuổi, cần điều chỉnh chế độ dinh dưỡng bằng cách ăn giảm muối, giảm đường và dầu mỡ, bổ sung lượng đạm phù hợp với độ tuổi, tăng cường ăn nhiều rau củ xanh, chế biến thức ăn đơn giản (luộc hoặc hấp). Ngoài ra, tuyệt đối không sử dụng các loại thuốc (cả thuốc tây và đông y), nước lá cây, thực phẩm chức năng khi chưa tham khảo ý kiến bác sĩ.
Bác sĩ khuyến cáo người có biểu hiện phù nề chân tay, chán ăn, sụt cân nhanh bất thường, hay buồn nôn, dễ mệt mỏi, đau tức ngực và khó thở,… cần sớm được đưa đến bệnh viện khám, xác định nguyên nhân để có phương án điều trị và theo dõi sức khỏe phù hợp.
HỆ THỐNG BỆNH VIỆN ĐA KHOA TÂM ANH
