Ông Lân (70 tuổi, Đồng Nai) rối loạn tri giác, co giật và suy hô hấp cấp do nhiễm giun lươn toàn thể, mang vi khuẩn tấn công não, phổi.

Một tuần trước khi nhập viện, người bệnh bắt đầu sốt, ho khan, khó thở, bụng chướng và nhiều ngày không đi tiêu. Ban đầu, do nghĩ bệnh phổi tái phát, ông tự phun khí dung tại nhà nhưng không đỡ. Đến ngày nhập viện, ông đột ngột yếu nửa người trái nên được đưa vào bệnh viện địa phương và được chẩn đoán theo dõi đột quỵ não. Tuy nhiên, tình trạng nhanh chóng xấu đi, người bệnh tiếp xúc chậm, sốt cao, bụng chướng nhiều, yếu liệt tăng dần, gia đình chuyển ông đến Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM (cơ sở P.Tân Sơn Hòa – Q.Tân Bình cũ).

Tại khoa Cấp cứu, các bác sĩ ghi nhận người bệnh rối loạn tri giác, co giật. Ông gần như không còn đáp ứng khi bác sĩ gọi, chỉ mở mắt theo kích thích nhưng không thể trả lời, mức độ rối loạn tri giác chỉ còn 10 điểm theo thang điểm Glasgow coma scale – thang điểm đánh giá người bệnh hôn mê (bình thường 15 điểm, điểm càng thấp thì tình trạng rối loạn tri giác càng nặng, càng nguy hiểm). Ông yếu rõ nửa người trái, bụng chướng, phải duy trì thở oxy. Trước nguy cơ diễn tiến nặng, ê-kíp vừa khẩn trương cấp cứu, vừa chỉ định chụp MRI não, chụp X-quang phổi và thực hiện nhiều xét nghiệm tìm nguyên nhân.

Kết quả MRI xác định người bệnh cùng lúc nhồi máu não mới và viêm màng não – đây là 2 bệnh cấp tính, nguy hiểm đến tính mạng cùng lúc hiện diện. Cùng thời điểm, người bệnh có nhiều biểu hiện nặng, bao gồm rối loạn tri giác, nhiễm trùng huyết, viêm màng não, viêm phổi, suy hô hấp. Do vậy, người bệnh nhanh chóng được chuyển đến khoa Hồi sức tích cực – Chống độc (ICU) để theo dõi và điều trị.

Sau khi ê-kíp ICU hội chẩn với đơn vị Bệnh nhiễm, khoa Nội Tổng hợp, người bệnh đã được thực hiện cấy máu và chọc dò tủy sống để tìm hướng xác định nguyên nhân sốt, nhiễm trùng và rối loạn tri giác. Kết quả phân lập vi khuẩn Escherichia coli (tên viết tắt E.coli) trong máu và dịch não tủy, cho thấy bệnh nhân bị nhiễm trùng huyết kèm viêm màng não mủ do vi khuẩn E.Coli gây ra. Ngoài ra, kết quả cấy đàm phát hiện thêm vi khuẩn Stenotrophomonas maltophilia gây viêm phổi.

BS.CKI Nguyễn Lê Phương Hồng, đơn vị Bệnh nhiễm, khoa Nội Tổng hợp, cho biết người bệnh bị nhiễm trùng huyết và viêm màng não mủ cùng do vi khuẩn E.coli gây ra. Đây là một vi khuẩn thường xuất hiện ở đường ruột. ”Câu hỏi đặt ra là có nguyên nhân nào hay yếu tố nguy cơ nào khiến cho vi khuẩn đường ruột đi vào máu và đi lên não hay không?”, bác sĩ Hồng nói thêm.

Bác sĩ Hồng cho biết người bệnh thường xuyên gặp cơn đau nhức các khớp, có dùng các thuốc giảm đau nhóm corticoid không được kê toa. Đây là nhóm thuốc nếu dùng lâu dài mà không có sự theo dõi của bác sĩ, sẽ gây suy giảm hệ miễn dịch ở người bệnh, từ đó kích hoạt các nhiễm trùng cơ hội.

Thêm vào đó, người bệnh làm nông, tiếp xúc nhiều với bùn đất, phân bón hữu cơ, nhưng lại không đeo thiết bị bảo hộ lao động (bao chân, bao tay), đồng thời nhiều năm nay người bệnh cũng không được xổ giun. “Đây chính là những điều kiện thuận lợi khiến cho người bệnh dễ nhiễm ký sinh trùng” bác sĩ Hồng nhấn mạnh.

