Hai giờ sáng, xe cấp cứu với bác sĩ, hai điều dưỡng và dụng cụ y tế xuất phát từ Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh (2B Phổ Quang, quận Tân Bình) đến quận Phú Nhuận cứu người đàn ông nhồi máu cơ tim cấp.

Trước đó 40 phút, anh Tân (48 tuổi, ngụ Q. Phú Nhuận TP HCM) tỉnh giấc giữa đêm vì cơn đau thắt ngực dữ dội, mỗi cơn kéo dài 5-10 phút với mức độ tăng dần kèm biểu hiện khó thở, vã mồ hôi. Triệu chứng kéo dài nửa giờ không hết, người nhà gọi điện đến đường dây nóng của bệnh viện Tâm Anh.

Nghe mô tả triệu chứng, các bác sĩ trực cấp cứu nghĩ ngay đến khả năng nhồi máu cơ tim cấp, liền hướng dẫn người nhà các bước sơ cứu cơ bản: đặt người bệnh ở tư thế nửa nằm nửa ngồi, tựa lưng vào vật cứng; giúp người bệnh thả lỏng vai và cánh tay, nhắm mắt, hít thở nhẹ nhàng bằng mũi, không cố hít sâu và nín hơi nhằm hạn chế căng cơ, mệt tim; cố gắng duy trì hơi thở chậm, đều; không xoa dầu lên ngực người bệnh.

Ngay khi tiếp cận người bệnh, điều dưỡng đo điện tâm đồ khẩn cấp, kết quả xác định anh Tân nhồi máu cơ tim có ST chênh lên (tình trạng tắc một hoặc nhiều nhánh mạch vành, cần can thiệp khẩn cấp). Bác sĩ giúp người bệnh uống thuốc chống kết tập tiểu cầu giúp giảm hình thành cục máu đông, bật tín hiệu báo động đỏ về một trường hợp nhồi máu cơ tim sắp chuyển đến, rồi nhanh chóng đưa người bệnh về khu Cấp cứu bệnh viện trong vòng 50 phút kể từ khi khởi phát triệu chứng.

Ê kíp bác sĩ Trung tâm Can thiệp Mạch, BVĐK Tâm Anh TP HCM đón bệnh nhân, đánh giá chức năng tim rồi đưa lên phòng thông tim (DSA). ThS.BS.CKII Võ Anh Minh, bác sĩ Tim mạch can thiệp, Trung tâm Tim mạch, chia sẻ kết quả chụp mạch vành cho thấy người bệnh bị tắc hoàn toàn động mạch vành phải, do huyết khối hình thành tại chỗ mảng xơ vữa nứt vỡ, cần can thiệp hút huyết khối, đặt stent ngay để khơi thông dòng máu.

Dưới hướng dẫn của hệ thống siêu âm trong lòng mạch vành – IVUS, bác sĩ đánh giá chính xác đường kính lòng mạch để chọn stent kích thước phù hợp – không quá to vì dễ gây rách mạch máu, không quá nhỏ vì sẽ không áp sát thành mạch, tăng nguy cơ huyết khối trong stent.

Sau ba chu kỳ hút huyết khối, lòng mạch được làm sạch, tạo điều kiện để ê kíp đặt stent kích thước 4 mm vào vị trí mạch vành phải bị tắc. Nhờ bệnh nhân được uống thuốc kháng kết tập tiểu cầu sớm, nguy cơ hình thành thêm cục máu đông được ngăn chặn, giúp tối ưu hiệu quả cho quá trình hút huyết khối – đặt stent.

Anh Tân hết hẳn triệu chứng ngay sau can thiệp. Bác sĩ Minh đánh giá, việc bệnh nhân và gia đình lựa chọn quy trình cấp cứu ngoại viện góp phần rất lớn đến thành công của ca thủ thuật. Tổng thời gian từ lúc bệnh nhân xuất hiện triệu chứng đến khi can thiệp xong chưa đến 2 giờ. Nhờ quá trình điều trị thần tốc, anh Tân bị tổn thương cơ tim rất ít, khỏe mạnh xuất viện sau 3 ngày.

PGS.TS.BS Phạm Nguyễn Vinh, Giám đốc Trung tâm Tim mạch BVĐK Tâm Anh TP HCM cho hay, nhồi máu cơ tim là một tình trạng y tế khẩn cấp, bệnh nhân nên được can thiệp điều trị trong giai đoạn “giờ vàng” (trong vòng 3 giờ từ khi khởi phát triệu chứng) để giảm di chứng.