Các bác sĩ chỉ định tầm soát nhiễm ký sinh trùng, trong đó những ký sinh trùng đường ruột, có thể mang theo vi khuẩn ở ruột đi vào máu được đặc biệt lưu tâm. Kết quả xét nghiệm và soi phân xác định người bệnh nhiễm ấu trùng giun lươn (Strongyloides stercoralis).

Theo bác sĩ Hồng, giun lươn là loài ký sinh trùng lây chủ yếu qua đất. Ấu trùng có thể xâm nhập vào cơ thể khi da tiếp xúc trực tiếp với đất bị ô nhiễm, chẳng hạn đi chân đất, làm vườn, làm ruộng hoặc lao động trong môi trường đất ẩm. Nhiều người nhiễm giun lươn không có triệu chứng hoặc chỉ biểu hiện mơ hồ nên có thể mang ký sinh trùng trong cơ thể nhiều năm mà không biết. Ký sinh trùng này không thể tự đào thải ra khỏi cơ thể nếu không được điều trị.

Ở người có hệ miễn dịch suy giảm do tuổi cao, mắc bệnh mạn tính hoặc sử dụng thuốc corticoid, thuốc ức chế miễn dịch kéo dài, giun lươn có thể sinh sôi nhanh và lan ra ngoài đường ruột. Trong quá trình di chuyển, ký sinh trùng có thể mang theo vi khuẩn đường ruột vào máu, gây nhiễm trùng huyết và tấn công nhiều cơ quan như phổi, não, dẫn đến viêm phổi, viêm màng não, suy hô hấp. “Đây là tình trạng cấp cứu, có nhiều biến chứng và nguy cơ tử vong cao, có thể để lại di chứng suốt đời nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời”, bác sĩ Hồng nhấn mạnh.

Kết quả chẩn đoán cuối cùng được xác định là nhiễm giun lươn lan tỏa gây nhiễm trùng huyết, viêm màng não do Escherichia coli, viêm phổi do Stenotrophomonas maltophilia và suy hô hấp, bác sĩ Hồng cho biết.

Đối với trường hợp của ông Lân, bác sĩ xác định người bệnh có nhiều yếu tố nguy cơ như đái tháo đường type 2, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD), tăng huyết áp. Đây đều là những tình trạng làm suy giảm khả năng miễn dịch, tạo điều kiện để giun lươn không chỉ ký sinh trong đường ruột mà còn phát triển mạnh, lan khắp cơ thể và gây ra hàng loạt biến chứng nguy hiểm.

Trong hơn hai tuần điều trị tại ICU, người được hồi sức tích cực, sử dụng kháng sinh phổ rộng kéo dài để kiểm soát nhiễm trùng, kết hợp thuốc điều trị giun lươn và chăm sóc hỗ trợ. Sau khi tình trạng hô hấp và tri giác dần cải thiện, người bệnh được chuyển về khoa Nội Tổng hợp tiếp tục điều trị. Các bác sĩ tiếp tục theo dõi, đánh giá đáp ứng điều trị bằng xét nghiệm dịch não tủy và soi phân nhiều lần trước khi quyết định ngừng thuốc điều trị ký sinh trùng.

Sau 20 ngày điều trị tích cực, ông Lân tỉnh táo hoàn toàn, hết sốt, tự thở, ăn uống được, các chỉ số nhiễm trùng cải thiện và đủ điều kiện xuất viện.

Bác sĩ Hồng khuyến cáo những người có nguy cơ cao, đặc biệt sống ở khu vực nông thôn, hoặc làm công việc lao động, thường xuyên tiếp xúc với đất hoặc môi trường ô nhiễm, cần chủ động giữ vệ sinh cá nhân, mang giày dép khi lao động, ăn chín uống sôi và khám sức khỏe khi có các triệu chứng kéo dài như đau bụng, tiêu chảy, táo bón xen kẽ, ho, sốt không rõ nguyên nhân hoặc sụt cân. Đối với người đang điều trị bằng corticoid hoặc các thuốc ức chế miễn dịch, bác sĩ có thể cân nhắc tầm soát giun lươn trước khi điều trị nhằm phát hiện sớm và giảm nguy cơ xảy ra các biến chứng nguy hiểm.

*Tên người bệnh đã được thay đổi