Nhưng thực tế, chỉ gần 2% bệnh nhân nhồi máu cơ tim đến viện trong khoảng thời gian này, số người đi cấp cứu trước 12 giờ khoảng 40%, còn lại là bệnh nhân đến sau nhiều giờ, thậm chí nhiều ngày biểu hiện triệu chứng nhồi máu cơ tim. Kết quả là nhiều người tử vong vì nhồi máu cơ tim từ trước khi đến bệnh viện.

Nhằm rút ngắn thời gian điều trị nhồi máu cơ tim, nhiều bệnh viện triển khai quy trình Cấp cứu ngoại viện – Bác sĩ đến tận nhà, khuyến khích người bệnh chủ động gọi cấp cứu khi có triệu chứng bất thường. Mục tiêu là bệnh nhân được can thiệp càng sớm càng tốt nhằm duy trì chức năng sống cho đến khi đưa đến bệnh viện.

Theo Phó giáo sư Vinh, có nhiều rủi ro đối với những trường hợp nhồi máu cơ tim cấp không được cấp cứu ngoại viện. Thứ nhất, nếu chỉ dựa trên triệu chứng, người nhà và bản thân người bệnh không xác định được mình bị nhồi máu cơ tim hay một bệnh lý khác như bóc tách động mạch chủ, vỡ khối phình động mạch chủ, bệnh lý tiêu hóa, bệnh phổi… dẫn tới sơ cứu không đúng cách.

Thứ hai, khi người nhà tự đưa bệnh nhân đến viện, việc di chuyển người bệnh không đúng cách dễ khiến tình trạng bệnh trở nên trầm trọng hơn, thậm chí gây tử vong trên đường.

Thứ ba, bệnh nhân đến viện mới được khám lâm sàng, đo điện tâm đồ; bác sĩ xác định nhồi máu cơ tim mới kích hoạt báo động đỏ. Điều này khiến thời gian can thiệp bị kéo dài ít nhất 45-60 phút, trong khi cấp cứu bệnh nhân nhồi máu cơ tim cần tranh thủ từng phút, thậm chí từng giây.

Cuối cùng, sự phân vân “Có cần thiết phải đi cấp cứu không?” góp phần gây chậm trễ quá trình điều trị cho bệnh nhân nhồi máu cơ tim. “Rất nhiều người bệnh có tâm lý trì hoãn, cố chờ đợi vài phút xem triệu chứng có cải thiện hay không. Đến khi không thể chịu được mới đi viện thì đã quá giờ vàng, gây khó khăn rất lớn cho bác sĩ điều trị”, Phó giáo sư Vinh chia sẻ.

Trong khi đó, nếu gọi cấp cứu ngoại viện, bệnh nhân sẽ được hướng dẫn sơ cứu đúng phương pháp trong thời gian chờ bác sĩ tới. Tiếp đến, người bệnh được đo điện tâm đồ tại nhà để chẩn đoán chính xác bệnh, sau đó uống thuốc kháng kết tập tiểu cầu ngay. Trong thời gian xe đưa bệnh nhân đến viện, các bác sĩ báo động đỏ toàn bệnh viện để ê kíp chuẩn bị các phương án cấp cứu. Điều này giúp rút ngắn tối đa thời gian điều trị.

“Việc phát triển hệ thống cấp cứu ngoại viện sẽ góp phần giảm nguy cơ tử vong cũng như mức độ thương tật cho người bệnh, đặc biệt đối với các trường hợp nguy kịch, từ đó giảm gánh nặng bệnh tật và tài chính cho mỗi cá nhân, gia đình và xã hội”, Phó giáo sư Vinh nhấn mạnh.

Có tới 80% các cơn nhồi máu cơ tim có thể được ngăn chặn. Do đó, bác sĩ Minh khuyến cáo, để phát hiện sớm, điều trị kịp thời nhồi máu cơ tim cấp, mỗi người cần ghi nhớ các triệu chứng đau thắt ngực đột ngột, kéo dài hơn 30 phút, khó thở, chóng mặt, vã mồ hôi, choáng váng, đau vùng thượng vị, buồn nôn… Khi nghi ngờ bản thân hoặc người thân bị bệnh, cần sơ cứu đúng cách. Sử dụng thuốc nitroglycerine ngậm dưới lưỡi nếu được bác sĩ chỉ định và hướng dẫn cách dùng. Lưu ý người nhà không xoa dầu lên ngực người bệnh nếu người bệnh còn tỉnh táo.

* Tên bệnh nhân đã được thay đổi